Ekki hægt að taka fram­boð gilt þó flokkur mis­skilji reglur

Eins og kom fram í gær mun Miðflokkurinn ekki bjóða fram lista í Árborg í komandi sveitarstjórnarkosningum.

Þingmaður flokksins í Suðurkjördæmi sagði skorta sveigjanleika hjá fulltrúum yfirkjörstjórnar sem sé skipuð núverandi fulltrúum í sveitarstjórn. Úrskurðarnefnd kosningamála staðfesti í gær úrskurð yfirkjörstjórnar í Árborg um ógildingu framboðslista Miðflokksins.

Í úrskurðinum kemur fram að nefndin hafi komið saman í gær til að úrskurða um kæruna sem barst á laugardag frá umboðsmanni Miðflokksins þar sem hann krafðist þess að framboð flokksins yrði metið gilt og yfirkjörstjórn bæri þannig að taka það til skoðunar eins og önnur framboð.

Í úrskurðinum kemur fram að framboðslisti flokksins hafi borist yfirkjörstjórn 23 mínútum eftir að framboðsfresturinn rann út á föstudag. Með úrskurði uppkveðnum klukkan 17.30 sama dag hafi það verið niðurstaða yfirkjörstjórnar að framboðið væri ekki gilt þar sem það hefði borist of seint. Umboðsmanni Miðflokksins var kynnt niðurstaðan klukkan 17:46 sama dag.

Í úrskurði yfirkjörstjórnar er vísað til þess að í kosningalögum komi skýrt fram að framboð eigi að berast fyrir klukkan tólf á hádegi 36 dögum fyrir kjördag. Af ákvæðinu sé ljóst að fresturinn sé fortakslaus og ekki sé kveðið á um undantekningar á þeim fresti í lögunum. Sé lista skilað eftir lögboðinn frest beri yfirkjörstjórn að hafna honum. Í lögum komi einnig fram að þegar frestur er liðinn haldi yfirkjörstjórn fund þar sem umboðsmenn lista fái að jafnaði sólarhring til að bæta úr séu einhverjir gallar á lista.

Heimild til leiðréttingar á framboðslista eigi því aðeins við um lista sem hafi verið afhentir innan tilskilins tíma. Það að skila framboðslista of seint teljist ekki vera galli sem hægt er að leiðrétta á grundvelli þessa ákvæðis og er það því mat yfirkjörstjórnar að tilkynning Miðflokksins um lista uppfylli ekki skilyrði kosningalaga.

Töldu að tilkynningin væri rafræn

Í úrskurði kemur fram að kæra hafi borist um sólarhring eftir að framboðsfrestur rann út.

Í rökstuðningi Miðflokksins segir að það sé ótvírætt að öll gögn hafi verið tilbúin á hádegi fyrir framboðsfrest, þar á meðal rafrænar undirskriftir frambjóðenda umboðsmanna auk meðmæla yfir hundrað kjósenda í sveitarfélaginu. Meðmæli hafi þegar borist yfirkjörstjórn rafrænt og það sé vankunnáttu þeirra sem söfnuðu undirskriftum að kenna að fulltrúar mættu ekki á réttum tíma. Talið hafi verið að tilkynningin væri rafræn. Framboðið hafi haft samband um leið og þau uppgötvuðu að svo væri ekki, klukkan 12:13, við yfirkjörstjórn sem hafi tilkynnt þeim að frestur væri liðinn. Klukkan 12:22 hafi svo verið sendur tölvupóstur til yfirkjörstjórnar með framboðslista og þeim tölvupósti fylgt rafrænt samþykki frambjóðenda og umboðsmanna. Allar undirritanir nægilegs fjölda meðmælenda höfðu þá þegar borist yfirkjörstjórn rafrænt.

Í máli Miðflokksins er einnig bent á að yfirkjörstjórn hafi vitað af framboði þeirra og verið „í lófa lagið“ að ná sambandi við þau.

„Nokkrar mínútur til eða frá eigi ekki að skipta máli. Lýðræðislegar kosningar séu grundvallarréttur þegna í lýðræðisríki og allan vafa eigi að túlka framboðum í hag. Allir þeir rúmu tímafrestir sem framboðum eru veittir til að laga sína framboðslista eftir að framboðsfrestur er liðinn bendi ótvírætt til þess að kjósendur eigi að fá að njóta síns lýðræðislega réttar,“ segir í úrskurðinum og að kjörstjórnir eigi að gera allt til að liðka fyrir framboðum að skila inn tilskildum gögnum.

Þá er bent á að fullgildar ástæður hafi verið fyrir seinkun á mætingu fyrir yfirkjörstjórn, afsakanlegur misskilningur og hafi til dæmis rafrænar undirskriftir meðmælenda bent til þess að kærandi hefði fullan hug á að bjóða fram í sveitarfélaginu. Kærandi hefði brugðist skjótt við þegar mistökin urðu ljós og sent inn fullnægjandi gögn til yfirkjörstjórnar, 22 mínútum eftir auglýstan tíma, en þá hafi yfirkjörstjórn verið enn að störfum á auglýstum stað. Miðflokkurinn segir að við ákvarðatöku verði að gæta meðalhófs.

Ekki hlutverk yfirkjörstjórnar að minna flokka á að skila gögnum

Í umsögn sinni um kæruna bendir yfirkjörstjórn á að samkvæmt lögum á að tilkynna fyrir klukkan tólf á hádegi 36 dögum fyrir kosningar og að slík tilkynning geti verið undirrituð með eigin hendi eða rafrænni undirskrift. Önnur gögn séu aðeins fylgigögn og því sé ekki hægt að líta svo á að yfirkjörstjórn hafi móttekið með formlegum hætti hluta framboðsgagna einungis sökum þess að tilskilinn fjöldi meðmælenda með X hafi safnast í meðmælendakerfinu.

Þá segir í umsögn yfirkjörstjórnar að það sé ekki lögbundið hlutverk hennar að ganga á eftir því að flokkar skili inn sínum framboðum innan tilskilins frests. Framboðin beri sjálf ábyrgð á að tilkynna um framboð. Lögin kveði á um fortakslausan frest til að tilkynna um framboð til sveitarstjórnarkosninga, sem yfirkjörstjórn beri að gæta að sé virtur í framkvæmd og að jafnræði sé með framboðum að því leyti.

Í úrskurði er síðan farið yfir það sem kemur fram í lögum um framboðsfrest, gögnin sem á að skila og hvernig á að skila þeim. Þá er fjallað um söfnun meðmæla og skil framboða á framboðslistum og hvernig fresturinn hafi verið auglýstur. Tekið er fram að sérstaklega hafi verið tekið fram í auglýsingu að yfirkjörstjórn myndi taka á móti framboðslistum í fundarsal föstudaginn 10. apríl 2026 frá klukkan 11 fyrir hádegi til klukkan 12 á hádegi. Ótvírætt sé að það sé 36 dögum fyrir kosningar eins og kveðið er á um í lögum og það því í samræmi við lög.

Aðgangur að upplýsingum jafngildi ekki tilkynningu

Þá segir að þó svo að yfirkjörstjórn hafi haft aðgang að lista yfir meðmælendur með framboðslistanum sé ekki unnt að líta svo á að slíkar upplýsingar jafngildi tilkynningu um framboð. Í málinu liggi aðeins fyrir að tilkynning um framboðið hafi borist yfirkjörstjórn með tölvupósti klukkan 12.23 föstudaginn 10. apríl 2026.

„Markmið kosningalaga er að styrkja lýðræðið með öruggri framkvæmd kosninga. Til að tryggja jafnræði milli framboða er mikilvægt að reglur um tilkynningu framboðslista séu fyrirsjáanlegar og samræmdar. Í kosningalögum er með skýrum hætti mælt fyrir um í hvaða tilvikum framlengja á framboðsfrest og hvaða tækifæri skulu veitt til að leiðrétta galla á framboðslistum. Ekki er gert ráð fyrir því í lögum að unnt sé að taka til greina tilkynningu um framboð sem berst utan frests þótt framboð hafi misskilið reglur sem um tilkynninguna gilda,“ segir í úrskurðinum og að þegar framboð berist of seint verði það því að teljast ógilt.

Að lokum segir því að það sé jafnframt niðurstaða úrskurðarnefndar kosningamála að könnun framboðslista skv. 42. gr. kosningalaga sé eingöngu bundin við þá framboðslista er koma fram fyrir lok framboðsfrests og er svo í úrskurðarorði staðfestur úrskurður yfirkjörstjórnar um ógildingu framboðslistans.