Ís­lenskir her­menn?

Við Íslendingar höfum notið friðar og stöðugleika í áratugi. Eftir kalda stríðið minnkaði hernaðarlegt vægi Evrópu og við leyfðum okkur að hugsa enn minna en áður um varnarmál. En landslagið hefur breyst hratt á undanförnum árum og er enn að breytast. Hraðar en margir gera sér grein fyrir og sér engan veginn fyrir endann í þeim efnum.

Innrás Rússlands í Úkraínu hefur þegar hrundið af stað róttækri endurskoðun á öryggismálum Evrópu. Ríki eru að stækka heri sína, auka útgjöld og endurvekja herskyldu. Á sama tíma má sjá merki þess að Bandaríkin séu að draga úr viðveru sinni í Evrópu og krefjast þess að ríki álfunnar axli meiri ábyrgð á sínum eigin vörnum. Þetta hefði áhrif á stöðu Íslands ef landið gengi í Evrópusambandið.

Fyrir það fyrsta væri Ísland bundið af sameiginlegri ákvörðunartöku ESB þar sem vægi landsins tæki fyrst og fremst mið af íbúafjölda þess. Í öðru lagi væri við þær aðstæður erfitt að standa á hliðarlínunni þegar önnur ríki tækju á sig auknar byrðar. Í þriðja lagi kemur fram í grein 42.7 í Lissabon-sáttmála ESB að ríkjum sambandsins beri að koma öðrum ríkjum til aðstoðar komi til árása á þau með öllu sem þau hafa yfir að ráða. Í fjórða lagi myndi þrýstingur Bandaríkjanna og NATO á aukna ábyrgð ríkja ESB á eigin vörnum einnig beinast að Íslandi.

Slíkur þrýstingur myndi fyrst birtast í auknum fjárframlögum og þátttöku. Ekki síst þar sem aukin hernaðaruppbygging innan ESB er tekin að láni. Ef ástandið versnar, til dæmis með átökum í Eystrasaltsríkjunum, færist umræðan hratt að því hvernig ríki leggja raunverulega allt sitt af mörkum. Þannig getur spurningin um herskyldu fljótt orðið að lykilatriði í anda þess að deila byrðunum og leggja allt sitt að mörkum.

Mikilvægt er að hafa í huga í þessu sambandi áform innan ESB um að sambandið komi sér endanlega upp eigin herafla. Þegar er fyrir hendi vísir að slíkum her. Til að mynda hraðsveitir á vegum ESB auk þess sem sambandið býr yfir eigin herráði og fleiri stofnunum í þeim efnum. Í byrjun ársins kallaði Andrius Kubilius, utanríkismálastjóri ESB, eftir því að sambandið kæmi sér upp 100 þúsund manna fastaher. Margir forystumenn innan ESB hafa lýst yfir stuðningi við það markmið.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra lýsti því yfir fyrr á árinu að ekki stæði til að stofna íslenskan her og að innganga í ESB myndi ekki þrýsta á um það. Vísaði hún þar til niðurstöðu viðræðna síðast þegar umsóknarferlið var í gangi um að staða Íslands sem herlauss lands yrði virt. Ekkert kemur þar hins vegar fram um að Íslendingar gætu ekki verið kallaðir í mögulegan ESB-her og staða álfunnar allt önnur nú en þá.

Við erum í sterkri stöðu með varnarsamning við Bandaríkin, mesta herveldi heims, og aðildarinnar að NATO sem nær öll ríki ESB eiga aðild að, 23 af 27. Aðeins Írland, Austurríki, Malta og Kýpur eru ekki í NATO. Ríki ESB hafa útvistað vörnum sínum til Bandaríkjanna áratugum saman en ætla nú að bæta fyrir þá vanrækslu sem taka mun mörg ár. Í NATO en utan ESB eru hins vegar til dæmis Bretland, Kanada og Noregur auk Bandaríkjanna.

Hverju ætti innganga í ESB að bæta við varðandi varnir Íslands? Aukast eða minnka líkur á því að mögulegir íslenskir hermenn verði sendir á átakasvæði ef við göngum í ESB? Er okkur betur borgið innan sambandsins með þann takmarkaða hernaðarmátt sem það býr yfir ofan á annað? Bandaríkin eru einfaldlega eina vestræna ríki sem getur varið bæði sjálft sig og önnur ríki. Varnir landsins eru þannig þegar tryggðar eins og best verður á kosið.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.