Slönguspilið og svikamyllan

Margir kannast við „Slönguspilið“ úr barnæsku. Á bakhlið þessa spils var annað spil sem kallað var “Mylla”. Þetta var frekar einfalt spil. Spilið gekk út á að ef leikmaður náði því að setja þrjá “hnappa” í beina röð þá gerði hann “myllu” og gat tekið í burtu hnapp andstæðingsins. Leikurinn kláraðist þegar leikmaður átti færri en 3 hnappa en þá var hann úr leik og gat ekki gert myllu. Besta staðan var að ná “svikamyllu” en þá gat leikmaður hreyft sig um einn reit og náð myllu, leikur númer 2 gerði svo aðra myllu. Þessi staða var algerlega ósigrandi því það var eiginlega ekki hægt að hreyfa hnapp á þess að ná myllu.

Við erum fiskveiðiþjóð!

Víkur nú sögunni fram í tímann og inn í hina frekar súru umræðu um hvort Íslendingar eigi að halda áfram aðildarviðræðum við ESB. Andstæðingar atkvæðagreiðslunnar um það hvort Ísland eigi að halda áfram með viðræður um mögulega inngöngu inn í ESB, halda í frammi miklu glammi um ókosti mögulegrar ESB aðildar. Einn segir að miðstýring í ESB sé svo svakaleg að hrun blasi við Evrópu meðan annar segir að miðstýring sé lítil og allt kerfið sérhannað fyrir þarfir risafyrirtækja. Ein segir að framleiðni ESB sé svo lág að dauðinn blasi við meðan önnur segir að sóun og mengun í ESB komin langt yfir þolmörk lífríkisins. Allskonar köpuryrði eru sett fram af útreiknuðu hugsunarleysi. Fyrrverandi þingmaður æpti yfir fólk í heitu pottunum í Laugardal að “Íslendingar eru fiskveiðiþjóð - ekki verslunarþjóð!” Ég er enn að velta fyrir mér hvað vesalings maðurinn átti við.

Evrópa er brennandi hús

Allir andstæðingar þjóðaratkvæðagreiðslunnar um mögulegar viðræður milli Íslands og ESB, virðast sammála um að Evrópa standi í ljósum logum og Ísland sé framar öðrum ríkjum á öllum sviðum. En eins og oft með mikilvæg mál þá er mest talað um það sem ekki er kjarni máls þ.e. hvort spurningin sé rétt, hvort tímasetningin eigi að vera einhver önnur og um það hvort viðræðurnar séu í rauninni “ viðræður” heldur eitthvað annað og illgjarnt. Einn stjórnmálaflokkur er víst tilbúin með aðfinnslur við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar (sem ekki einu sinni hefur farið fram). Vísvitandi ruglandi, kallaði Þórbergur Þórðarson þetta einhvern tímann..

Lang mesti ávinningurinn

Ég vil vekja athygli á einu máli sem aldrei er talað um. Það tengist því sem kallast „vaxtaokrið” eða „smæð krónunnar” eða eitthvað í þeim dúr. Margir sem fylgjast með efnahagsmálum þjóðarinnar telja að aðild Íslands að ESB og upptaka evru sé sterkasta vopnið gegn vaxtaokrinu. Þau telja að með risastóran evrópskan seðlabanka að bakhjarli verði hægt að lækka hér vexti þannig að fólk sjái lánin sín lækka við hverja afborgun, en ekki hækka eins og alltaf hefur viðgengist. Þetta er að mínu mati lang mesti kosturinn við mögulega inngöngu inn í ESB og alveg raunhæft markmið því þetta er það sem gerst hefur í öðrum löndum.

Háir innlánsvextir = háir útlánsvextir

Þetta er meiriháttar hagsmunamál fyrir venjulegt fólk. Í núverandi verðbólguhagstjórnarkerfi hafa vextir Seðlabankans í ár verið um það bil 9%. Þetta eru s.s. vextirnir sem bankar sem fá lánað frá Seðlabankanum þurfa að borga. Þetta eru s.s. algerir lágmarksvextir. Banki sem fær lánaða miljón frá Seðlabankanum verður að áframlána þessa miljón á að minnsta kosti 10% vöxtum, bara til að sleppa með skrekkinn. Þetta þýðir að vextir á innlánsreikningum eru fáránlega háir eða 2,7% verðtryggðir og um 7,23 % óverðtryggðir. Vextir á lánum eru að sama skapi fáránlega háir og geta verið 15,25%. Það þýðir að það kostar 15.250 kr. á mánuði að skulda eina miljón eða 183.000 á ári. Í húsnæðislánum er talan lægri en hver miljón í húsnæðisláni kostar um 9000 kr. á mánuði. Flestir skulda tugir miljóna í húsnæðislán. 70 miljón króna íbúð með hámarks láni (80% verðtryggt) kostar því 400.000 á mánuði en eftir því sem verðbólga hækkar, hækkar þessi tala. Kerfið er strand. Það er nánast ómögulegt að eignast íbúð. Þetta veit allt venjulegt fólk.

Að hagnast stórkostlega í verðbólguhagkerfinu

En þetta er ekki alslæmt fyrir alla. Þau sem eiga peninga á bók geta ekki að kvartað. Sá sem á t.d. 200 miljónir á banka fær um það bil 7% vexti af upphæðinni. Þetta þýðir að viðkomandi fær 14 milljónir á ári í vaxtagreiðslur eða rúmlega milljón á mánuði. Verðtryggt. Þetta eru góð árslaun og eins og kerfið er núna og það er ekki borgað nema 22% skattur af þessum „launum“. Skattur af öðrum launum er töluvert hærri eða um 40% í flestum tilfellum.

Frá þeim sem skulda til þeirra sem skulda ekki

Þessar háu greiðslur til þeirra sem eiga peninga inn á bók, koma frá þeim sem eiga ekki peninga inn á bók. Frá fólki sem skuldar, t.d. húsnæðislán eða yfirdrátt. Það sem er að gerast er að peningar streyma frá þeim sem enga eiga, til þessa sem eiga mikið af þeim. Þessi hópur sem á svona upphæðir inn á bók er alls ekki lítill. Þetta eru tugþúsundir manna. Sennilega 10-15 prósent landsmanna. Þetta fólk á það sameiginlegt að vilja alls ekki hrófla við verðbólguhagkerfinu sem reynst hafa þeim afskaplega farsælt og vilja alls ekki tala um svikamylluna sem þau hagnast á í hverjum einasta mánuði, hverju einasta ári og hverjum einasta áratug. Þetta fólk vill ekki sjá að þjóðin kjósi um mögulegt áframhald á viðræðum við ESB. Gáum að því hvaða fólk það er sem emjar sárast þegar möguleg aðild að ESB ber á góma.

Jólasveinar í jakkafötum

En skaðinn er ekki bara falinn í þessum mikla órétti. Skaðinn er líka sá að órétturinn skekkir allt viðskiptaumhverfi á Íslandi. Fyrirtæki sem eiga mikið eigið fé, þurfa í raun ekki að hafa áhyggjur af neinum sköpuðum hlut. Það er nóg fyrir þau að eiga nokkur þúsund milljónir inn á vaxtareikningi. Gróðinn kemur sjálfkrafa alveg sama hvernig fyrirtækið er rekið. Bjánalegar ákvarðanir eru dekkaðar af gríðarlegum innlánsvöxtum. Jólasveinar í jakkafötum komast upp með hvað sem er í skjóli himinhárra innlánsvaxta. Stærstu fyrirtækin á Íslandi þurfa t.d. að eiga nokkra milljarða í “eignastýringu” hjá bönkunum (lesist: Inn á bankabók) til þess að dekka allan launakostnað. Í eðlilegu efnahagsumhverfi fjárfesta þau auðugu í hlutabréfum og taka áhættu með frumkvöðlum. Hérlendis er öruggara og hagkvæmara að geyma peningana einfaldlega inn á bankabók og fá vexti. Frumkvöðlar geta étið það sem úti frýs ásamt öllum hinum sem eru svo óheppinn að skulda peninga. Þessi gríðarlegi ”hagnaður” kemur lóðbeint frá þeim sem skulda. Þetta er því ekki afleiðing af sniðugum viðskiptasnúningum, heldur kolklikkuðu vaxtaumhverfi.

Ekkasogin heyrðust út á götu

Það er út af þessu sem þau stórríku á móti viðræðum um mögulega inngöngu Íslands að ESB. Þau segja þetta auðvitað ekki beint út, en beita fyrir sig allskonar þjóðrembuvaðli. Sverrir Hermannson fyrrverandi ráðherra og alþingismaður hitti naglann á höfuðið þegar þegar hann heyrði stórútgerðina barma sér. Hann sagði að það mætti heyra ekkasogin út á götu.

Þjóðin á að ráða - ekki þau stórríku

Nú veit ég ekki hvort ég vil að Íslands gangi inn í ESB. Ég vil sjá samning og kjósa um hann í ágúst. Ég á eftir að gera upp hug minn en get það ekki meðan ekkert er upp á borðinu. Það sem ég vil ekki eru stórríkt fólk með klofnar tungur taka möguleikann frá mér um hvort að innganga Íslands inn í ESB sé skynsamleg eða ekki. Slönguspilið þarf að taka enda. Ég veit að svikamyllan sem þau stórríku hafa notað sér til framdráttar er í uppnámi. Ég veit að Sigmundur Davíð er stórkostlegur maður, glúrinn Minecraft spilari sem safnar stjörnustríðsköllum og rakettuprikum. En ég vil ekki að hann og kumpánar hans af sama kaliberí stjórni því hvort þjóðin fái að skoða kosti og galla mögulegrar aðildar Íslands af ESB.

P.S

Frá því að þessi grein var skrifuð hafa vextir hækkað um 0.25%. Þau ríku gæða aðeins meira og þau sem skulda, skulda aðeins meira. Svikamyllan virkar.

Höfundur er ritari Rósarinnar sem er landsmálafélag innan Samfylkingarinnar.