Á­stæðan fyrir á­standinu hjá SÁÁ

Forstjóri SÁÁ sagði upp störfum þann 6. ágúst. Hún sætti sig ekki við áherslur stjórnar SÁÁ um forgangsröðun og nýjar áherslur í þjónustu samtakanna. Né heldur sætti hún sig við afskipti stjórnar SÁÁ af innleiðingu samnings við Sjúkratryggingar Íslands.

Með örðum orðum, Ragnheiður Hulda Friðriksdóttir forstjóri SÁÁ sinnti starfi sínu ekki í samræmi við óskir stjórnar. Þegar stjórnin knúði á um athafnir sagði hún upp fremur en takast á við verkefnin.

Það er síður en svo óalgengt að stjórnendur láti af störfum þegar sjónarmið þeirra og stjórnar rekast á. Aftur á móti er eftirleikurinn af þessari uppsögn fáheyrður.

Valgerður Rúnarsdóttir, framkvæmdastjóri lækninga, gekk fram fyrir skjöldu og krafðist þess að Ragnheiður yrði „endurráðin” og alls ekki mætti auglýsa eftir nýjum forstjóra. Þegar ekki var orðið við þessari kröfu, þá sagði Valgerður upp og gekk út.

Tilgangurinn var augljós, að knýja stjórnina til að fá Ragnheiði aftur til starfans og bakka út úr afskiptum af störfum hennar. Til að gefa kröfunum vægi sakaði Valgerður stjórn SÁÁ um að hafa farið langt inn á svið faglegrar stjórnunar heilbrigðisþjónustunnar.

Í viðtali við Morgunblaðið 18. september segir Anna Hildur Guðmundsdóttir formaður SÁÁ að enginn fótur sér fyrir þeim fullyrðingum Valgerðar.

Klassísk valdabarátta

Ekkert fer á milli mála að hér er um klassíska en mjög undarlega valdabaráttu að ræða. Forstjórinn segir upp, en Valgerður setur starf sitt að veði til að hún verði „endurráðin.“ Sú endurráðning átti hins vegar að tryggja að stjórn SÁÁ bakkaði út úr lögmæltu ábyrgðar- og eftirlitshlutverki sínu og léti starfsmönnum eftir að stjórna starfsemi samtakanna.

Í tölvupósti til aðalstjórnar SÁÁ (áður en hún sagði upp) sagði Valgerður meðal annars: „Formaður og framkvæmdastjórn SÁÁ hafa farið langt inn á svið faglegrar stjórnunar heilbrigðisþjónustunnar, meðal annars varðandi forgangsröðun, framkvæmd verkefna og starfsmannamál, með óviðeigandi "eftirliti" og fyrirmælum. Með því hefur starfsumhverfi forstjóra orðið óviðunandi og hún taldi sér ekki lengur unnt að gegna starfinu, þótt hún kjósi helst að halda því áfram.”

Það sem skín í gegn er að þær Valgerður og Ragnheiður vildu halda störfum sínum gegn því að stjórn SÁÁ hætti að sinna þeim verkefnum sem henni ber skylda til. Völdin yrðu færð frá stjórninni til þessara tveggja starfsmanna. Í tölvupósti sem Ragnheiður sendi aðalstjórn SÁÁ 13. september eru talin upp fjölmörg atriði til áréttingar því að „faglegir” stjórnendur eigi að halda um taumana fremur en stjórn samtakanna.

Heggur sá er hlífa skyldi

Þeim Valgerði og Ragnheiði tókst að æsa upp hluta af starfsfólki SÁÁ og fá það til að skrifa undir vantraust á stjórn samtakanna. Samt snertu deilur þeirra við stjórnina starfsfólkið á engan hátt. Í tölvupósti til hluta starfsmanna bað ég um dæmi þess að stjórn SÁÁ hefði haft afskipti af störfum þeirra sem leiddu til stuðnings við vantraust. Enginn svaraði.

Það er grátlegt að verða vitni að tilraun tvímenninganna til að sölsa undir sig valdatauma og setja stjórn SÁÁ til hliðar. Þetta hefur valdið miklu uppnámi og stórskaðað SÁÁ. Heggur sá er hlífa skyldi. Skjólstæðingar SÁÁ í göngudeild, á Vogi og á Vík eru skildir eftir í lausu lofti.

Til allrar hamingju hafa framkvæmdastjórn og aðalstjórn samtakanna ekki misst sjónar á ábyrgðarhlutverki sínu og tilgangi starfseminnar. Aldrei kom til greina að afhenda öðrum það hlutverk. Lofsvert er hversu föst fyrir formaður og varaformaður SÁÁ stóðu og settu heildarhagsmuni þessara 49 ára gömlu samtaka í fyrsta sæti.

Eftirsjá að Valgerði

Brotthvarf Valgerðar og það rask sem því fylgir dregur án efa til skemmri eða lengri tíma úr gæðum heilbrigðisþjónustu SÁÁ. Með Valgerði hverfur mikil þekking og áratuga reynsla af meðferð fólks með fíknisjúkdóma. Að starfskröftum hennar er mikil eftirsjá. Ég vona enn að hægt verði að finna leið fyrir Valgerði aftur til starfa hjá SÁÁ, með skýra verkaskiptingu milli stjórnar, stjórnenda og fagfólks. Það væri að mínu mati farsælli niðurstaða fyrir alla - og fyrst og fremst fyrir þá skjólstæðinga sem SÁÁ vinnur fyrir. En tvo þarf til.

Höfundur var framkvæmdastjóri SÁÁ 1990-2003, og varamaður í aðalstjórn SÁÁ