„Var að syrgja pabba þegar mamma dó“

Ragnhildur Björk er 29 ára gömul og ólst upp í Kópavogi en hún er ættleidd frá Indlandi og kom þriggja mánaða gömul til Íslands. Hún vinnur í Klettabæ og kláraði BS-gráðu í sálfræði árið 2021, tveimur árum eftir að faðir hennar lést og ári eftir að móðir hennar féll sömuleiðis frá. 

Birti TikTok í smá hvatvísi

Áfallasaga Ragnhildar er meiri en margir fara í gegnum á lífsleiðinni og man hún varla eftir þessum tveimur árum þar sem hún gekk í gegnum gríðarlegan missi. Líkaminn sagði þó að lokum stopp og hún áttaði sig á því að það var ekki hægt að flýja sorgina og sjálfsvinnuna.

„Ég er fædd árið 1997 og systir mín er tveimur árum eldri en ég. Við ólumst upp með foreldrum okkar í Kópavogi og þegar pabbi dó flutti ég til Reykjavíkur,“ segir Ragnhildur en í nokkur ár bjuggu þær systur saman.

Ragnhildur birti myndband á samfélagsmiðilinn TikTok þar sem hún ræddi opinskátt um sorgina og hefur myndbandið vakið mikla athygli. Hún segist ekki hafa undirbúið það lengi.

„Ég var í alvöru búin að vera að hugsa um þetta í svona viku og þetta var pínu hvatvísiskast, því þetta er mjög ólíkt mér,“ segir Ragnhildur og hlær en lengi vel ræddi hún sorgina lítið sem ekkert.

Aldrei þorað að vinna úr þessu fyrr en nú

Um áramótin urðu svo vatnaskil í hennar lífi.

„Þá var óhjákvæmilegt að byrja að vinna mig í gegnum þetta. Það voru komin sex og sjö ár frá því foreldrar mínir dóu og ég hafði fram að því í raun aldrei þorað að vinna úr því.“

Ragnhildur hafði þó verið að hitta félagsráðgjafa í mörg ár sem hún segir að hafi reynst henni ómetanleg hjálp.

„Þegar við ætlum svo í dýpri vinnu þá hef ég alltaf verið of hrædd um að fara of langt niður í kjölfarið og hreinlega ekki höndlað það. Í sannleikanum reyndi ég að hunsa sorgina í öll þessi ár og verið hálf köld þegar ég ræði þetta. 

Bara jú einmitt foreldrar mínir dóu, eins og það sé bara ekkert mál að ræða það og allt rosalega mikið á yfirborðinu.“

Viðbrögð annarra spila þar sömuleiðis stórt hlutverk.

„Ég veit að það snýst meðal annars um að ég er stressuð að öðru fólki líði óþægilega og viti ekki hverju það eigi að svara, heldur jafnvel að það þurfi að vera einhvern veginn öðruvísi í kringum mann þannig ég byrjaði strax að passa mig að ræða þetta ekki mikið við aðra. Á sama tíma er þetta líka ákveðinn skjöldur fyrir mig að þurfa ekki að kafa djúpt inn á við.“

Man ekkert eftir tveimur árum af lífi sínu

Ingvar Kristjánsson faðir Ragnhildar lést í mars árið 2019 og móðir hennar Halla Ágústsdóttir féll frá rúmu ári síðar í maí 2020. 

„Ég man bara ekkert eftir þessum tíma. Ég þurfti að biðja félagsráðgjafann að reikna út fyrir mig hvað ég var gömul þegar þetta gerðist og ég var 22 ára þegar mamma deyr. Það er ótrúlega skrýtið að hafa blokkað þetta svona út, svo var Covid á þessum tíma þannig tímaskynið var yfir höfuð svolítið skrýtið þarna.“

Ragnhildur segir að afneitunin hafi eiginlega strax tekið við.

„Ég tók mér ekkert frí, var á fullu í sálfræðináminu að sinna öllum verkefnum og fór líka strax aftur að vinna. Ég held ég hafi bara verið rosalega mikið á „autopilot“ og í engri tengingu. Svo beit það mig í rassinn síðar auðvitað. 

Maður hugsar núna að ég gæti verið komin mikið lengra í sjálfsvinnunni en ég tók bara þessi ár þar sem ég höndlaði ekki að hugsa um þetta. Eftir á er það alveg skiljanlegt, ég er að reyna að hugsa það allavega en ég myndi samt hvetja alla sem ganga í gegnum missi að reyna að vinna úr því og forðast það að drekkja sér í vinnu. Það voru bara þau tól sem ég hafði í höndunum á þeim tíma.“

Gleymdu að láta hana vita

Foreldrar hennar létust bæði úr krabbameini.

„Pabbi greindist í nóvember 2018 og deyr fjórum mánuðum síðar. Við höfðum rosalega stuttan tíma og gerðum okkur í raun ekki grein fyrir því hve stuttur hann yrði. Mamma hafði áður verið með krabbamein og sigrast á því en svo kom það aftur upp eftir að pabbi dó.

Það er svo merkilegt að hugsa um muninn á þessu því pabbi var á líknardeild í fossvogi og ég hugsa svo oft til starfsfólksins þar, ég hef aldrei hitt jafn indælt fólk í lífi mínu. Mamma var svo á spítala sem var ekki á höfuðborgarsvæðinu og það var gjörólík upplifun þar sem viðmótið var töluvert kaldara. 

Sem dæmi gleymdu þau að hringja í mig og láta mig vita að mamma væri dáin. 

Ég vakna við símtal frá kærasta systur minnar um miðja nótt þar sem hann segist samhryggjast mér og ég kom af fjöllum.“

Ragnhildur þurfti í kjölfarið að keyra út á land á deildina um miðja nótt.

„Þetta var mikið sjokk en á sama tíma vissum við að það væri mjög lítill tími eftir.“

Þurfti að vinna sig í gegnum samviskubitið

Hún segist hafa fundið fyrir mikilli reiði á þessum tíma.

„Ég var enn að syrgja pabba þegar mamma dó. Ég höndlaði þetta ekki, hugsaði að lífið ætti ekki að vera svona, ég hef ekki tíma fyrir þetta, ég á bara að vera að hafa áhyggjur af skólanum eða einhverju svoleiðis. Ég held að það sé það sem nagar mig mest í dag, samviskubitið yfir því að hafa ekki verið meira hjá mömmu uppi á spítala.“

Í dag vinnur Ragnhildur að því að sýna sjálfri sér skilning.

„Ég er svona fyrst núna að átta mig á því að þetta var varnarkerfi hjá mér, ég var enn að jafna mig eftir að hafa misst pabba og þetta var of mikið. Ég var alltaf bara að hugsa hvað ég hefði verið leiðinleg en ég er nýbyrjuð að vinna í því að sættast við sjálfa mig. 

Ég reyni að hugsa að bæði var ég ekki með fullþroskaðan framheila og að skilja hvað það var stutt frá því pabbi dó. Ég held ég hafi bara ekki getað lagt meira á mig. En þetta er það sem ég hef átt erfiðast með.“

Líkaminn geymir áföllin

Líkami Ragnhildar hafði í þó nokkurn tíma gefið henni merki um að hún yrði að hlúa að sér.

„Það er alveg magnað hvað líkaminn geymir mikið og hvernig taugakerfið okkar virkar. Ég hafði aldrei áður pælt í því að áföllin eru í mjöðmunum, kjálkunum, jafnvel augnlokunum. Það var auðvelt að skrifa þetta líka á háskólanámið og finnast maður alltaf vera með vöðvabólgu en mér fannst ég líka alltaf vera veik og slöpp. 

Þetta var líklegast samspil á milli áfallsins og þess að klára allt í skólanum. Á fyrsta árinu mínu deyr pabbi, á öðru ári deyr mamma og svo á þriðja ári útskrifast ég, á réttum tíma. Ég veit ekki hvernig ég gerði það og stór hluti af því var að ég ýtti auðvitað öllu til hliðar og lét eins og lífið gengi bara sinn vanagang.“

Skrýtið að lífið fljúgi áfram

Það er skrýtið að áföll gerist og lífið haldi áfram hjá öllum öðrum eins og ekkert hafi í skorist að sögn Ragnhildar.

„Ég man eftir að hafa hugsað bara afhverju eruð þið að fara að gera eitthvað skemmtilegt? Mér fannst það svo skrýtið, að aðrir væru að lifa lífinu og hafa gaman en ég var búin að missa foreldra mína. Svo veit maður auðvitað og skilur að fólk verður að halda áfram að hafa gaman.“

Eftir missinn fór Ragnhildur sérstaklega að taka eftir myndum sem fólk birti af foreldrum sínum.

„Mér fannst svo ósanngjarnt að allir gætu farið í mat hjá foreldrum sínum til dæmis. Það er svo margt sem maður áttar sig ekki á að séu forréttindi. Frá því ég missti foreldra mína hef ég til dæmis alltaf reynt að fá vakt um jólin því ég veit aldrei hvar ég á að vera, ég var auðvitað alltaf hjá foreldrum mínum um jólin. 

Á hverju ári byrja ég snemma að huga að þessu, senda á vinnuna hvort ég geti ekki örugglega bara verið á vakt. Ég hefði aldrei áttað mig á því hve verðmætt það er að hafa þennan fasta stað um jólin og ég hef eiginlega ekki haldið upp á jólin síðan þau dóu, ekki sett upp jólaskraut og varla tekið þátt í neinum jólahefðum.“

EMDR-meðferð breytti öllu

Aðspurð hvort hún stefni á að halda upp á þau í ár segir hún:

„Já ég geri það en ég hef samt áður sagt það líka. Það eru allir tilbúnir að hjálpa og margir sagt að auðvitað megi ég vera hjá þeim en svo á ég svo erfitt með að hugsa mér að vera einhver byrði og ég veit ekki hvort fólk meini þetta í alvöru. Það er eitthvað óþægilegt við það.“

Síðastliðin áramót voru Ragnhildi mjög erfið en þá var hún að vinna.

„Ég bara „crasha“ í janúar. Þá var ég orðin ótrúlega týnd, reið og leið, var ekkert að hreyfa mig og var sokkin í djúpt þunglyndi.“

Þá ákvað hún að hún yrði að leita sér aðstoðar.

„Ég fór upp á geðdeild, fer í viðtal hjá þeim og fæ aðstoð. Ég setti hendur svolítið upp í loft og fann að ég gat ekki meira. Í kjölfarið tek ég mér í fyrsta sinn veikindaleyfi frá vinnunni út frá þessu áfalli.“

Ragnhildur tók mánaðarleyfi og byrjaði í EMDR-meðferð hjá sálfræðingi.

„Hún opnaði nýjan heim fyrir mér. Ég held ég hafi varla trúað á þetta áður en ég byrjaði en þetta er mikil úrvinnsla á taugakerfinu sem hefur hjálpað mér gríðarlega. 

Fram að þessu hef ég aldrei getað setið með sorginni, ég fer eiginlega aldrei upp í kirkjugarð og hef lifað eins og þetta hafi ekki gerst.“

Sorgin jafnvel auðveldari á afmælisdögunum 

Ragnhildur er ekki alveg komin á þann stað að hún treysti sér til að rifja upp sögur og minningar.

„Ég sé samt fyrst núna fram á að komast þangað,“ segir hún í tengslum við það. 

Sorgin getur komið upp við ýmis tilefni sem koma henni oft að óvöru.

„Hún getur komið fram hvenær sem er, ekki bara á ákveðnum dögum sem minna mann á þau. Eins og á afmælisdögum þeirra þá er maður undirbúnari fyrir sorgina, hefur haft smá tíma til að undirbúa sig og þá er fólk líka líklegra til þess að sýna samúð, senda á mann og svoleiðis. 

Svo vaknarðu einhvern þriðjudag og sorgin hellist yfir þig og þá finnst mér svolítið erfitt að hringja og segja Hæhæ, ég er sorgmædd í dag, sex árum seinna.

Svo er mikið af litlum hlutum sem maður er almennt ekkert að velta sér fyrir. Stundum reikar hugurinn til dæmis að kvöldmat sem ég fékk stundum í æsku og ég hugsa með mér að ég viti ekkert hvað er í þessum tiltekna rétt, ég get aldrei spurt þau og mun aldrei getað eldað þetta.“

Gott að litla frænka spyrji spurninga

Ágústa stóra systir Ragnhildar á þriggja ára dóttur sem er dugleg að spyrja um ömmu sína og afa.

„Hún veit að þau eru dáin en er rosa mikið að pæla. Mér finnst ótrúlega gott að hún sé að spyrja að þessu og við systurnar munum þurfa að rifja alls konar upp með henni sem er gott.

Fyrsta áfallið eftir áföllin sem fylgdu því að missa þau voru þegar systir mín var ólétt og ég fatta að mamma og pabbi fengu ekki að verða amma og afi. Þau hefðu verið algjörlega frábær í því hlutverki og það er erfitt að hugsa um allt sem þau misstu af. 

Það er mjög erfitt að sætta sig við allt sem tengist framtíðinni sem þau verða ekki hluti af, ef ég eignast maka og börn og sömuleiðis tilhugsunin um að kynnast einhverjum sem mun aldrei fá að hitta foreldra mína.“

Trúir á eitthvað fallegt

Trúin hefur ekki þjónað miklu hlutverki hjá Ragnhildi en hún trúir þó á eitthvað fallegt.

„Ég trúi því að þau séu á góðum stað og ég trúi því að ég muni hitta þau þegar ég dey þannig kannski er það einhver trú svona þegar ég velti því fyrir mér.“

Hún segir að það hafi komið sér á óvart hvað hún gat bælt þetta mikið niður.

„Mér finnst ótrúlegt að ég muni bara ekki eftir tveimur árum eftir að ég varð fullorðin og mér líður eins og ég hafi verið einhver ókunnug manneskja. 

Ég man ekki eftir að hafa klárað námið og það kom mér mjög á óvart hvað það var erfitt að reyna að rifja upp þennan tíma. Samviskubitið hefur líka örugglega haft áhrif á það og mér finnst ég vera allt önnur manneskja en ég var áður en þetta gerðist. 

Sem dæmi komu alls konar persónuleikaeinkenni fram sem ég lít á sem galla eftir þessi áföll. Ég verð ótrúlega háð fólki og rosalega hrædd um að missa það. Þar af leiðandi rígheld ég í það og það getur orðið til þess að ég ýti fólki frá mér. 

Ég var líka mikið lífsglaðari áður en þetta gerðist en mig langar núna að finna gleðina aftur. 

Partur af því er að vinna að því að taka sjálfa sig í sátt og sýna sér mildi.“

Súrrealísk verkefni sem fylgja missinum

Þegar móðir Ragnhildar lést fannst henni í raun ekkert geta gripið hana.

„Bæði fann ég að fólki fannst þetta óþægilegt og fólk sem ég hélt kannski að yrði meira til staðar fjarlægðist mig. Auðvitað er þetta mikið áfall fyrir marga aðra líka. Ég var samt rosalega heppin með Rakel Ýr bestu vinkonu mína sem hefur hjálpað mér mikið í gegnum árin en hún upplifði sjálf missi þegar pabbi hennar lést 2020, sama ár og mamma mín.“

 Ragnhildur segir ótrúlega margt sem þarf að finna út úr í kjölfar missis. 

„Ég þurfti að sækja dánarvottorð á spítalann, fara í bankann og sjá um reikninga og plana jarðarför. Það er meiriháttar vinna að ganga frá málum í kringum dauðsfall. Það var svo súrrealískt að velja sálma fyrir jarðarför mömmu, ég þekkti enga sálma. Og að velja kistu og blómakransa. 

Ég vissi ekkert hvað væri réttast að velja, ég hugsaði bara ég er 22 ára mig langar bara að plana eitthvað djamm en ekki jarðarför foreldra minna.“

Erfitt að hugsa til framtíðar

Ragnhildur þurfti því að fullorðnast mikið á örstuttum tíma og sinna hlutum sem fáir á hennar aldri gátu tengt við. Í langan tíma missti hún tilfinninguna að geta hlakkað til.

„Það er enn í dag erfitt og mér finnst ekkert sérlega spennandi að hugsa til framtíðarinnar, sérstaklega því þau verða ekki partur af henni. En auðvitað er þessi vinna nýbýrjuð hjá mér og ég vona að þetta breytist. Kannski get ég hlakkað til þess að hlakka til,“ segir Ragnhildur og brosir.

Það var að einhverju leyti frelsandi fyrir hana að birta myndbandið á TikTok en að sama skapi mjög stressandi.

@rgnhldrbjrk Langt út fyrir þægindarammann🤭 #islenskt #gellurstyðjagellur ♬ original sound - Ragnhildur Björk

„Ég var búin að senda þetta á allar vinkonur mínar og spyrja hvort þetta væri ansalegt en þær hvöttu mig allar til að birta þetta. Fylgjendurnir mínir á TikTok voru svona 100 þannig ég hugsaði líka að enginn myndi sjá þetta en svo sprakk þetta bara svolítið út. 

Ég hef alltaf verið rosalega meðvituð um álit annarra á mér en partur af minni sjálfsvinnu er að vera meira sama um hvað öðrum finnst. Ég er fyrst núna að átta mig á því að allir eru fyrst og fremst bara að hugsa um sig og sitt.“

Sjálfsvinnan líka að lækna sár úr æsku

Þá sé sérstaklega erfitt að halda að einhver dæmi hana fyrir það hvernig hún syrgir.

„Samt veit ég að allir vinna úr sorginni á sinn hátt. En frá ungum aldri hef ég verið mjög meðvirk og óörugg. Það er örugglega hægt að rekja það til þess að hafa skorið mig úr og verið öðruvísi á litinn en allir aðrir. 

Ég og systir mín vorum mjög lengi að ég held einu í okkar grunnskóla sem vorum öðruvísi á litinn en hinir. Ég var mjög meðvituð um sjálfa mig á þessum aldri þar sem mann langar ekkert heitar en að falla inn í hópinn og mig dreymdi um að vera ljóshærð skvísa sem passaði inn í fegurðarstaðalímyndirnar. 

Sjálfsvinnan núna er líka að hjálpa mér með þetta því það er svo margt sem hægt er að vinna í. Þess vegna hvet ég alla til þess að tileinka sér hana þrátt fyrir að finnast maður vera á frábærum stað.“

Mjög góð reynsla af geðheilbrigðiskerfinu

Hún segir þetta eilífðarverkefni sem getur verið uppbyggilegt og sömuleiðis skipti miklu máli að geta rætt hlutina.

„Það má ekki vera stigma yfir geðsjúkdómum og því að leita sér aðstoðar. Ég var alltaf að taka þetta á hnefanum þangað til að ég fattaði að ég þarf þess ekki.“

Þá segir hún eigin reynslu af geðheilbrigðiskerfinu hérlendis mjög góða.

„Auðvitað er það ekki frábært og það er margt sem má laga en mér finnst mikilvægt að vekja athygli á því að það er í alvöru hjálp að fá. Ég var í áfalli yfir því hvað allir gripu mig vel og strax eftir að ég leitaði mér aðstoðar, ég fékk strax viðtal hjá geðlækni. 

Mér finnst í dag smá óraunverulegt hvað það er stutt síðan ég leitaði mér hjálpar því það hefur svo margt breyst, ég er komin langt á stuttum tíma.“

Langar að læra að sitja með sorginni

Ragnhildur er búin að skrá sig í meistaranám fyrir næsta haust og stefnir jafnframt á að halda ótrauð áfram í EMDR-meðferðinni.

„Mér finnst það vera mitt stóra verkefni núna, að opna á sorgina og leyfa mér að finna, mig langar að læra að sitja með sorginni.“

View this post on Instagram

A post shared by Ragnhildur Björk Ingvarsdóttir (@ragnhildurbjork)

Líkaminn hennar er sömuleiðis þakklátur fyrir sjálfsvinnuna.

„Að öllu gríni slepptu finn ég fyrir minni vöðvabólgu, kjálkinn er slakari og líkaminn betri. Ég er búin að vera mikið í jóga líka sem er eitt af því besta sem ég byrjaði að gera á þessu ári. Það er annað sem ég hafði litla sem enga trú á fyrir en vá hvað þetta virkar vel. Það eru svo margar leiðir sem nýtast manni sem ég átti svo auðvelt með að afskrifa. 

Svo finnst mér líka mikilvægt að taka það fram að það er mjög eðlilegt að vita ekki hvað á að segja við einhvern sem verður fyrir áfalli. Ef einhver í kringum mig missir foreldri þá er ég alls ekki sérfræðingur í því hvað á að segja og get allt eins sagt eitthvað vitlaust,“ segir Ragnhildur að lokum.