„Ekki hlut­verk hins opin­bera að ýta sparnaði fólks í í­búðir“

Þetta var meðal þess sem kom fram í ávarpi Daða Más Kristóferssonar, fjármála- og efnahagsráðherra, á ráðstefnu Samtaka fyrirtækja í fjármálaþjónustu um möguleikann á upptöku fjárfestingarreikninga fyrir einstaklinga hér á landi.

Beina útsendingu frá ráðstefnunni má sjá í spilaranum hér að neðan:

Hélt sig á mottunni

„Ég er hér til að ræða mál sem snertir okkur öll, sparnað heimila og hvernig við tryggjum að honum sé ráðstafað af ábyrgð og á sem skilvirkastan hátt. Ég skal viðurkenna að síðast þegar ég veitti fjárfestingarráðgjöf féll það í heldur grýttan jarðveg. Ég ætla að halda mig fastar á mottunni að þessu sinni en ætla engu að síður að endurtaka það sem ég sagði í aðdraganda sölu ríkisins á Íslandsbanka. Ég held að það sé afar jákvætt að það sé almenn þátttaka í hlutabréfaviðskiptum og að fólk þurfi að kynna sér þann kost betur,“ sagði Daði Már í upphafi ávarps.

Þar vísaði hann til þess þegar hann hvatti almenning til að kynna sér útboð ríkisins á eftirstandandi hlut þess í Íslandsbanka og sagði íslenska banka meðal öruggustu fjárfestinga sem til eru, í samtali við Ríkisútvarpið.

Grundvallarhagsmunamál

Daði Már sagði að einföldun regluverks væri eitt af stóru áherslumálum ríkisstjórnarinnar og eitt persónulegra áherslumála hans sem ráðherra.

„Ég hef djúpa sannfæringu fyrir því að það sé grundvallarhagsmunamál, sérstaklega fyrir smáa þjóð, að halda flækjustigi í skefjum. Flókið regluverk er dýrt fyrir heimili, fyrirtæki og hið opinbera. Það er satt alls staðar, en hvergi sannara en fyrir smáa þjóð, enda fylgir því mikill fastur kostnaður. Að hafa flókin kerfi, að hafa eftirlit með flóknum kerfum.“

Það ætti að vera einfalt fyrir venjulegt fólk að fjárfesta af sparnaði sínum á Íslandi og myndarleg þátttaka almennings í hlutabréfamarkaði hefði margvísleg jákvæð áhrif í för með sér. Hún bætti verðmyndun, hún yki dýpt og stöðugleika markaðarins og hún styddi við fjármálalæsi og ábyrgð í ákvarðanatöku.

Eðlilegt að sporin hræði eftir hrunið

Þá sagði Daði Már að fólk hefði tilhneigingu til þess að hugsa um hagkerfið fyrir og eftir efnahagshrunið.

„Í því samhengi er gjarnan nefnt að umgjörð bankakerfisins hafi gjörbreyst, ríkisfjármálastefnan orðið ábyrgari, hugað sé að meiri festu af fjármálalegum stöðugleika og svo framvegis, en eitt gleymist gjarnan: Hegðun íslenskra heimila gjörbreyttist.“

Heimilin skulduðu minna, þau verðu minni hluta tekna í neyslu og meira í sparnað og efnahagsreikningar þeirra væru sterkari en nokkru sinni fyrr.

„Þannig að þótt hagstjórnin eigi einhvern þátt, þá er þetta einkum árangur fólksins í landinu. Ein birtingarmynd þessarar breyttu hegðunar er fremur dræm þátttaka almennings á hlutabréfamarkaðnum. Sú var að minnsta kosti raunin fram að afar farsælli sölu á eignarhlut ríkissjóðs í Íslandsbanka. Það er ekki óeðlilegt og við verðum að nálgast það af auðmýkt að sporin hræða.“

Þeir sem upplifðu kreppuna miklu urðu af miklum sparnaði

Hann sagðist ekki ætla að halda því fram hvers vegna þetta væri en vísaði þó til rannsókna, sem sýndu fram á sem hefði upplifað kreppuna miklu í kringum 1930 og ætti minningar um hana, hefði haldið sig frá bandaríska hlutabréfamarkaðnum alla ævina á enda.

„Sú ráðstöfun reyndist þeim afar kostnaðarsöm, þegar upp var staðið. Þótt hún hafi hljómað skynsamlega og þótt mænan hafi talað fyrir henni, þá sýndi reynslan að þessi kynslóð varð af verulegum fjármunum. Niðurstaðan var reyndar sú að fólkinu gekk langt um verr að byggja upp eignir yfir ævina heldur en þeim sem voru örfáum árum yngri og gengu ekki í gegnum raunir á fjórða áratugnum.“

Einfalda regluverk lífeyrissjóðanna

Hið opinbera hefði hlutverk í að stuðla að skilvirkri miðlun sparnaðar og í þeim efnum væri ríkisstjórnin að taka stór skref. Hún ætlaði að einfalda fjárfestingarumhverfi lífeyrissjóðanna og rýmka magnbundnar takmarkanir sem gilda um fjárfestingar þeirra.

„Og við ætlum að hætta að ýta sparnaði fólks yfir í steinsteypu. Einhvern veginn höfum við endað í kerfi, þar sem stuðningur hins opinbera snýst fyrst og fremst að því að styðja við íbúðafjárfestingar. Það er ekki hlutverk hins opinbera að ýta sparnaði fólks í íbúðir. Slíkt ýtir bæði undir fasteignabólu og heldur sparnaði fólks frá öðrum, jafnvel arðbærari kostum sem styðja við verðmætasköpun og framleiðnivöxt.“

Skattafsláttur megi ekki vera sjálfstætt markmið

Loks sagði Daði Már að sparnaðarstig og fjárfestingarstig hagkerfisins væri hvort tveggja hátt um þessar mundir. Það væri ekki augljóst þörf væri á opinberu inngripi til þess að auka sparnað á Íslandi. Nema þá að ríkissjóður sjálfur þyrfti að spara meira, en það væri efni í aðra ræðu. Þá væri staðan á Íslandi frábrugðin stöðunni í Evrópu að því leyti að meginþorri sparnaðarheimilanna lægi ekki á innlánsreikningum heldur í lífeyrissjóðum sem fjárfestu í alls konar eignum.

„Skattafsláttur til sparifjáreigenda getur heldur ekki verið sjálfstætt markmið fjárfestingarreikninganna. Tækifærin hér á landi felast í því að einfalda líf fólks og miðla sparnaði þjóðarinnar þannig að hann styðji við verðmætasköpun og framleiðnivöxt. Þar fara hagsmunir ríkisstjórnarinnar og stefna hennar og efni þessa fundar algjörlega saman.“