Geta söfn bjargað heiminum?

Að heimsækja safn er eins og að lesa góða bók. Þó söfn taki vissulega stundum á erfiðum umræðuefnum, geta þau líka veitt kærkomið skjól frá hörmungum heimsins. Þar getum við gleymt okkur í list, lært að veita náttúrunni athygli, skoðað muni sem hafa gildi fyrir samfélagið eða fundið gripi sem vekja hjá okkur persónulegar minningar.

Eins og þegar maður les bók flyst maður einhvern veginn út úr raunveruleikanum rétt á meðan maður er á safninu. Er staddur í öðrum heimi, þar sem gilda aðrar reglur. Sögusviðið er sett og persónur kynntar. Söfn eru líka fróðleg og skemmtileg og eftir heimsóknina situr margvísleg upplifun eftir. Það er mikilvægt að dæma þau ekki af kápunni og mér finnst skemmtilegast þegar þau koma á óvart. Ég horfi aðeins öðruvísi á heiminn þegar ég hef gleymt mér á safni, einmitt eins og þegar ég hef lesið góða bók. Safnaheimsóknir geta líka bjargað fólki tímabundið frá endalausu símaskrolli, en það er kannski efni í aðra grein.

Sameiningarafl í sundruðum heimi

Söfn eru sameiningarafl, þau efla samkennd og miðla upplýsingum sem byggja á rannsóknum á aðgengilegan hátt. Allt er þetta hluti að því að gera heiminn að betri stað. Ég er að mestu hætt að heimsækja klúbba í merkingunni skemmtistaði, en er þess í stað gengin í allskonar hópa. Ég er í saumaklúbb og er nýbúin að stofna bókaklúbb. Þegar ég var að skrifa þennan pistil datt mér í hug hvort ég ætti ekki að stofna safnaklúbb. Safnaklúbburinn myndi hittast einu sinni í mánuði og heimsækja safn og svo myndum við ræða upplifunina, það væri gaman.

Alþjóðlegi safnadagurinn

Nú er vika í Alþjóðlega safnadaginn sem er haldinn þann 18. maí ár hvert. Á hverju ári velur ICOM, alþjóðaráð safna, nýja yfirskrift eða þema fyrir daginn. Í ár er það „Söfn sem sameiningarafl í sundruðum heimi“. Þetta er vissulega stór yfirskrift og óhætt að segja að markið er sett hátt. Geta söfn bjargað heiminum?

Það er erfitt að neita því að það hefur verið ákveðinn órói víða um heim að undanförnu. Bakslag í ýmsum málum er varða mannréttindi eru greinileg. Fólk virðist skipast í fylkingar, skautun er að verða meira áberandi í allri umræðu. Hluti af því á rætur í upplýsingaóreiðunni sem einkennir okkar tíma. En hvert er hlutverk safna í því samhengi?

Söfn fræða

Söfn eru stofnanir sem njóta jafnan trausts í samfélaginu, réttilega. Hlutverk safna samkvæmt safnalögum er að safna, varðveita, rannsaka, miðla og fræða. Mikið af safnastarfi fer vissulega fram á bak við tjöldin, en verður sýnilegt í safnfræðslu, viðburðum og sýningum. Miðlun og fræðsla á söfnum byggir á rannsóknum, sem er mikilvægt til að söfnin haldi sessi sínum sem traustar og trúverðugar stofnanir.

Söfn leggja sig fram við að miðla menningu, sögu og list á aðgengilegan hátt og af virðingu til að auka skilning okkar á okkur sjálfum, öðrum hópum, samfélaginu og umhverfi okkar. Þau fjalla bæði um stóru málin, sögulega viðburði, og hversdaginn. Þau setja hluti í samhengi og velta upp spurningum um framtíðina. Hvert stefnum við og af hverju? Þannig hjálpa þau okkur að taka upplýstar ákvarðanir sem byggja á staðreyndum.

Söfn sameina

Söfn eru staðir þar sem fólk hittist. Þau stuðla að samtali milli einstaklinga, kynslóða og ólíkra hópa. Þannig brúa þau bilið og auka skilning og samkennd milli ólíkra menningarheima, samfélagshópa og landsvæða. Markmið safna á að vera að skapa rými þar sem ólíkar raddir fá að heyrast og virðing er í hávegum höfð. Söfn vinna líka gegn einmannaleika og mörg söfn hafa verið öflug í að stuðla að inngildingu. Það er mikilvægt, þau eiga að endurspegla samfélagið sem er sannarlega fjölbreytt.

Á Íslandi er fjölbreytt safnaflóra og hér er stundað öflugt safnastarf. Ég hlakka til að fagna safnadeginum 18. maí. Látið mig svo bara vita ef ykkur langar að ganga í safnaklúbbinn.

Höfundur er verkefnastjóri FÍSOS (Félags íslenskra safna).