„Þetta var morðingi frænda míns, bara al­vöru morðingi“

Í páskaþætti Eftirmála er málið rifjað upp og rætt við Patrik, sem var einungis 16 ára gamall þegar Hannes var myrtur. 

Patrik hefur hingað til lítið tjáð sig um málið opinberlega en í þættinum lýsir hann því hvernig atburðirnir áttu eftir að skilja eftir sig djúp sár og móta hann fyrir lífstíð. Þá lýsir hann einnig miklum ótta og vanlíðan þegar hann rakst síðar meir á morðingja frænda síns úti í samfélaginu. Hann segir tónlistina hafa skapað leið fyrir sig til að vinna úr sorginni og halda minningu frænda síns á lofti.

Morðinginn gekk laus

Sunnudaginn 15. ágúst árið 2010 birtist frétt á Vísi undir fyrirsögninni: „Fannst látinn með stungusár.“

Í fréttinni kom fram að karlmaður á fertugsaldri hefði fundist látinn á heimili sínu í Hafnarfirði um hádegi. Fram kom að maðurinn hefði verið með stungusár sem talið var að honum hefði verið veitt um nóttina. Lögregla fór á vettvang með fjölmennt lið og tæknideild hóf rannsókn á málinu. Yfirlögregluþjónn vildi lítið tjá sig um atvikið á þessum tímapunkti en sagði að frekari upplýsingar yrðu veittar síðar. Málið var því á frumstigi rannsóknar þegar fréttin var birt.

Síðdegis sama dag var greint frá því að enginn væri í haldi. Lögreglan hélt blaðamannafund þar sem fram kom að málið væri í algjörum forgangi hjá embættinu.

Það var síðan daginn eftir sem greint var frá því að hinn látni væri Hannes Þór Helgason, fæddur árið 1973, framkvæmdastjóri sælgætisgerðarinnar Góu, sem faðir hans Helgi stofnaði. Hannesi var lýst sem vinsælum, vinamörgum og farsælum manni sem enginn hefði talið líklegt að ætti sér óvini.

Í frétt Vísis kom fram að áverkar á líki Hannesar bentu til þess að hann hefði verið stunginn oftar en einu sinni með eggvopni. Tugir manna höfðu verið yfirheyrðir en lögregla hafði þó enn engan grunaðan um morðið.

Skemmtileg týpa og stemningsmaður

Patrik Snær rifjar upp atburðina í þætti Eftirmála.

Aðspurður segist hann muna mjög vel eftir þeim degi þegar honum bárust þær fréttir að frændi hans hefði fundist látinn. Hann lýsir því hvernig áfallið hafi verið svo mikið að allt hafi verið í móðu og óraunverulegt.

„Ég vakna og finn strax að það er eitthvað skrítið í gangi frammi. Það er eins og enginn vilji segja mér neitt. Það eru símtöl og einhver óljós spenna í loftinu, og ég finn bara að eitthvað hefur gerst. Það næsta sem ég veit er að prestur er kominn heim til okkar til að tilkynna að Hannes hafi verið myrtur. Fyrsta hugsunin er samt alltaf eitthvað svona, að þetta hafi verið slys niðri í bæ eða eitthvað svoleiðis. En svo kemur í ljós að þetta var bara kaldrifjað morð,“ rifjar Patrik upp.

„Við vorum mjög náin fjölskylda. Við eyddum alltaf jólunum saman, fórum í frí einu sinni á ári og unnum öll náið saman í fjölskyldufyrirtæki. Ég var sextán ára á þessum tíma. Hannes var alltaf að reyna að plata mig með sér á djammið. Ég man sérstaklega eftir því sumri. 

Ég var svona saklaus fótboltastrákur og hann var alltaf að bjóða mér með sér út. Þannig að við vorum virkilega nánir, eins og allir í fjölskyldunni. Þetta var svona eins og ítölsk fjölskylda, allir mjög nánir.“

Hann fer fögrum orðum um frænda sinn í þættinum en þeir tveir voru afar nánir.

„Hannes var skemmtileg týpa. Hann var svona frændinn sem allir eiga, þessi sem hélt uppi stemningunni í boðum. Hann var lengi „single“ þar til hann byrjaði með Hildi og það var alltaf mikið stuð í kringum hann. Oft partý heima hjá honum og margir muna eftir honum úr bænum niðri í gamla daga. Hann var svona týpa sem reddaði fólki inn á staði og splæsti í drykki. Þetta var áður en flöskuborðin komu og maður heyrði sögur af því að hann keypti stundum skot fyrir alla inni á staðnum. Hann var bara þannig manneskja. Það var ekkert illt í honum og allir sem þekktu hann elskuðu hann. Hann var alvöru stemningsmaður.“

Biðluðu til þjóðarinnar

Að morgni sautjánda ágúst, tveimur dögum eftir að Hannes fannst látinn, sendi lögreglan frá sér tilkynningu um að maður hefði verið handtekinn í tengslum við málið og væri í haldi lögreglu vegna gruns um aðild að andlátinu.

Fram kom að hinn handtekni væri æskuvinur unnustu Hannesar, sem vakti strax mikla athygli. Honum var sleppt síðar sama dag og engin krafa gerð um gæsluvarðhald. Annar maður var einnig handtekinn um stundarsakir en sleppt fljótlega. Á þessum tíma unnu um fjörutíu lögreglumenn að rannsókninni og almenningur sendi fjölda ábendinga til lögreglu. Fjölmiðlar og netheimar loguðu af umræðu og vangaveltum.

Þann 19. ágúst, fjórum dögum eftir morðið, sendu systur Hannesar frá sér yfirlýsingu þar sem þær biðluðu til þjóðarinnar um aðstoð við að upplýsa málið. Fjölskyldan var í djúpu áfalli og mikil samstaða myndaðist í samfélaginu.

Allir voru í áfalli

Í þætti Eftirmála rifjar Patrik upp daginn þegar fjölskyldunni var tilkynnt að Hannes hefði fundist látinn.

“Ég man eftir þessum degi og kannski er hann svolítið lýsandi fyrir mína fjölskyldu. Ég átti að keppa í fótboltaleik sama dag og var bara sendur að keppa. Það var strax svarið, þetta áfram gakk dæmi. Það sem gerist í kjölfarið er líka óskýrt í minningunni. Síðan hittumst við öll fjölskyldan heima hjá ömmu og afa þar sem átti að segja litlu börnunum frá þessu. Við vorum öll saman í einhverju sjokki.”

Hann segir frá því að maður systur móður hans hafi komið að Hannesi á heimili hans, þar sem hann hafi legið á gólfinu nálægt útidyrunum. Hannes hafi verið stunginn í svefni, vaknað við árásina, reynt að verjast og reynt að komast undan, en dáið á leiðinni út úr svefnherberginu. Patrik segir að enginn í fjölskyldunni hafi skilið neitt á þessum tíma; allir hafi einfaldlega verið í áfalli.

Þann 20. ágúst boðaði lögregla aftur til blaðamannafundar vegna málsins. Þar kom fram að Hannes hefði reynt að verjast árásinni, að engin merki væru um innbrot og að morðvopnið væri líklega 15 til 20 sentímetra hnífur. Einnig var verið að rannsaka erlend tengsl Hannesar og lífsýni voru send til rannsóknar í Svíþjóð. Þótt rannsóknin héldi áfram þá gerðist lítið næstu daga.

Á þessum tíma fór fram kertafleyting til minningar um Hannes og þann 26. ágúst fór útför hans fram í Víðisstaðakirkju. Gríðarlegur fjöldi fólks var viðstaddur athöfnina og komust færri að en vildu.

Séra Gunnar Rúnar Matthíasson jarðsöng Hannes. Útförin fór fram í skugga þess að morðingi Hannesar var enn ófundinn.

Þetta er atburðarás sem við þekkjum ekki frekar en skiljum. En við þörfnumst þess að hún verði upplýst því að það er svo þungt að hafa þennan stóra opna enda sem lætur okkur ekki í friði, heldur ýtir á að við veltum hverjum steini við í huga okkar, aftur og aftur, til að leita að einhverju sem kannski gæti vísað vegi.

Vendipunktur

Daginn eftir, þann 27. ágúst, urðu síðan þáttaskil í rannsókn málsins. Þá birtist frétt á Vísi undir fyrirsögninni: „Morðrannsókn, húsleit hjá grunuðum manni.”

Þar kom fram að sami maður og hafði áður verið handtekinn hefði verið handtekinn aftur. Húsleit var gerð hjá honum og lagt þar hald á muni sem voru taldir geta tengt hann við morðið. Blóð fannst á skóm hans auk þess sem skóför fundust á vettvangi og var það ein helsta ástæða þess að maðurinn var úrskurðaður í fjögurra vikna gæsluvarðhald.

Aðstandendur Hannesar voru viðstaddir í Héraðsdómi Reykjaness þegar úrskurðurinn var kveðinn upp.

Fram kom að maðurinn héti Gunnar Rúnar Sigurðsson og væri 23 ára gamall æskuvinur unnustu Hannesar.

Í frétt Vísis kom fram:

„ Ljóst er að Hannes sótti unnustu sína í gleðskap á Suðurnesjum og keyrði hana í miðbæ Reykjavíkur aðfaranótt sunnudagsins. Að því loknu mun hann hafa keyrt heim til sín í Háaberg og farið að sofa. Eftir því sem fréttastofa kemst næst sótti maðurinn, sem nú situr í gæsluvarðhaldi, unnustuna á skemmtistað í miðbæ Reykjavíkur síðar um nóttina og keyrði hana í Hafnarfjörð. Hún mun hafa gist á heimili mannsins um nóttina, en hann keyrði hana síðan á heimili Hannesar í hádeginu daginn eftir, þar sem hún kom að Hannesi látnum.”

Jafnframt kom fram að Gunnar Rúnar hefði sjálfur neitað sök í öllum yfirheyrslum og myndi áfrýja gæsluvarðhaldsúrskurðinum. 

Morðvopnið var á þessum tíma enn ófundið en niðurstöður úr lífsýnum sem send voru til Svíþjóðar lágu ekki fyrir.

„Játning mín til Hildar“

Gunnar Rúnar hafði árið á undan komist í fjölmiðla, þegar hann birti myndband á YouTube þar sem hann ávarpaði unnustu Hannesar og lýsti því yfir að hann elskaði hana og bað hana um að endurgjalda ást sína. 

Í þætti Eftirmála er farið yfir umrætt myndband og hvernig það varð „viral“ á sínum tíma.

 Það sem áður þótti kannski undarlegt eða jafnvel hálf aumkunarvert varð í ljósi morðsins mjög óhugnanlegt.

Umrætt myndband er enn í dag aðgengilegt á Youtube.

Gífurleg samstaða

Í þættinum greinir Patrik frá því að Gunnar Rúnar hafi verið æskuvinur unnustu Hannesar og kunnugur honum. Hann hafði verið gestur á heimili þeirra og fengið að vera með í vinahópnum.

„Hann var oft bara heima hjá Hannesi hjá þeim og fór með þeim á þjóðhátíð. Hannes var alltaf bara eitthvað næs við hann. Þetta YouTube-dæmi kemur náttúrulega löngu áður en þetta gerist, þótt ég muni ekki nákvæmlega hvenær, en það fór svona viral á þeim tíma, hvort sem það var á YouTube eða kannski Facebook, ég man það ekki alveg. Ég man líka að Hildur var að vinna á þessum tíma á Pizza Hut eða einhverju og þá var hann alltaf að áreita hana í vinnunni. Samt var Hannes aldrei eitthvað leiðinlegur við hann, þeir voru oft saman á djamminu og leyfðu honum að vera með. Kannski vissi hann líka að það var alltaf opið inn til Hannesar; það var alltaf opið inn í bílskúr, aldrei læst, ekkert kerfi eða neitt. Þetta var svona það sem maður vissi.”

Samkvæmt því sem fram kemur í þættinum hafði Hannes sótt unnustu sína úr gleðskap og ekið henni í bæinn. Síðar um nóttina sótti Gunnar Rúnar hana aftur, keyrði hana í Hafnarfjörð og hún gisti hjá honum.

Patrik lýsir því að Gunnar Rúnar hafi vitað að Hannes væri einn heima. Hann hafi einnig vitað að litla systir Hannesar og maður hennar, sem bjuggu tímabundið á heimilinu, væru ekki þar þessa helgi. Því hafi þetta ekki verið tilviljun, heldur greinilega úthugsað; Gunnar Rúnar hafi þekkt aðgengið að húsinu, vitað að opið væri inn um bílskúr og nýtt sér það.

Patrik lýsir því einnig að honum hafi fundist eins og þjóðin stæði með fjölskyldunni á þessum tíma, að landið væri í raun allt að hugsa um þetta mál og ekkert annað. Þessi tilfinning hafi verið svipuð þeirri sem fólk fann síðar í öðrum stórum og átakanlegum sakamálum, þegar ekkert annað kemst að í umræðunni.

„Það fór allt einhvern veginn á hliðina og það var eiginlega bara fjallað um þetta. Ég man það sérstaklega vel þegar Birnu Brjánsmálið kom síðan seinna. Þá fór landið allt einhvern veginn á hliðina og ekkert annað komst að. Þá upplifði ég þessa samkennd. 

Þetta var svona líka með Hannes. Allir voru bara að pæla í þessu og engu öðru og maður fann rosalega mikinn stuðning.

Rafmagnað andrúmsloft

Þann 4. september boðaði lögregla til blaðamannafundar þar sem tilkynnt var að Gunnar Rúnar hefði játað sök og að málið teldist í meginatriðum upplýst.

Á þessum tímapunkti var morðvopnið enn ófundið en Gunnar Rúnar hafði vísað lögreglunni á smábátahöfnina í Hafnarfirði þar sem hann sagðist hafa kastað því. Leit að morðvopninu hafði staðið yfir fyrr um daginn, þar sem lögreglan naut aðstoðar kafara frá sérsveit ríkislögreglustjóra við leitina. 

Lögreglan vildi ekki upplýsa um hvaða ástæður Gunnar Rúnar hefði gefið fyrir því að hafa banað Hannesi, en fram kom að gerð hefði verið krafa um að Gunnar Rúnar gengist undir geðheilbrigðisrannsókn.

Þann 19. nóvember var Gunnar Rúnar síðan ákærður fyrir morðið á Hannesi Þór Helgasyni.

Hann játaði sök þegar málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjaness en líkt og fram kom í frétt Vísis á sínum tíma var andrúmsloftið rafmagnað þegar Gunnar Rúnar gekk í dómsalinn en systur Hannesar heitins sátu á fremsta bekk og hlustuðu á hann játa verknaðinn eins og honum var lýst í ákæru.

Þar kom fram að Gunnar Rúnar hefði banað Hannesi með því að stinga hann ítrekað með hnífi í brjóst, bak, háls, andlit, handleggi og hendur. Verjandi Gunnars fór fram á að þinghald yrði lokað við aðalmeðferð málsins. Ljóst væri að viðkvæmar upplýsingar ættu eftir að koma fram, meðal annars hjá geðlæknum. 

Saksóknari mótmælti ekki kröfunni um lokað þinghald.

Systur Hannesar voru hins vegar afar ósáttar með þá niðurstöðu.

Amor Insanus

Samkvæmt játningu sem Vísir birti úrdrátt úr á sínum tíma hafði Gunnar Rúnar um mitt ár 2009 byrjað að hugsa um að myrða Hannes, knúinn áfram af þráhyggju í garð unnustu hans. Hann safnaði að sér lambhúshettu, latexhönskum, límbandi og hnífi og geymdi hlutina í bílnum sínum mánuðum saman.

Aðfaranótt 15. ágúst fór hann fyrst í eins konar vettvangsferð um hverfið með vopnið á sér, hætti við þegar hann áttaði sig á að Hannes væri ekki heima en sneri síðar aftur undir morgun. Þessi lýsing skipti miklu máli síðar í málinu, því hún studdi frekar þá túlkun að verknaðurinn hefði verið skipulagður með fyrirvara en ekki framinn í skyndilegri geðshræringu.

Í aðalmeðferð og dómsuppkvaðningu í héraði færðist málið síðan yfir á annað og flóknara svið: spurninguna um sakhæfi. Geðlæknar sem komu fyrir dóminn lýstu Gunnari Rúnari sem manni með alvarlega röskun og tengdu ástand hans meðal annars við yfirþyrmandi bernskuáfall, sjálfsvíg föður hans þegar hann var níu ára, og sjúklega þráhyggju gagnvart unnustu Hannesar. Þeir töldu hann ósakhæfan.

Þann 1. mars 2011 komst Héraðsdómur Reykjaness að þeirri niðurstöðu að Gunnar Rúnar væri ósakhæfur og skyldi sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun.

Niðurstaðan vakti hörð viðbrögð. Fjölskylda Hannesar lýsti henni sem skilaboðum um að líf Hannesar væri metið einskis virði á meðan aðrir bentu á að vistun á Sogni gæti í sjálfu sér verið alvarlegt úrræði.

Kjarni deilunnar varð því þessi: hafði Gunnar Rúnar misst svo verulega tengsl við veruleikann að hann bæri ekki refsiábyrgð, eða sýndu undirbúningur, leynd og háttsemi eftir verknaðinn að hann skildi eðli gjörða sinna?

Klappað í dómsalnum

Ríkissaksóknari ákvað að áfrýja niðurstöðunni til Hæstaréttar og lagði áherslu á sérstöðu málsins.

Í tilkynningu hans kom fram að Gunnar Rúnar hefði skipulagt verknaðinn með löngum fyrirvara og að orsakasamhengi milli andlegs ástands hans og verknaðarins væri óljóst.

 Við málflutning fyrir Hæstarétti í september 2011 var rifjað upp að héraðsdómur hefði talið hann ósakhæfan en að ákæruvaldið og aðstandendur hefðu ekki sætt sig við þá niðurstöðu.

Þann 13. október 2011 sneri Hæstiréttur síðan málinu við og dæmdi Gunnar Rúnar í 16 ára fangelsi.

Í dómnum sagði að hann hefði skipulagt morðið í þaula, gengið ákveðið til verks og síðan gert allt sem í hans valdi stóð til að koma í veg fyrir að upp um hann kæmist. Hæstiréttur taldi einnig að hann hefði að einhverju marki gert sér grein fyrir því að hann væri að gera eitthvað rangt og að hann hefði því borið nægilegt skynbragð á eðli afbrotsins til að teljast sakhæfur. Þar með féll niður sú niðurstaða héraðs að vistun nægði og endapunktur dómsmálsins varð sextán ára fangelsi.

Í frétt Vísis á sínum tíma kom fram að fjöldi fólks hefði verið saman kominn í Hæstarétti þennan dag og var andrúmsloftið þrungið spennu. Þegar dómurinn var kveðinn upp mátti heyra fólk taka andköf og einhverjir klöppuðu.

Fjölskylda Hannesar Þórs var saman komin í dómsal og sögðu systur hans í samtali við fréttastofu að réttlætið hefði sigrað.

Við erum mjög glöð að dómskerfið sá við dómnum og sá í gegnum þennan illskeytta mann og við teljum að réttlætið hafi sigrað að lokum.

Reyndi að fylla upp í tómarúmið

Patrik var ennþá unglingur, einungis 16 ára gamall á þessum tíma, og hann segir að þegar hann líti til baka hafi hann í raun ekki skilið hvað var að gerast. Hann hafi mætt til að styðja fjölskylduna, vera harður af sér og standa með sínum, en inni í sér hafi hann eiginlega ekki vitað í hvorn fótinn hann ætti að stíga.

Hann segist muna vel eftir augnablikinu þegar dómurinn var kveðinn upp í Hæstarétti en bætir við að seinna hafi það runnið upp fyrir honum að þetta væri ekki endilega fullnægjandi niðurstaða. Hannes fengi aldrei lífið sitt aftur en morðinginn ætti eftir að koma aftur út í samfélagið.

Aðspurður segir Patrik að morðið hafi haft djúpstæð áhrif á unglingsár hans og mótað líf hans á marga ófyrirséða vegu. Hann hafi meðal annars farið út af beinu brautinni á tímabili.

„Að einhverju leyti finnst mér, ef ég tengi saman svona einhverja punkta, þá var maður á þessum tíma bara sextán ára í fótbolta og allt var einhvern veginn ógeðslega greið leið fyrir mann. Svo gerist þetta. Strax eftir það fer maður einhvern veginn að fikta með áfengi og gera eitthvað, reyna að fylla eitthvað upp í eða feta einhver fótspor, uppfylla einhvern veginn hver hann var í fjölskyldunni,“ segir Patrik en augljóst er að það tekur gífurlega á hann að rifja atburðina upp.

Þótt dómurinn í Hæstarétti hefði lokað sjálfu sakamálinu þá lauk umfjölluninni ekki þar. 

Árið 2017 greindi Vísir frá því að Gunnar Rúnar, sem þá hafði setið í gæsluvarðhaldi og fangelsi í nær sjö ár, afplánaði í opnu fangelsi að Sogni og hefði fengið dagleyfi, meðal annars til að heimsækja ættingja.

Sú frétt vakti athygli í ljósi þess hve stutt var liðið frá dómnum.

Í þættinum rifjar Patrik upp þegar hann rakst á Gunnar Rúnar í verslun Bónus á Granda, dag einn árið 2021, en Gunnar starfaði þá í versluninni. Fyrstu viðbrögð Patriks voru að taka upp símann og byrja að mynda. Hann segir að þetta hafi verið einhver óþægilegasta tilfinning sem hann hafi upplifað. 

„Ég veit ekki af hverju fyrstu viðbrögðin mín voru að taka upp símann og byrja að taka þetta upp. Það var kannski einhver svona hræðsla. Þetta var ekki eins og að hitta einhvern gaur úti á götu sem hafði lagt einhvern í einelti í skóla eða verið leiðinlegur við litla bróður manns. Þetta var morðingi frænda míns. Ekkert slys, ekkert misskilningur, bara alvöru morðingi. Þá verður maður einhvern veginn hálfskelkaður. 

Ég held að þetta hafi líka verið einhvers konar varnarmekanismi, að taka upp símann. En ég þurfti samt eitthvað að gera, ég þurfti að addressa hann.

Uppgjör með tónlistinni

Patrik segir að fjölskyldan hafi aldrei fundið fyrir raunverulegri iðrun hjá Gunnari Rúnari.

„Hann hefur aldrei haft samband við fjölskylduna eða sýnt neitt sem bendir til þess að hann sjái eftir þessu. Það væri svo ótrúlega auðvelt að senda bara bréf eða koma fram fyrir dómstólum og segja að hann sjái eftir þessu. En það hefur aldrei neitt slíkt komið fram.“

Patrik segir að þetta geri það að verkum að reiðin beinist ekki lengur eingöngu að Gunnari Rúnari sem einstaklingi, heldur líka að kerfinu. Að hans mati sé það galið að maður sem fremur svona skipulagt og hrottafengið morð geti verið kominn aftur út í samfélagið á tiltölulega skömmum tíma. Á Íslandi sé óhjákvæmilegt að aðstandendur rekist á manninn aftur, þar sem landið sé svo lítið.

Hann lýsir tómarúminu sem myndaðist eftir að frændi hans fór og hvernig hann reyndi að fylla upp í það.

„Ég var að reyna svona einhvern veginn að feta í hans fótspor og vera einhvern veginn þessi gæi í fjölskyldunni.“

Hann segir að hann hafi síðar rankað við sér og áttað sig á því að hann gæti ekki verið endalaust í þessu ruglaða hlutverki. Hann hafi hætt að drekka, snúið sér að tónlistinni af alvöru og smám saman unnið úr sorginni með listinni. 

Í dag er hann landsþekktur tónlistarmaður og er nýbúinn að gefa út nýja plötu þar sem finna má lagið „Þú ert ekki hér“, sem hann tileinkar Hannesi frænda sínum heitnum.

Patrik segir að lagið hafi ekki verið fyrirfram ákveðið verkefni heldur hafi það einfaldlega komið til hans þegar tíminn var réttur. Hann lýsir nýju plötunni sinni sem ákveðnu uppgjöri við þetta tímabil í lífi sínu og segir að þar sé hann loksins að tala af meiri dýpt og einlægni en áður.

Aðspurður segist hann þó ekki halda að hann muni nokkurn tímann komast yfir áfallið sem fylgdi dauða Hannesar.

„Sorgin og tómarúmið verða aldrei fyllt. Maður þarf bara að læra að lifa með því.“