Efnahagslegt heilsuleysi

Þegar Sesselja Sigmundsdóttir, stofnandi Sólheima í Grímsnesi, var að alast upp á Brúsastöðum í Þingvallasveit kom farandkennari á veturna, bjó á heimilinu um hríð og kenndi börnunum. Þetta var ung kona, Unnur Vilhjálmsdóttir, afbragðskennari og í miklum metum hjá fjölskyldunni. Þegar Sesselja ákveður að stofna heimili fyrir munaðarlaus börn og koma þeim til manns, fer hún utan til að afla sér þekkingar og reynslu og biður föður sinn að fylgjast með ef gott jarðnæði losnar í nágrenni Reykjavíkur meðan hún er erlendis, því hún ætlar að stunda búskap. Hún skrifar gamla kennaranum sínum um hagi sína og framtíðaráform, og Unnur svarar um hæl, samgleðst henni og hvetur til dáða. „Lærðu það sem veitir þér atvinnu og peninga, svo að þú þurfir ekki að vera upp á aðra komin, svo þú getir verið sjálfstæður borgari, hvort heldur er karl eða kona." Þetta var árið 1927.

Þessi framsýni kennari kveðst ekki komast suður eins og fyrirhugað hafi verið vegna veikinda, en biður Sesselju að orða það ekki við neinn: „Því ég vil ekki vera í hvers manns munni lasin!" skrifar hún.

 

Virðing og vorkunnsemiUnnur hefur bersýnilega verið læs á mannlegt eðli og samfélagshegðun, þar sem hinn sterki nýtur virðingar en sá veiki vorkunnar. Oft samúðar og samkenndar, en vorkunnsemin er yfirleitt ekki langt undan. Og hver vill láta vorkenna sér? Varla margir. Virðing og vorkunnsemi eru sjaldan samstíga.

En ekki verður við öllu séð. Nú erum við Íslendingar í hvers manns munni lasnir, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Fjárhagslegt heilsuleysi þjóðarinnar vekur ýmist undrun, vorkunnsemi eða reiði annarra þjóða. Við ber að Íslendingar á erlendri grund kjósi að leyna þjóðerni sínu, og er það nýmæli, svo ekki sé meira sagt.

Það er hart að missa virðingu annarra þegar eitthvað bjátar á, en verra ef sjálfsvirðingin er ekki nógu sterk til að standa það af sér. Öllum líður best umvafðir velvild og virðingu, það segir sig sjálft, en aldrei verður of oft á það minnt, að sá sem sækir sjálfsvirðingu sína og sjálfstraust í álit annarra er á hálum ís. Það er eins og að afhenda öðrum fjarstýringu að eigin líðan og láni.

 

FramtíðarsýnHvernig erum við svo að höndla þetta efnahagslega heilsuleysi og fylgikvilla þess?

Svona og svona, er það ekki? Stjórnmálamenn eru að tapa trausti með því að taka ekki þjóðina með sér í þennan flókna leiðangur, þó að henni sé ætlað að fjármagna hann. Hafi áður verið gjá milli þings og þjóðar, hefur hún breikkað ef eitthvað er. Flestir laga sig að breyttum aðstæðum, draga saman, og lífið hefur sinn vanagang, en allt of margir eiga þess ekki kost. Mærðarhjal á Alþingi og í fréttaviðtölum hjálpar því fólki ekki neitt. Ungt fólk flytur unnvörpum til útlanda ef það á þess kost. Ungur maður sem ég þekki flutti til Noregs með fjölskyldu sína fyrir nokkrum mánuðum, og fékk þar góða vinnu og fínt húsnæði. Hann kom til landsins í nokkra daga og fannst allt vera við það sama. "Það er ótrúlegt frelsi að vera laus við þessa umræðu," sagði hann með áherslu.

Ætla má að við náum vopnum okkar og virðingu í augum umheimsins smám saman á næstu árum ef vel tekst til, en þangað til verður eflaust þungt undir fæti. Spurningin er hins vegar hvort bærileg eining eða ósættanlegt sundurlyndi verður með þessari þjóð, sem allir eru að tala um. Þessari þjóð, sem er svo auðug og lángefin á mörgum sviðum, en skortir annað. Til dæmis skilning á þeim sannindum, að sá sem á lítið er ekki fátækur, heldur hinn, sem fær aldrei nóg.

Núna skiptir mestu að horfa fram á veginn. Fá skýra framtíðarsýn sem þessi fámenna og þrasgefna þjóð getur sameinast um. Það er búið að tala, skrifa og rífast nóg um það sem liðið er. Nú er komið að því að rífa sig upp úr farinu, því að fortíðin er til að læra af - ekki til að lifa í!