Lekinn í Eystra­salti lítill hluti af losun manna á metani

Lekar komu á Nord Stream 1 og 2, gasleiðslur sem flytja jarðgas frá Rússlandi til meginlands Evrópu, á mánudag. Dramatískar loftmyndir hafa sést af gasinu vella upp úr sjónum og út í andrúmsloftið í gasbólu allt að einn kílómetri að þvermáli. Vestræn ríki telja að um vísvitandi spellvirki hafi verið að ræða.

Hvorug leiðslan var í notkun þegar lekarnir komu á þær en gas var enn í þeim. Metangasið er öflug gróðurhúsalofttegund, um tuttugu sinnum máttugra en koltvísýringur yfir hundrað ára tímabil. Í versta falli hefur verið áætlað að lekinn frá leiðslunum jafnist á við losun um einnar milljónar bifreiða á einu ári. Til samanburðar aka um 250 milljónir bíla um stræti Evrópu, að sögn Washington Post.

„Þetta er ekki smávægilegt en á stærð við meðalstóra bandaríska borg, eitthvað af þeirri stærðargráðu. Það eru svo margar uppsprettur um allan heim. Hver einstakur atburður er yfirleitt lítill. Ég held að þessi falli í þann flokk,“ segir Drew Shindell, prófessor í jarðvísindum við Duke-háskóla við bandaríska blaðið.

David Archer, prófessor í jarðvísindum við Háskólann í Chicago í Bandaríkjunum, segist telja að stór hluti metansins frá Nord Stream-leiðslunum hafi leyst upp í sjónum. Þó að lekinn virðist stór blikni hann í samanburði við daglega losun vegna landbúnaðar.

Losun frá olíulindum og nautgripum sé mun meiri en erfiðari að sjá fyrir sér.

„Ef sprengingin í Eystrasaltinu virðist stór þá er það vegna þess að hún er öll á einum stað,“ segir hann við AP-fréttastofuna.

Tvöfalt til þrefalt meiri losun en olíu- og gasfyrirtækin segja

Metangaslekar eru einnig algengir um allan heim. Þannig sýna gervihnattaathuganir að metanlosun frá olíu- og gasiðnaðinum er mun meiri en fyrirtækin halda sjálf fram. Gasið sleppur frá gaslindum, leiðslum og þrýstistöðvum og útflutningsmiðstöðvum fyrir fljótandi gas.

Thomas Lauvaux frá Háskólanum í Reims í Frakklandi segir AP-fréttastofunni að metanlosun frá olíu- og gasvinnslu sé vanalega að minnsta kosti tvöfalt meiri en fyrirtækin gefa upp. Hann og samstarfsmenn hans hafa fylgst með fleiri en 1.500 stórum metangaslekum um allan heim með hjálp gervihnatta. Í Permdældinni í Texas, stærsta olíu- og gasvinnslusvæði Bandaríkjanna, hefur metanlosunin verið tvöfalt til þrefalt meiri.

Lekarnir eru oft síður en svo óhöpp. Gasvinnslufyrirtæki láta þannig flest metan leka út í andrúmsloftið þegar þau þurfa að tæma leiðslur fyrir viðhald. Í sumum tilfellum reyna olíu- og gasfyrirtæki að minnka metanlosun með því að brenna umframgas. Við brunann verður til koltvísýringur.

Rannsókn sem vísindamenn frá Háskólanum í Michigan birtu í gær bendir til þess að metanlosun vegna bruna af þessu tagi sé allt að fimmfalt meiri en talið var. Í mörgum tilfellum virkar logarnir sem eiga að brenna gasið ekki eða þá að ekki er kveikt á þeim þannig að metanið sleppur beint út í andrúmsloftið.

Stærstur hluti metanlosunarinnar er hins vegar ekki frá jarðefnaeldsneyti heldur frá uppsprettum eins og landbúnaði, rotnandi úrgangi og jafnvel rotnandi plöntum í uppistöðulónum. Áætlað er að metan vegna jarðefnaeldsneytis sé tæpur þriðjungur losunarinnar.

Mikill styrkur metans yfir Skandinavíu

Athuganastöðvar í Svíþjóð hafa mælt allt að 20-25 prósent hærri styrk metans í lofti en vanalega frá því að leiðslurnar rofnuðu á mánudag. Gasið er þrátt fyrir það ekki hættulegt heilsu manna í þeim styrk. Í Noregi og Finnlandi hefur styrkur metans einnig mælst óvenjuhár.

„Við höfum aldrei séð neitt þessu líkt á athuganastöðvum okkar,“ segir Cathrine Lund Myhre frá Loftrannsóknastofnun Noregs.

Norska ríkisútvarpið NRK segir að út frá styrk metans sem mælist nú í Skandinavíu hafi sérfræðingar reiknað út að um 80.000 tonn metans hafi losnað út í andrúmsloftið. Það sé um fjórfalt meira en árleg metanlosun frá olíu- og gasframleiðslu Noregs.

Spálíkan á vefsíðu NRK sýnir að leifar gasskýsins gæti náð að norðurströnd Íslands síðdegis í dag.

Jasmine Cooper, rannsakandi við hugveituna Sjálfbæru gasstofnunina, segir Washington Post að ólíklegt sé að lekinn í Eystrasalti ógni sjávarlífverum á sama hátt og olíuleki.

„Umhverfisáhrifin verða á hnattræna hlýnun,“ segir hún.

Enginn hefur nákvæmar upplýsingar um umfang lekans en dönsk yfirvöld áætla þó að þeir gætu stöðvast á sunnudag. Þegar það gerist verður loks hægt að byrja að meta skemmdirnar og rannsaka hvað olli því að leiðslurnar rofnuðu.