Aðildar­við­ræður eru ekki prufuáskrift

Þegar ég útskrifaðist með meistaragráðu í alþjóðasamskiptum frá Háskóla Íslands árið 2011 stóðu aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið sem hæst. Á þeim tíma mótaðist sýn mín á stöðu Íslands í alþjóðasamfélaginu, eðli samningaviðræðna og mikilvægi fullveldisins. Fljótlega eftir námið starfaði ég á viðskiptaskrifstofu utanríkisráðuneytisins og fékk þar dýrmæta innsýn í það hvernig stjórnsýslan vinnur þegar verkefni af þessari stærðargráðu er sett af stað.

Í umræðunni í dag heyrist oft að við eigum „bara að kíkja á samninginn“ eða „sjá hvað er í boði“.

Sú mynd er villandi. Aðildarviðræður eru ekki eins og prufuáskrift sem maður mátar án skuldbindingar. Þær krefjast gríðarlegs tíma, fjármuna og vinnu af hálfu alls stjórnkerfisins. Það sá ég með eigin augum.

Þegar viðræðurnar voru stöðvaðarárið 2013 höfðu 27 samningskaflar verið opnaðir en aðeins 11 lokað til bráðabirgða. Á bak við það lá margra ára vinna: stöðugildi voru færð til innan ráðuneyta, sérfræðingar unnu myrkranna á milli og mikilvægum verkefnum í annarri stjórnsýslu var ýtt til hliðar.

Nú, rúmum áratug síðar, er aftur rætt um að hefja þetta ferli. En við göngum ekki inn í það blint.

Í mati utanríkisráðuneytisins er beinn kostnaður við enduruppteknar viðræður varlega áætlaður um 1,9 milljarðar króna. En stærsti kostnaðurinn kemur ekki fram á fjárlögum. Hann felst í tímanum og fórnunum: Hvaða brýnu samfélagsmálum verður frestað á meðan okkar færustu sérfræðingar innan ráðuneyta og stofnana sitja á fundum í Brussel?

Þar að auki skapar ferlið langvarandi óvissu. Fyrirtæki og fjárfestar þurfa skýrar leikreglur til framtíðar. Eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn benti á á sínum tíma dregur óvissa um framtíðarskipan lykilatvinnugreina, regluverk og gjaldmiðil úr fjárfestingu og framþróun.

Að loknum áralöngum viðræðum, milljarðakostnaði og miklu vinnuálagi innan stjórnsýslunnar stæðum við svo frammi fyrir annarri þjóðaratkvæðagreiðslu – þar sem samningnum yrði hugsanlega hafnað. Það er að segja ef tækist að ljúka viðræðum, en síðasta ríkisstjórn sem hélt í þessa vegferð stöðvaði ferlið án árangurs.

Ísland stendur sterkt. Við búum við mikil lífskjör, öfluga nýsköpun og traustar grunnstoðir. Í gegnum EES-samninginn og annað alþjóðlegt samstarf erum við nú þegar í nánu og góðu sambandi við Evrópu. Við þurfum ekki að setja framtíð landsins í biðstöðu til að komast að því hvað felst í fullri ESB-aðild.

Afstaða mín byggir bæði á menntun minni í alþjóðamálum og þeirri reynslu að hafa séð hvernig ferlið virkar í reynd. Við þekkjum regluverkið, við þekkjum stofnanirnar og við vitum hvað ferlið kostar okkur.

Við vitum hvað er í boði og við þurfum ekki annan hring. Ég segi nei.

Höfundur er MA í alþjóðasamskiptum.