Hér er fúsk, um fúsk, frá fúski til fúsks

Við hjá VÁ! Félagi um vernd fjarðar glöddumst innilega um daginn þegar sveitarfélagið sem Seyðisfjörður tilheyrir, Múlaþing, sendi HMS harðorða umsögn vegna byggingarleyfisumsóknar Kaldvíkur. Umsóknin snýr að uppsetningu sjókvía með tilheyrandi usla fyrir náttúru og ásýnd Seyðisfjarðar.

Múlaþing benti á skörun við netlög landeigenda, helgunarsvæði Farice-sæstrengsins, áhrif á siglingaöryggi og ýmislegt annað sem varða réttindi, skipulag og öryggi. Þar eru líka dregnar fram alvarlegar spurningar um umhverfisáhættu og náttúruvá sem enn hefur ekki verið metin með fullnægjandi hætti.

Þetta er mikið fagnaðarefni enda nákvæmlega þau atriði sem VÁ hefur bent á frá upphafi.

Þetta er því vending sem kallar á alvöru umræðu um það hvort framkvæmdin rúmist yfirhöfuð innan þeirra marka sem lög og aðstæður setja og jafnframt hvort við séum ekki komin á endastöð í þessu máli.

Það var því verulegt sjokk að heyra fulltrúa HMS lýsa því í fréttum á RÚV nýlega að stofnunin líti svo á að Kaldvík þyrfti einungis að „hnika hnitum“. Við sem höfum fylgst með þessu máli í fimm ár hristum höfuðið. HMS og Kaldvík hafa verið í miklum hnitadansi undanfarin ár en raunverulegi vandinn liggur ekki þar.

Vandinn er sá að sjókvíaeldi kemst einfaldlega ekki fyrir í Seyðisfirði — sama hvaða skapandi hugsun er notuð til að sveigja lög Kaldvík til hagsbóta.

Jónsbók eða stórstraumsfjara?

Það verður eiginlega að byrja á því að HMS hefur gefið það út að hún hyggist skilgreina sjálft mannvirkið við sjókvíaeldi við jaðar kvíanna, og ákveða þar með að akkerisfestingar, tengingar og allur sá búnaður sem heldur kerfinu uppi, og myndar hina raunverulegu eldisstöð, sé aukaatriði. Það er sérkennileg nálgun, því flestir skilja að kvíar hanga ekki í lausu lofti. Þær eru festar við botninn og taka til sín mun stærra svæði en það sem sést á yfirborðinu.

Með þessari þröngu skilgreiningu verður næsta skref að draga 150 metra veiðibann frá jaðri kvía. Samkvæmt HMS er nú ætlunin að horfa til dýptarreglu Jónsbókar (frá 1281) við álitaefni um veiðirétt. Þar verða til þeir metrar - sem duga til að halda veiðibanninu utan eignalands. Það er virkilega athyglisvert þar sem gildandi lög um skipulag haf- og strandsvæða frá 2018 miða netlög við 115 metra frá stórstraumsfjöru og eignaréttur landeigenda þannig afmarkaður með skýrum hætti.

Þannig lesandi góður - þú heyrðir rétt: Ef miðað er við stórstraumsfjöru, eins og lög um haf- og strandsvæði gera ráð fyrir, lendir veiðibannið inn á eignalandi landeigenda. Ef stuðst er við Jónsbók í tengslum við veiðirétt, verður allt í einu til pláss fyrir öll ósköpin.

Það er dálítið eins og að velja úr lagabókinni það sem hentar hverju sinni og vona að heildarmyndin fari framhjá fólki.

Já, HMS virðist leggja sig töluvert fram fyrir framkvæmdaaðila málsins. Það vekur óhjákvæmilega spurninguna um það fyrir hvern stjórnsýslan sé að vinna?

Á sama tíma liggur fyrir að nýtingarreitir í strandsvæðaskipulagi Austfjarða ná samkvæmt mælingum inn á netlög landeigenda þegar miðað er við stórstraumsfjöru. Við höfum sent fjölda tölvupósta á hina ýmsu aðila í leit að svæðisráðinu, en viti menn, það virðist hvorki vera virkt né starfandi lengur. Þar með er ekki hægt að fara í nauðsynlega endurskoðun á skipulaginu, og við skiljum einfaldlega ekki hvernig slíkt fyrirkomulag stenst skoðun.

Þegar skipulag verður að aðlögunarvinnu

Sú tilfinning hefur smám saman styrkst að ferlið í kringum sjókvíaeldi í Seyðisfirði hafi þróast úr skipulagi yfir í einhvers konar aðlögun. Í stað þess að leggja heildarmat á aðstæður og spyrja hvort framkvæmdin eigi þar yfirhöfuð heima, hefur ítrekað verið reynt að færa mörk, breyta afmörkun og túlka reglur þannig að hægt sé að láta framkvæmdina falla að fyrirliggjandi svæðum.

Þegar slíkt gerist aftur og aftur er hætt við að draumurinn um framkvæmdina verði ofar raunveruleikanum. Það er hættuleg þróun, ekki bara fyrir eitt samfélag heldur fyrir traustið á milli almennings og þeirra sem fara með skipulagsvald.

Er þetta orðið normið?

Það sem veldur kannski mestum áhyggjum er ekki eitt einstakt atvik heldur mynstrið. Vilji einstaklingar eða hagsmunaaðilar verja sig gegn yfirgangi stórfyrirtækja skuli þeir vessgú sjálfir kafa ofan í lagabálka, skipulagsgögn og mælingar.Í lýðræðisþjóðfélagi ætti þetta að vera unnið af fagaðilum í til þess bærum stofnunum, þar sem sérfæðingar eru á fullu kaupi við að sjá um þetta.

Við biðjum nýjan ráðherra skipulagsmála, Ragnar Þór Ingólfsson, að fara ofan í saumana á þessu máli og taka af skarið, lýðræðinu og Seyðisfirði til heilla.

Seyðisfjörður og stjórnsýslufúskið á tveimur mínútum

Til að gera þetta flókna mál aðgengilegt almenningi settum við saman stutta teiknimynd þegar eitt ár var liðið frá því að MAST auglýsti rekstrarleyfistillögu fyrir Seyðisfjörð. Hún er tilraun til að draga saman stöðuna á einfaldan hátt og sýna heildarmyndina sem týnist iðulega í tæknilegum smáatriðum og stjórnsýsluorðum sem svæfa venjulegt fólk. Við biðjum þig að horfa, deila og varða þannig leiðina með okkur að vernd Seyðisfjarðar.

Myndbandið er aðgengilegt hér.

Höfundur er formaður VÁ, félags um vernd fjarðar.