Tár eftir hverja sýningu

Gamall afrískur djass á Ægissíðu

Erna Kanema Mashinkila er fædd árið 1997 og hefur löngum verið listræn með mikla ástríðu fyrir tónlist og takti. 

Eftir menntaskóla lá leið hennar á sviðshöfundabraut í Listaháskólanum árið 2021 en hún tók svo barneignarleyfi ári síðar.

„Ég man eftir því að hafa verið í göngutúr með vagninn á Ægissíðu að hlusta á gamlan afrískan djass, þá sérstaklega lagið Spirit Wall með Ablaye Cissoko og Simon Goubert. 

Ég tók upp hljóðskilaboð þar sem ég lýsti því að vilja búa til útskriftaverk sem endurspeglaði þessa skörun milli tveggja ólíkra menningarheima, Ísland og Afríka, eða Zambía.

Trommur, rythmi, afro tónlist, dans, spiritualismi, samsöngur, útgeislun og leikgleði. Þetta er allt eitthvað sem ég tengi við föðurlandið mitt, Zambíu. 

Svo fór ég að velta því fyrir mér hvort sviðslista landslagið á Íslandi væri yfir höfuð að bjóða upp á að skapa verk með þessum þemum. Hvort það væri til fólk sem deildi svipaðri reynslu og ég sem væri til í að vera á sviði.“

Nafnlaus andlit og raddlausir líkamar

BA ritgerð Ernu Kanemu bar titilinn Nafnlaus andlit og raddlausir líkamar.

Þar var ég að velta fyrir mér sviðslistasenunni út frá eigin sjónarhorni sem „POC“, hugtak fyrir manneskjur af lit eða people of color, manneskja. 

Niðurstaðan var sú að það væri orðin meiri sýnileiki en mér fannst vanta að heyra raddir þeirra, fá sögur þeirra á svið og að þær væru sagðar á þeirra eigin forsendum.“

Það eru nú fimm ár síðan og það hefur mikið breyst að sögn Ernu Kanemu.

„Nú eru „POC“ andlit orðin sýnileg og við heyrum fleiri sögur frá þeim.“

Sem dæmi vill Erna Kanema hrósa samtökunum Rec arts og þeirra vinnu.

Sá Skúla í hverfinu

„Í svona litlu samfélagi þar sem meirihluti fólks er hvítt þá hef ég alltaf verið með augun opin fyrir poc fólki í kring um mig. 

Ég hef svona vitað hverjir flestir í mínu nærumhverfi eru og svo ef ég sé ný andlit þá er ég alltaf svolítið forvitin,“ segir Erna Kanema og hlær.

„Þarna fór ég að líta eftir fólki sem gæti átt erindi á svið og verið í útskriftarverkinu mínu. Ég leyfði innsæinu mínu 100 prósent að ráða för. 

Ég man að ég hafði séð á Skúla, vin minn í dag en ekki þá, á vappi í hverfinu mínu og sá í gegnum Instagram að hann var tónlistarmaður og rappari. Svo ég sendi honum skilaboð og við hittumst í kaffi.“

Sáu hvort annað samstundis

Það myndaðist samstundis traust og tenging á milli þeirra. 

„Við töluðum um allt milli himins og jarðar en einnig mikið um það hvernig við upplifðum að alast upp brún í meirihluta hvítu samfélagi, hvernig það hefur mótað okkur og hvað við erum stolt af bakgrunni okkar.

Við sáum hvort annað samstundis og þannig kom hugmyndin að titlinum „Þegar ég sé þig, sé ég mig“. 

Svona valdi ég í raun alla sem komu að bæði útskriftarverkinu mínu af sviðshöfundabraut og verkinu mínu Þegar ég sé þig sé ég mig sem er að klára sýningar í Borgarleikhúsinu,“ segir Erna Kanema en lokasýning verður 8. mars.

Söguleg sýning

Útskriftarverkið vakti mikla lukku og fékk góða prófdóma.

„Ég ákvað því að sækja um í sviðslistasjóð fyrir öðru verki þar sem ég ætlaði að nota sömu aðferð og ég notaði í útskriftarverkinu mínu. 

Ég fékk til liðs við mig Evu Halldóru Guðmundsdóttur, hún var mín hægri hönd, aðstoðarleikstjóri og dramatúrg verksins.“

Í kjölfarið fóru þær í samstarf við Borgarleikhúsið. 

„Þetta var í fyrsta skipti sem „POC“ fólk tók yfir sviðið í stóru leikhúsi hérlendis, sömuleiðis var meirihluti fólks bak við tjöldin „POC“ og leikstjórinn líka.

Í því samhengi finnst mér þetta vera sögulegt og ég er mjög þakklát fyrir samstarfið við húsið. Við fengum að fara inn í Borgó á okkar eigin forsendum en fengum einnig mikinn stuðning frá húsinu.“

Samtal við áhorfendur hápunktur alls

Viðtökurnar hafa að sögn Ernu verið ótrúlega góðar.

„Eftir hverja sýningu er áhorfendum boðið að stíga inn í heiminn, koma niður á svið og spjalla við flytjenda hópinn og okkur sem stöndum á bak við tjöldin. Það hefur verið í raun hápunktur alls.

Á hverri einustu sýningu kemur einhver með tárin í augunum og tjáir okkur hvað sýningin snerti þau mikið. 

Bæði ég og hópurinn minn höfum fengið ofgnótt af fallegum skilaboðum þar sem fólk, alls konar fólk, lýsir því hvað sýningin snerti þau djúpt og hvað flytjendurnir hreyfðu við þeim. Þá er mínu markmiði náð.“

Það skipti Ernu öllu máli að hópur flytjenda sýningarinnar kæmi sem best út úr sýningunni. 

Það sem var mér efst í huga í þessu ferli var að flytjendahópurinn minn, sem öll réttu mér hjartað sitt á silfurfati, voru svo ótrúlega opin og gáfu mér svo mikið traust, kæmi sem best út úr þessari sýningu.

Ég vildi sömuleiðis búa til verk sem benti á brúna sem liggur á milli „POC“ fólks og „hinna“, það er að segja hvítu miðju samfélagsins. 

Ég vildi aldrei stækka bilið þar á milli með ásökunum eða láta neinum líða óþægilega heldur var alltaf markmiðið að búa til sýningu sem fagnar tilvist okkar og bendir á það sem við eigum öll sameiginlegt sem er að vera mannleg.“

Uppgötvaði hann í gegnum glugga

Erna Kanema getur vart lýst þakklæti sínu gagnvart samstarfsfólki sínu.

„Þetta er hópur fólks úr öllum áttum með breiðu aldursbili, alveg frá tólf ára til rúmlega sextugs. Hópurinn er mjög fjölbreyttur og hefur mis mikla reynslu af því að vera á sviði.

Tara Sóley Mobee er söngkona sem stundar nú nám í vöruhönnun í LHÍ, Skúli Isaaq Qase er rappari og textasmiður, Luis Lucas er dansari á listdansbraut í LHÍ.

Nadia Semichat er sviðshöfundur, uppistandari og danskennari, Viktoría Dalitso er tólf ára, upprennandi leikkona og Sedley Francis er lífskúnstner sem vinnur í herrafataverzlun Kormáks og Skjaldar.

Það er gaman að segja frá því að ég sá Sedley bara í gegnum búðargluggann og scoutaði hann inn í verkið. Hann hafði ekki hugmynd um hvað ég væri að koma honum út í,“ segir Erna og skellir upp úr.

„Öll hafa þau verið ótrúlega hugrökk í þessu öllu saman, ég dáist af þeim og lít upp til þeirra allra. Það væri engin sýning án þeirra og þeirra gjafa. Við erum orðin mjög náinn og þéttur hópur, fjölskylda utan fjölskyldunnar og tengjumst sterkum böndum.“

„Mosi Hrafn sonur minn og hjarta“

Hún segir það berskjaldandi ferli að fylgja hugmyndinni alla leið á sviðið.

Það tekur mig langan tíma að melta hluti og ég á í rauninni ennþá eftir að melta þetta allt saman. Það var mjög gefandi að fá þetta tækifæri, að leikstýra eigin höfundarverki í Borgó.

Þetta var þó einnig krefjandi verkefni, að takast á við þar sem ég var að leikstýra í fyrsta skipti á þessu kaliberi og að finna taktinn í svona ferli þar sem maður gefur sig allan í. 

Á sama tíma var ég með einn fjögurra ára heima sem þurfti einnig mikið á mér að halda, elsku Mosi Hrafn, sonur minn og hjarta, segir hún einlæg. 

Hún bætir við að það sé svolítið erfitt að sleppa tökum á sýningunni núna.

„Það róar mig þó að vita að hópurinn sem hefur myndast við gerð þessarar sýningu mun halda sambandi og þetta verður ekki það síðasta frá okkur. 

Nú er ég komin í allt annað hlutverk. Ég er búin að vera syngjandi og dansandi frá því ég frumsýndi þar sem ég mun stíga á svið sem klúbbadansmær í söngleiknum Kabarett sem verður frumsýndur 20. mars í Þjóðleikhúskjallaranum. 

Þar er mikið fjör, við erum að umturna Þjóðleikhúskjallaranum í Kabarettklúbbinn sem verður sveitt og sexy.

Ég ætla að halda áfram að skapa með góðu fólki, bæði fyrir svið og skjá og njóta lífsins,“ segir Erna Kanema brosandi að lokum.