Skæð fugla­flensa í villtum fuglum á höfuð­borgar­svæðinu

Viðbúnaðarstig vegna fuglainflúensu hefur verið á óvissustigi síðan í haust og verður áfram í gildi óbreytt að svo stöddu. Í ljósi þessa hefur Matvælastofnun sent út ábendingu til alifuglabænda, þar sem stofnunin leggur áherslu á hertar sóttvarnir til að koma í veg fyrir smit í alifuglum frá villtum fuglum. Aðrir fuglaeigendur eru einnig hvattir til þess að tryggja öflugar smitvarnir við umgengni á sínum fuglahópum og vera vel vakandi fyrir sjúkdómseinkennum í fuglum eða óeðlilegum dauða í þeim og tilkynna án tafar slík tilfelli til stofnunarinnar.

Þetta kemur fram í tilkynningu frá Matvælastofnun, MAST. Þar segir að stofnuninni hafi fyrir skömmu borist ábendingar um dauða fugla á höfuðborgarsvæðinu. Fannst annar fuglinn, rauðhöfðaönd, við Tjörnina í Reykjavík og hinn fuglinn, álft, við Ögurhvarf í Kópavogi. Sýni voru tekin og í þeim greindist skæð fuglainflúensa af gerðinni H5N1. Þetta staðfesti Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum í gær.

Sama afbrigði skæðrar fuglainflúensuveiru, H5N1, greindist síðast í júlí 2023 í ritu. Eftir það hefur einungis hitt skæða afbrigði H5N5 fundist.

Í tilkynningu segir að lítið sé vitað um uppruna smits en ætla megi að það hafi borist til landsins nýlega með farfuglum, eða að það hafi borist síðasta haust og aðeins uppgötvast núna. Erfðafræðilegar rannsóknir á veirunni munu fara fram og geta varpað ljósi á það hvort hún sé af evrópskum uppruna eða frá Norður-Ameríku. Lítið er vitað um útbreiðslu veirunnar að svo stöddu en engar vísbendingar eru um aukin afföll í villtum fuglum á suðvesturhorni landsins né annars staðar.

Matvælastofnun segir hitt afbrigðið, H5N5, hafa greinst í stökum villtum fuglum víða um land síðasta haust, þótt tilfellum hafi farið fækkandi og virðist það hafa fjarað út í nóvember 2025 eða að minnsta kosti ekki fundist eftir það. Hér á landi eru einnig dæmi um að spendýr, þá refir, minnkar og kettir, hafi veikst af þessu afbrigði veirunnar, en síðustu tilfelli voru staðfest í október 2025, þegar þrír refir greindust með fuglainflúensu af afbrigðinu H5N5.

MAST hvetur almenning til að tilkynna stofnuninni um veika og dauða fugla og villt spendýr sem það finnur. Það er gert með því að smella á „Ábendingar og fyrirspurnir“ á forsíðu www.mast.is.

Fólk hvatt til að senda ábendingar

Mikilvægt er að lýsa staðsetningu fundarstaðarins vel, helst með hnitum, og láta mynd fylgja með. Almenna reglan er að hræ af villtum fugli sé látið liggja. Ef hræ er aftur á móti þannig staðsett að það teljist æskilegt að fjarlægja, til dæmis nálægt híbýlum fólks, þarf að gæta að einstaklings- og sóttvörnum og nota til verksins einnota hanska, hlífðargleraugu og veiruheldar grímur. Hræinu skal þá komið í tvöfaldan plastpoka og farga í almennt sorp samkvæmt leiðbeiningum Matvælastofnunar.

Þau afbrigði af fuglainflúensuveirunni sem nú er mest um í Evrópu og víðar valda almennt ekki sýkingum í fólki. Á þetta við um bæði afbrigðin sem greinst hafa hérlendis síðan í haust (H5N5 og H5N1). Einstaka smit hafa komið upp erlendis, en þá hjá einstaklingum sem hafa verið í miklu návígi við sjúka fugla án þess að gæta sóttvarna. Líkurnar á smiti frá fuglum í fólk eru því mjög litlar en þó er aldrei hægt að útiloka smit og fólk þarf ávallt að gæta sóttvarna við handfjötlun á veikum og dauðum fuglum.

Frekari upplýsingar og aðrar leiðbeiningar má finna á upplýsingasíðu Matvælastofnunar um fuglainflúensu.