Svar­grein við grein Hauks Arnþórssonar

Haukur Arnþórsson stjórnsýslufræðingur hefur birt grein um þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst sl. Tæknilega er greinin rétt en hann fellur í sömu gryfju og já-sinnar og stækkunarstjóri ESB að slúðra. Slúður er fullyrðingar sem ekki eru studdar með rökum. Haukur er að því leyti skrárri en stækkunarstjórinn að hann gefur í skyn að rannsaka þurfi báðar hliðar, þ.e. fjáraustur til já- og nei-sinna, og heldur sig nokkuð við þær reglur sem gilda um kosningar í siðuðum löndum. Stækkunarstjórinn segir án sannana að Maga-hreyfingin („Make America Great Again, hreyfing Trumps“) hafi haft áhrif án þess að benda á nokkuð því til sönnunar. Fleiri já-sinnar hafa komið með innihaldslaust slúður, svo sem bróðir Dags B. Eggertssonar sem starfar og býr í Ameríku. Fullyrðingarnar snúa yfirleitt að því að fjársterkir aðilar hafi haft óeðlileg áhrif, fullyrðingar Nei-sinna hafi verið uppspuni og Haukur bendir á að hótanir gagnvart utanríkisráðherra skipti máli og það þurfi að rannsaka hvort forsvarsmenn Nei-hreyfingar hafi tengst þeim.

Hótanir þarf að rannsaka og eru aldrei afsakanlegar. Þegar rætt er um blekkingar þá kasta Já-sinnar steinum úr glerhúsi. Málflutningur þeirra byggðist á blekkjandi fullyrðingum eins og „já til að sjá“ í stað þess að segja hvað ESB væri og hvaða undanþágur væru mögulegar. Önnur villandi setning var „kíkja í pakka“ eins og einhver jólaglaðningur væri í boði. Þá lofuðu þeir stöðugleika án þess að taka fram hvaða gjald þyrfti að greiða fyrir hann. Skýrsla sem fjármálaráðherra lét gera benti á að vissir kostir væru við krónuna í dýpri kreppum og stöðugleiki fæst ekki án evru. Loforð um lægra matarverð tók ekki inn fákeppni, langar flutningsleiðir og há laun hér. Ekki hefur verið skýrt út hvernig vöruverð myndi lækka við ofangreind skilyrði. Lægra vöruverð fæst m.a. með innflutningi á tollfrjálsum landbúnaðarafurðum en á móti verðum við að styrkja landbúnað með skattfé. Þá hafa fullyrðingar um að kaupgeta á Íslandi sé ekki minni en kaupgeta flestra ríkja ESB þótt verð hér sé hátt ekki verið hraktar.

Segja má að Nei-sinnar hafi teygt sig langt þegar þeir töluðu um Evrópuher sem Íslendingar gætu verið skyldaðir til að taka þátt í. Því var ekki haldið fram að hann væri kominn heldur var bent á þá staðreynd að ESB tekur stöðugum breytingum og aðild að því þýðir að sumar breytingar í framtíðinni sem henta Evrópu gætu verið okkur óhagstæðar.

Varðandi fjáraustur í Nei-hreyfinguna þá virtist mér báðar hreyfingarnar hafa getað auglýst svipað og auðvelt væri að kanna þetta. Morgunblaðið gaf nei-hliðinni meira pláss en já-hliðinni. Öllum mátti vera ljóst fyrir hvað Morgunblaðið stendur. Það fór ekki leynt.

Staðreyndin er sú að ástæða þess að fullyrðingar um að auðug fyrirtæki og einstaklingar hafi haft áhrif á kosningarnar eru bara slúður er vegna þess að ríkisstjórnin setti ekki lög um að hreyfingar yrðu að gera grein fyrir fjárframlögum yfir ákveðnu lágmarki.

Ef litið er til skoðanakannana og niðurstöðu kosninga er ljóst að þeir sem sögðu nei voru að meirihluta til þeir sem höfðu minni menntun og fólk úti á landi. Það er fólk sem heldur uppi grunnatvinnuvegum þjóðarinnar sem eru allt öðruvísi og búa við önnur skilyrði en atvinnuvegir á meginlandi Evrópu. Nei-ið var því ekki úr lausu lofti gripið.

Það eina sem líkist MAGA í þessari kosningabaráttu eru innihaldslausir frasar Já-hreyfingarinnar en íslensk þjóð er betur að sér en sá hluti Ameríkana sem lét blekkjast af frösum. Stjórnsýslufræðingurinn veit að ráðherrar, öfugt við alþingismenn, eru embættismenn og eiga ekki að blekkja. Þeir áttu að leggja fyrir þjóðina bæði kosti og galla sem þeir gerðu ekki. Í grein sinni segir Haukur að leiðrétta hefði átt missagnir. Það er erfitt þegar stjórnvöld standa að blekkingum.

Þjóðin hefur hafnað utanríkisstefnu utanríkisráðherra. Hún hefur hafnað viðræðum um aðild að ESB. Ráðherra sem gengur ekki í takt getur ekki verið talsmaður hennar út á við. Þjóðin hefur talað – hún vill ekki í ESB, ekki einu sinni að skoða í pakkann – þá á að afturkalla umsókn um aðild. Annað er vanvirðing við kjósendur. Valdið er nefnilega hjá fólkinu sem góðfúslega hefur falið alþingismönnum og þar með ríkisstjórn það tímabundið.

Höfundur er lögfræðingur.