Loksins úr mínus í plús

Eftir átta ára samfelldan hallarekstur og 866 milljarða króna uppsafnaðan halla verður ríkissjóður rekinn með afgangi á næsta ári.

Þetta eru mikilvæg tímamót. Halli ríkissjóðs jókst mikið í heimsfaraldrinum en hvarf ekki þegar faraldurinn var genginn yfir. Tímabundin útgjöld urðu varanleg og kostnaðurinn hélt áfram að vaxa hraðar en tekjurnar. Sú staða var ósjálfbær og leiddi til þenslu.

Ríkisstjórnin sem nú situr tók ákvörðun um að stöðva þessa þróun. Hún var ekki sjálfgefin eða auðveld. Ef það væri létt verk að snúa við hallarekstri ríkisins þá hefði það verið gert fyrir mörgum árum. Með fjárlagafrumvarpinu sem nú hefur verið lagt fram hefur markmiðið náðst. Bókhaldið stemmir.

Agi ríkisins skilar sér í vasa heimilanna

Að ná jafnvægi í ríkisrekstri er mikilvægasta framlag stjórnvalda til þess að verðbólga hjaðni og vextir geti lækkað. Íslenskt efnahagslíf er traust en við þekkjum þungar byrðar verðbólgunnar. Íslensk heimili hafa sýnt festu undanfarin ár og ríkið þarf að gera það líka. Með því að ríkið hætti að eyða um efni fram, líkt og hefur verið raunin um árabil, er dregið úr lánsfjárþörf og haldið aftur af eftirspurn í hagkerfinu. Þannig styður ríkisstjórnin við peningastefnuna og þar með hagsmuni heimila og fyrirtækja.

Það er staðreynd að langvinnur hallarekstur hefur aukið vaxtagjöld ríkissjóðs. Skuldir ríkisins eru hóflegar í alþjóðlegum samanburði en vextirnir ekki. Þvert á móti eru þeir með því hæsta sem þekkist í okkar heimshluta. Þetta þýðir að á hverju ári renna stórar fjárhæðir í vaxtagreiðslur sem fremur ættu að fara í að standa undir opinberri þjónustu, heilbrigðiskerfinu og samgöngum.

Stöðvun hallareksturs skapar forsendur fyrir lægra skuldahlutfalli og minni vaxtabyrði. Eftir því sem fram líða stundir verður þannig meira svigrúm til að sinna mikilvægum verkefnum og bregðast við óvæntum áföllum. Þetta er kjarninn í því að láta almannahagsmuni ráða umfram sérhagsmuni: Að taka erfiðar ákvarðanir núna til þess að verja velferðina til framtíðar.

Skýrar áherslur

Viðsnúningurinn byggist fyrst og fremst á markvissu aðhaldi og forgangsröðun. Við förum ekki fram með flötum niðurskurði. Minni aðhaldskrafa er gerð til heilbrigðis- og öldrunarþjónustu, skóla, dómstóla og löggæslu. Þess í stað er áhersla lögð á að einfalda stjórnsýsluna, fækka stöðugildum, gera opinber innkaup markvissari og nýta sameiginlega fjármuni betur.

Á sama tíma og við náum jafnvægi forgangsröðum við í þágu heilbrigðisþjónustu, öryggis, barna og fjölskyldna og bættra kjara fólks sem verst stendur. Aðhaldið hefur því skýran tilgang.

Orðum fylgja efndir

Viðsnúningur ríkisfjármálanna er mikilvægur áfangi, en verkefninu er alls ekki lokið. Við þurfum að halda áfram á sömu braut, festa jafnvægið í sessi, lækka skuldahlutfallið og draga úr vaxtabyrði ríkissjóðs. Þannig byggjum við upp traust og aukum svigrúm til að bæta lífskjör allra í landinu á komandi árum.

Við sögðumst ætla að koma ríkisfjármálunum í jafnvægi árið 2027, stöðva hallareksturinn og styðja þannig við heimilin í landinu. Orðum okkar fylgja nú efndir.

Höfundur er fjármála- og efnahagsráðherra og varaformaður Viðreisnar.