Tveggja ára reynsla af sam­keppnisundanþágum á kjöt­markaði

Á Vísi birtist frétt í síðustu viku um 0,7% hækkun matarverðs milli mánaða, byggð á gögnum frá Verðlagseftirliti Alþýðusambandsins. Með fréttinni fylgdi myndin sem er hér að neðan.

Það vekur óneitanlega athygli að af þeim tíu vöruflokkum, sem hækka mest (1 til 2,6% í mánuðinum), eru allir nema tveir búvörur þar sem innlend framleiðsla er stærstur hluti framboðsins. Á topp tíu-hækkunarlistanum eru fjórir flokkar kjötvara.

Um síðustu helgi voru einmitt liðin tvö ár frá því að Alþingi samþykkti afar umdeildar breytingar á búvörulögum, sem veittu kjötafurðastöðvum víðtækar undanþágur frá samkeppnislögum. Ýmislegt er nú heimilt í rekstri afurðastöðva, sem forsvarsmenn annarra fyrirtækja gætu fengið fangelsisdóm fyrir að gera, til dæmis að hafa með sér samráð um verðlagningu, verkaskiptingu eða aðra þætti starfseminnar. Þeim er sömuleiðis heimilt að sameinast án afskipta samkeppnisyfirvalda og er áhrifa þeirra ákvæða þegar tekið að gæta. Undanþágurnar ná til allra kjötafurðastöðva án tillits til þess hvaða kjöttegundir þær vinna, hver fjárhagsstaða þeirra er eða hvert rekstrarformið er. Lagabreytingarnar gengu miklu lengra en undanþágur í nágrannalöndunum, þótt stundum sé því ranglega haldið fram af stuðningsmönnum þeirra að löggjöfin hafi eingöngu verið löguð að því sem gerist í öðrum Evrópulöndum.

Þáverandi meirihluti atvinnuveganefndar Alþingis hélt því fram, þegar hann lagði fram hið umdeilda þingmál eftir miklar breytingar, að samþykkt þess þýddi að hagræðing myndi nást í kjötvinnslu og árangurinn yrði sá að bændur fengju mun hærra afurðaverð, „án þess að hækka þurfi verð til neytenda.“ Núna sjáum við hvernig það gengur.

Það er afar brýnt að Alþingi samþykki frumvarp atvinnuvegaráðherra, sem miðar að því að vinda ofan af hinum misráðnu breytingum frá því fyrir tveimur árum og takmarka sömuleiðis undanþágur mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum. Það er reginmisskilningur að til að bæta hag neytenda sé rétt að takmarka samkeppni. Það er nauðsynlegt að auka hana – í landbúnaði eins og annars staðar.

Breki er formaður Neytendasamtakanna. Ólafur er framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda.