„Krabbamein fer ekki í sumarfrí“

Þær eru gestir í hlaðvarpinu „Fokk ég er með krabbamein“ hjá Sigríði Þóru Ásgeirsdóttur þar sem þær fara yfir greiningu, meðferðir og úrræði sem eru í boði í baráttunni við brjóstakrabbamein. Þáttinn má heyra í heild sinni hér að neðan:

Skimun lækkar dánartíðni

Þær segja að sýnt hafi verið að skimun sé árangursrík leið til þess að lækka dánartíðni þeirra sem greinast með brjóstakrabbamein en í dag eru fimm ára lífslíkur um 88% á Íslandi. Þær segja þó erfitt að miða við lífslíkurnar því það sé líklegt að slíkt mein komi aftur en gott sé að ná því snemma svo það dreifist ekki en regluleg skimun hefst um fertugt og er á tveggja ára fresti.

„Brjóstaskimun er í rauninni röntgenmynd sem er tekin af brjósti frá einkennalausum konum.”

Þær Ólöf og Svanheiður vilja þó hvetja yngri konur til þess að fylgjast vel með sér því það séu engin aldurstakmörk á brjóstakrabbameini þó að það sé ólíklegra hjá yngri einstaklingum. Einnig segja þær að sérstaklega sé fylgst vel með einstaklingum sem hafa greinst með BRCA stökkbreytinguna.

Léleg mæting

„Meðferðarmöguleikarnir eru mun betri í dag en þeir voru og nálgunin er líka allt önnur,” segir Svanheiður. Hún segir skurðaðgerðina hafa verið mun umfangsmeiri og með meiri fylgikvillum í fortíðinni en í dag sé hægt að hanna betri og einstaklingsmiðaðar aðgerðir. Þær sammælast um að því miður sé mæting í skimanir ekki nægilega góð en mæting er að meðaltali undir 60 prósentum.

Konur í dag eru mjög uppteknar

Þær telja að jafnvel megi rekja það til þess að erfitt sé að skipuleggja tímana því aðeins sé í boði að hringja, panta tíma eða færa til tíma á hefbundnum vinnutímum sem henta oft ekki í slíkt skipulag. Því geti það gleymst í amstri dagsins en þeirra ósk er að auðvelda ferlið og gera það líkara því sem tíðkast í öðrum löndum og jafnvel gera skimunina gjaldfrjálsa.

„Konur í dag eru bara mjög uppteknar og margir boltar á lofti,“ 

segir Svanheiður.

Vilja helst taka út milliliði

Eins og staðan er í dag þá þurfa einstaklingar ennþá að leita til læknis, þá oftast heimilislæknis, fyrst eftir að grunur um brjóstakrabbamein vaknar til þess að fá framvísun áfram. Ólöf segir það vera þeirra ósk að í framtíðinni geti einstaklingar leitað beint til sérfræðinga án þess að fara til milliliðs.

Ferlið var samþætt í Svíþjóð

Svanheiður segir svipuð flækjustig hafa verið til staðar í Gautaborg, þar sem hún starfaði, en þar var stofnuð sérstök brjóstamiðstöð sem auðveldaði alla ferlana og samþætti þjónustuna sem gerði ferlið einfaldara. Hún segir umræður um slíka miðstöð hér á landi lengi hafa verið í umræðunni og það hafi verið ákveðið að fara í verkefnið árið 2020 og að fyrsti fasi í því sé hafinn og er hún bjartsýn með framhaldið.

Erfitt að heyra um bið

Ólöf segir það erfitt að heyra frá sjúklingum að þeir hafi þurft að bíða, að ferlið hafi gengið hægt fyrir sig eða verið flókið:

„Það eru oft flækjustig þangað til þú færð greininguna.“

„Það er óþarfa mikil töf, fram að greiningu og yfirleitt gerast hlutirnir mjög hratt þegar greiningin er komin,“ segir Svanheiður. Oft er um tímaspursmál að ræða þegar kemur að krabbameini. Hún segir það vera hlutverk þeirra sem eru í þessum geira að samhæfa sig og ræða þessi mál.

Læknarnir leggja mikið upp úr því að stuðla að auðveldara ferli í framtíðinni og aðgengi sjúklinga að því. Þær vilja hafa áhrif á ferlið fram að greiningu og segja að betur þurfi að skilgreina þjónustu í tenglum við brjóstakrabbamein í samfélaginu og auka vitund almennings.

Ólöf segir vitundavakningu í samfélaginu koma í bylgjum. Til dæmis sé október bleikur mánuður þar sem allir eru varir um sjúkdóminn en hún segir krabbamein vera allan ársins hring:

„Krabbamein fer ekki í sumarfrí.“

Ekki margir karlmenn

„Þeir greinast en það er ekki eins algengt“ segir Ólöf aðspurð hvort að karlmenn séu að greinast með brjóstakrabbamein. Hún segir um 240 konur greinast á ári sem séu um það bil fjórar til fimm konur í viku en aðeins þrír til fimm karlmenn að meðaltali á ári. Þær segja því vera mikinn fjölda kvenna sem fara í gegnum meðferð.

„Það er stór hópur kvenna sem hefur lokið meðferð og er úti í samfélaginu,“ 

segir Svanheiður. „Meirihluti kvenna sem greinast með brjóstakrabbamein eru ekki með þekktan áhættuþátt fyrir brjóstakrabbameini,“ segir Svanheiður.