Já­kvæða hliðin á minkamálinu

Þegar þúsundum minka var sleppt úr síðasta minkabúi landsins var eins og samfélagið rankaði skyndilega við sér og áttaði sig á því hversu mikil áhætta fylgir því að rækta ágenga rándýrategund í miklum fjölda. Fyrst var reyndar mikið talað um glæpamennina sem brutust inn og slepptu dýrunum út – eðlilega því það var algjörlega glórulaust og ábyrgðarlaust. En eftir að rykið settist byrjaði fólk að spyrja sig: Er virkilega réttlætanlegt að leyfa slík minkabú?

Norðurþing hefur nú bannað loðdýrarækt innan marka sveitarfélagsins og Reykjavíkurborg hefur einnig hafið umræður um bann. Dýravelferðarsjónarmið eru mikilvæg í þessum umræðum þar sem um er að ræða ótamin dýr sem fá hvorki að yfirgefa búrin né uppfylla eðlislægar þarfir sínar en einnig eru umhverfisáhrif stór hluti samtalsins.

Þetta eru auðvitað frábærar fréttir fyrir okkur sem nútímasamfélag þar sem dýravelferð og umhverfisvernd eru að verða mikilvægari eftir því sem vitund okkar vex. Loðdýrarækt er á leiðinni út og samkennd og samvitund á leiðinni inn. Allt á réttri leið.

En nú skulum við aðeins þysja út.

Minkaslysið mun hafa slæm áhrif á umhverfið. Það mun valda fuglalífi og öðrum dýrategundum skaða ef minkarnir ná fótfestu og dreifingu. En það er önnur tegund sem er enn ágengari fyrir náttúruna en minkurinn. Það er mannfólk.

Ég læt vera að þylja upp allt það sem maðurinn hefur gert til að hafa neikvæð áhrif á náttúruna síðustu áratugi en nefni þó í þessu samhengi að villt spendýr eru nú aðeins um 5% af samanlögðum lífmassa spendýra á jörðinni. Menn eru um 36% og búfé um 59%. Einnig hafa stofnstærðir dýrategunda fallið gríðarlega hratt síðustu 50 ár. Samkvæmt Living Planet Index hefur meðalstærð vaktaðra stofna villtra hryggdýra minnkað um 73% frá 1970 til 2020.

Um leið fer hættan á útdauða tegunda hratt vaxandi. Samkvæmt IPBES er allt að ein milljón dýra- og plöntutegunda nú í útrýmingarhættu, margar innan næstu áratuga.

Þetta er ógnvænleg þróun og vert er að skoða fimm helstu drifkrafta eyðileggingarinnar: 1. Breytt landnotkun (búsvæðaeyðing): Um 75% af landsvæði jarðar hefur verið gerbreytt af manninum. Skógar eru höggnir og mýrlendi þurrkað upp til að rýma fyrir landbúnaði og beit, þar á meðal umfangsmikilli framleiðslu á kjöti, mjólk og dýrafóðri.

2. Ofnýting og rányrkja: Beinar veiðar á villtum dýrum og ósjálfbærar fiskveiðar hafa gengið nærri fjölmörgum stofnum. Samkvæmt nýjasta mati FAO eru rúmlega 35% metinna sjávarfiskistofna ofveiddir.

3. Loftslagsbreytingar: Hröð hlýnun af völdum gróðurhúsalofttegunda breytir lífskilyrðum hraðar en dýr ná að aðlagast. Sem dæmi má nefna ísbirni og kóralrif.

4. Mengun: Plastmengun í höfum hefur tífaldast síðan 1980. Áburðarnotkun í landbúnaði skapar „dauð svæði“ í ám og strandsjó þar sem sáralítið líf getur þrifist vegna súrefnisskorts.

5. Ágengar framandi tegundir: Maðurinn flytur óvart eða viljandi dýrategundir á ný svæði (t.d. minkinn á Íslandi), sem geta útrýmt innlendum tegundum eða raskað staðbundnum vistkerfum.

En víkjum nú aðeins aftur að jákvæðu hlið minkamálsins.

Uppnámið sem varð í samfélaginu þegar minkarnir sluppu, og umhyggjan fyrir íslensku dýralífi sem þar birtist, veitir innsýn í hjörtu landsmanna. Okkur er alls ekki sama. Við höfum einlægan vilja til að vernda villtar dýrategundir og vistkerfið sem þær tilheyra.

Það finnst mér fallegt. Á bak við deilur um Evrópusambandið og skítkast í kommentakerfum er kærleiksrík þjóð sem reiðist heiftarlega þegar villtu dýralífi er ógnað. Það yljar mér um hjartarætur.

Og það besta af öllu er að við höfum fimm skýrar leiðir til að styðja við villt dýralíf, ekki bara á Íslandi heldur á jörðinni allri:

 1. Landnotkun: Sleppa dýraafurðum og minnka álag á landsvæði jarðar. Rannsóknir benda til þess að ef heimurinn færðist yfir á plöntumiðað fæðukerfi gæti landþörf landbúnaðar minnkað um allt að 75%. Það eru 3 milljarðar hektara af landi. Það samsvarar svæði á stærð við Norður-Ameríku og Brasilíu samanlagt.

2. Ofnýting: Hætta að ofnýta veiðistofna og stefna að því að villt dýralíf fái að lifa án þess að vera veitt fyrir mannlega neyslu eða veiðiáráttu.

3. Loftslagsbreytingar: Sleppa dýraafurðum til að hægja á hlýnun jarðar, því að búfjárrækt veldur verulegum hluta af losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu.

4. Mengun: Nota minna plast og sleppa dýraafurðum til að minnka mengun, áburðarnotkun og næringarefnaflæði í ár og strandsjó.

5. Ágengar tegundir: Banna loðdýrarækt til að minnka hættu á að ágengar tegundir dreifi sér á svæði þar sem þær geta raskað vistkerfum.

Það er alltaf jákvæð hlið á öllum málum. Við þurfum bara að sjá tækifærin sem koma okkur nær því sem við öll viljum. Meiri samkennd og samvitund

Höfundur situr í stjórn Samtaka um dýravelferð á Íslandi og er bjartsýnismaður.