Fyrstu ís­lensku GPS-heiðlóurnar komnar heim

Lóurnar fluttust allar austur á bóginn um svipað leyti í haust en fyrstu tvær til að snúa aftur lentu með nokkurra klukkustunda millibili á nákvæmlega sama túni við Skarð í Landsveit. Í færslu á Facebook-síðu Rannsóknarseturs Háskóla Íslands á Suðurlandi segir:

„Nú eru fyrstu tvær GPS-lóurnar komnar til landsins,“ en því næst eru ferðasögur þeirra beggja reifaðar og þar er meðal annars greint frá því að önnur þeirra hafi dvalið á miðju Írlandi mestallan veturinn. Hin hafi hins vegar verið á faraldsfæti frá því í haust.

„Hún fór í gegnum Bretland í haust, þaðan til Frakklands, svo í gegnum norðanverðan Spán og hafði lengst af vetursetu rétt austur af Lissabon í Portúgal. Þaðan fór hún viku af mars og hélt aftur til baka í gegnum Frakkland og Bretland en fór svo austur yfir Ermarsundið og hefur dvalið á eyjunni Texel fyrir ströndum Hollands frá 18. mars. Um hádegi í gær tók hún sig upp í Hollandi og var komin til Orkneyja um kl. 3 í nótt,“ segir í færslu þann 14. apríl.

Í sömu færslu sagði einnig að „tækin hlaði mismikið en að í þessum skrifuðu orðum séu a.m.k. fimm lóur enn að senda okkur gögn og fleiri gætu tekið við sér með vorinu,“ en Tómas Grétar Gunnarsson, forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Suðurlandi, staðfestir þetta í samtali við blaðamann Vísis og segir að þau búist við því að tvær eða þrjár af merktu lóunum fari að snúa heim í Landsveit.

Hann segir þær oft ferðast á 60km/klst hraða en að önnur þeirra sem komnar eru til landsins hafi náð 120 km/klst vegna meðbyrs á suðurleiðinni. Þá segir hann einnig að þær fljúgi yfirleitt í um nokkur undruð metra hæð en hafi farið hæst upp í um tveggja kílómetra hæð.

Fyrsta skiptið gekk vel

Það er tiltölulega stutt síðan tækni sem gerir rannsakendum kleift að setja á svona litla fugla en þeir sem settir voru á lóurnar tíu eru ekki nema um 6 grömm. Tómas segir það alveg innan marka og að senditækin séu ekki að skaða lóurnar.

„Við merkjum þær á varptíma, setjum gildru við hreiðrin svo við getum merkt þær. En senditækin eru fest með lykkjum sem fara undir lærin og liggja við nárann en þær eru úr mjúku gúmmíi,“ útskýrir Tómas og segir heilmiklar rannsóknir hafa verið gerðar á því hversu þung svona senditæki mega og geta verið.

„Það er yfirleitt miðað við að svona fuglar geti borið það sem nemur fimm prósentum af líkamsþyngd og þessir sendar eru vel innan við þau mörk. Lóurnar bæta oft upp í fjórðung af líkamsþyngdinni fyrir farflug líkt og það sem þær fljúga frá vetrarstöðvum og hingað heim.

Tíminn sé naumur

En líkt og fyrr segir var þetta í fyrsta skipti prófað hér á landi síðasta haust og segir Tómas það virkilega góðan árangur að níu af þeim tíu sem senditæki hafi verið fest á hafi komist heilar á húfi á vetrarstöðvar.

„ Við vitum að sú eina sem komst ekki á vetrarstöðvar drapst þegar hún var enn í Landsveit. Senditækið hennar var að láta okkur vita af henni og þegar við fundum hana var lítið eftir nema fjaðrir; það er líklegt að fálki hafi náð henni,“ bætir Tómas við.

Tómas segist ekki alveg nógu bjartsýnn á að þau hjá Rannsóknarsetrinu nái að merkja nógu margar lóur svo hægt sé að ná marktækum árangri í að skoða hvert þær flytji sig í kjölfar framkvæmda. Það sé flöskuhálsinn en að samstarfið við Landsvirkjun sé jákvætt vegna þess hversu snemma var hægt að byrja að merkja á svæðinu sem áætlað er að framkvæmdir verði á.

„Við sáum það síðasta haust að þær héldu sig austan við ánna í Landsveit um stund eftir varptíma en færðu sig svo í Hreppafjöllin og voru það bara dreifðar um fjöllin í berjamó. En svo var svolítið gaman að þær fóru svo allar sama laugardaginn um mánaðarmótin september–október,“ segir Tómas.

Ekki vitað hversu langt þær færa sig

Tómas segir mælingarnar vera gerðar til að safna upplýsingum um hvert lóurnar fara á milli ára en á Facebook orðar hann það svona:

„Markmið rannsóknanna er að varpa frekara ljósi á ferðir og landnotkun vorboðans ljúfa yfir árið.“

Hann segir einnig að merkingarnar séu unnar í góðu samstarfi við Landsvirkjun og að fólk í þeirra röðum sé áhugasamt um niðurstöður verkefnisins. Tómas bætir svo við að á svæðinu þarna í Landsveit séu fyrirhugaðar framkvæmdir og því sé þeim mikið í mun að ná að setja senda á sem flesta fugla.

„Þegar það eru framkvæmdir veit maður oft ekkert hvað gerist við fuglana á svæðinu og yfirleitt höfum við ekki tíma til að undirbúa það neitt. En nú erum við að fara inn og merkja fullt af fuglum til að vinna fram í tímann og fá upplýsingar um hvert þeir fara á milli ára,“ segir Tómas.

Þannig sé hægt að sjá hvort lóurnar færi sig örlítið um set eða eitthvað mikið lengra þegar það sé allt í einu komin virkjun eða bílaplan þegar þær snúi til baka á varpsvæði sín. Lóan sást fyrst á landinu í upphafi mars í ár en það er fyrr en vanalega, í fyrra sást fyrst til hennar 22. mars.