Af­borgunar­laus lán eru ekki neyðar­úr­ræði – svar við dritdreifingu

Á netmiðlinum Stjórnmálin.is birtist nýlega grein þar sem fullyrt er að danskt húsnæðislán mitt sé „sérstakt neyðarúrræði vegna kórónuveirufaraldursins“, að ég hafi „viðurkennt“ þetta og að lánaformið sé „mun verra en verðtryggð lán.“ Allt þetta er rangt og auðstaðfest sem rangfærsla. Þaðan af verra þá fengu rangfærslurnar dreifingu á samfélagsmiðlum og á einum stærsta fjölmiðli landsins. Mitt markmið var að vekja athygli á því að lágir vexir og fjölbreyttari lánaform (t.d. afborgunarlaus lán) væru í boði víða í Evrópu, þar sem stöðuleiki og skilirði eru til staðar.

Staðreyndin er að afborgunarlaus lán hafa verið í boði í 23 ár

Afborgunarlaust lán (afdragsfrit lån) er staðlað lánaform í Danmörku sem hefur verið í boði síðan 2003. Samkvæmt seðlabanka Danmerkur eru um 40% allra danskra húsnæðislána afborgunarlaus á hverjum tíma. Þessi lán eru ekki neyðarúrræði heldur hefðbundið lánaform sem milljónir Dana nota til að fjármagna húsnæði sitt. Sambærilegt lánaform er ekki í boði á íslandi.

Kórónufaraldurinn skýrir hinsvegar neikvæðu vextina sem ég fékk árið 2021 en ekki lánaformið sjálft. Þá fékk ég neikvæða vexti til fimm ára. Í dag í ágúst 2026 er ég enn með afborgunarlaust lán hjá Realkredit Danmark á 2,32% föstum vöxtum. Slík lán eru í boði öllum sem standast greiðslumat og geta greitt 20% kaupverðs eignar í útborgun. Hver sem er getur staðfest þetta á rd.dk/privat.

„Félagi“ er ekki heimild

Höfundur greinarinnar byggir alla framsögn sína á giski ónafngreinds „félaga“ sem „taldi víst“ að lánið væri neyðarúrræði. Sú heimild er nokkuð óáreiðanleg en mig grunar hvað þar liggur að baki. Enginn sérfræðingur í dönskum fasteignalánum var spurður. Engin opinber gögn eru nefnd. Aðeins gisk einhvers á netinu sem höfundur notar sem grundvöll allrar greinarinnar. Höfundur ætti að sjá sóma sinn í að fræða lesendur um heimildina eða leiðrétta rangfærslur.

Ef höfundur hefði leitað eftir andmælum mínum eða einfaldlega heimsótt vefsíðu Realkredit Danmark, hefði hann séð að fullyrðing hans er röng.

„Mun verra en verðtryggð lán“ er fráleitt

Höfundur segir afborgunarlaust lán vera „mun verra en verðtryggð lán.“ Skoðum þetta betur.

Afborgunarlaust lán (DK) Verðtryggt lán (IS)

Höfuðstóll eftir 10 ár Óbreyttur +60-80% (vegna verðbólgu)

Vextir 2,32% fastir 3,5-4,5% + verðbólga (5,3%)

Raunvextir 2,32% 8-9% (vextir + verðbólguáhrif)

Greiðsla af 100m kr láni ~300.000 kr/mán (afborgunarlaust), Og 5 ár þar á undan ~86.000 (afborgunarlaust, neikvæðir vextir) ~800.000-900.000 kr/mán

Eftir 10 ár er skuldin 100m kr 160-180m kr

Höfuðstóll míns láns stendur í stað. Á verðtryggðu íslensku láni hækkar hann árlega. Eftir 10 ár skuldar íslenskur lántakandi 60-80% meira en hann tók að láni. Ég skulda það sama. Hvort er „verra“?

Ég „viðurkenndi“ ekkert

Höfundur heldur því fram að ég hafi „viðurkennt“ að lánið sé neyðarúrræði. Þetta er rangt. Ég útskýrði hvernig lánaformið virkar, þ.e. að þetta er afborgunarlaust lán þar sem eingöngu eru greiddir vextir og umsýslugjald í allt að 10 ár. Að útskýra er ekki að viðurkenna. Höfundur snýr útúr orðum mínum af ásettu ráði. Það er ekki í fyrsta sinn sem netmiðillinn Stjórnmálin.is snýr útúr orðum fólks eða drefir rangfærslum.

Hvað ég viðurkenni

Ég viðurkenni eitt: Ég hefði átt að útskýra lánaformið betur í myndbandinu. Það voru mistök af minni hálfu. Ég geri mér grein fyrir því núna að afborgunarlaus lán á lágum vöxtum eru svo fjarræn íslenskum lántakendum að það er nánast ómögulegt að útskýra. Fyrsta hugsun íslenskra lántakenda er að „greiða lánið upp“ og framreikna hve langan tíma það tekur í mánuðum og árum. Það er skiljanlegt þegar lán á Íslandi hækka svo mikið að söluverð eignar að frádregnum skuldum minnkar og eignamyndun verður neikvæð, þrátt fyrir himinháar mánaðarlegar greiðslur. Efnisatriðið stendur óhaggað – að ég borga 2,32% vexti af afborgunarlausu láni í Danmörku. Slíkt lánaform stendur öllum Dönum, Hollendingum og Norðmönnum til boða. En það er ekki til á Íslandi. Íslendingar borga 7-9% vexti með verðtryggingu til viðbótar, hafa engan aðgang að afborgunarlausum lánum, og búa við fákeppni þriggja banka.

Spurningin er af hverju Íslendingar hafa ekki aðgang að sömu lánaformum og kjörum og aðrar Evrópuþjóðir? Svarið er ekki „vegna þess að þetta er neyðarúrræði.“ Svarið er kerfi sem þjónar fáum á kostnað margra. Kerfi sem pínir almenning til að greiða himinháa vexti til viðbótar við verðtryggingu. Ef það væri eitt orð sem ég gæti notað yfir það kerfi, þá er það þrældómur. Íslensk heimili eiga rétt á að þau séu losuð undan slíkum þrældómi.

Hvað gerðist næst?

Skömmu eftir að greinin um lánið mitt birtist á vefnum Stjórnmálin.is birtist grein í Mannlífi með fyrisögninni „Sannleikurinn á bak við „ódýra“ danska lánið”. Þar eru ósannindin frá Stjórnmálin.is lapin upp án athugasemda. Enginn hjá Mannlífi hafði samband við mig eða kannaði sannleiksgildi þess sem sagt var í greininni á Stjórnmálin.is. Ég gerði hvað hægt var til að lagfæra ósannindinn en án verulegs árangurs.

En svo tók einn stærsti fjölmiðill landsins ósannindin um lánið mitt sem dæmi um „upplýsingaóreiðu“ í vinsælu hlaðvarpi (7. ágúst). Enn á ný var ekkert gert til að sannreyna rangfærslurnar. Lygin sem hóf ferð sína á netmiðlinum Stjórnmálin.is endaði í allsherjar dritdreifingu á samfélagsmiðlum og á einum stærsta fjölmiðli landsins. Þáttastjórnandi hlaðvarpsins hefur sjálfur fyrr á þessu ári neitað að „rökræða við mann sem hefur það augljóslega að stefnu sinni að höggva til sín (mín).“ Ég skil vel af hverju hann gerir það ekki, því hann vill ekki kanna heimildir og vill ekki vita sannleikann. Það hentar honum ekki, né elítunni sem hann þjónar.

Þá leikur mér forvitni að vita, hver elur á upplýsingaóreiðu og af hverju? Ef þáttastjórnandi hlaðvarpsins vill vita sannleikann mæti ég með glöðu geði til hans í næsta þátt með hvern einasta greiðsluseðil. Þ.e.a.s. ef hann þorir að vita sannleikann.

Spurningin er einföld: Af hverju hafa Íslendingar ekki aðgang að sömu lánaformum og kjörum og aðrar Evrópuþjóðir? Svarið er ekki „vegna þess að þetta er neyðarúrræði.“ Svarið er kerfi sem þjónar fáum á kostnað margra. Og því ástandi vilja sumir viðhalda.

Höfundur er útgefandi Verðbólguvaktarinnar (verdbolga.net). Hann hefur búið í Danmörku í 8 ár.