Hver borgar? — Seinni hluti: Já 2026

Í síðustu viku fjallaði ég hér á Skoðunum á Vísi um Áfram Ísland og tengsl félagsins við auglýsingastofuna Pipar\TBWA í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um aðildarviðræður við Evrópusambandið 29. ágúst sl.

Sú umfjöllun vakti spurningar um hverjir stæðu straum af kostnaði við nei-hliðina. Sanngirnin krefst þess að sömu aðferð sé beitt á hina fylkinguna: Já til að sjá, sem samkvæmt skráningu hjá Fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra ber hið formlega heiti Já 2026.

Tímalína og rekstrarform

Umsókn um kennitölu félagsins er dagsett 27. maí 2026. Samkvæmt svörum sem stjórn félagsins hefur nú veitt undirrituðum var formlegur stofnfundur haldinn sama dag – ekki 18. júní, eins og almennt var skilið af fjölmiðlaumfjöllun um 300 manna samkomuna á Kjarvalsstöðum þann dag.

Sá viðburður reynist því hafa verið opinber kynning á félagi sem þegar hafði verið stofnað, fremur en stofnfundurinn sjálfur.

Samkvæmt skráningu hjá Fyrirtækjaskrá eru Jónas Hagan Guðmundsson formaður, Berglind Guðmundsdóttir meðstjórnandi og prókúruhafi og Hjálmar Vilhjálmsson meðstjórnandi.

Í svörum til undirritaðs upplýsir stjórnin hins vegar að á aukaaðalfundi í júlí hafi Gréta María Grétarsdóttir og Hrund Rudolfsdóttir verið kjörnar í stjórn til viðbótar – breyting sem ekki hefur verið tilkynnt til Fyrirtækjaskrár. Opinbera skráin endurspeglar því ekki núverandi stjórn félagsins.

Kolbeinn Arnarson, sem kom fram fyrir hönd félagsins í fjölmiðlum, gegndi stöðu kosningastjóra en sat ekki í stjórn.

Hver borgar?

Öfugt við Áfram Ísland, sem svaraði ekki sömu spurningum frá mér þrátt fyrir sama frest, svaraði stjórn Já 2026 skriflega og veitti umbeðnar upplýsingar.

Félagið hefur móttekið samtals 85 milljónir króna í framlög – 46% frá einstaklingum og 54% frá fyrirtækjum. Það er nokkru hærri upphæð en þær 70–75 milljónir sem talskona félagsins nefndi opinberlega í ágúst.

Þar með lýkur þó gagnsæinu.

Stjórnin neitar að gefa upp hvaða einstaklingar eða fyrirtæki standa að baki þessum 85 milljónum. Þar á meðal fæst ekki upplýst hvort félög tengd stjórnarmönnum sjálfum – Adira, Varða Capital og Apperk – hafi lagt félaginu til fé, vörur eða þjónustu.

Sama trúnaðarregla gildir um tvo verktaka sem unnu sjónvarpsauglýsingar og samfélagsmiðlaefni fyrir félagið: hvorki nöfn þeirra né umsamdar fjárhæðir eru gefnar upp.

Ársreikningur verður, að sögn stjórnar, ekki birtur opinberlega heldur eingöngu lagður fyrir félagsmenn á aðalfundi.

Ólíkt Áfram Íslandi staðfestir stjórnin hins vegar afdráttarlaust að engin framlög hafi borist frá erlendum aðilum eða stjórnmálaflokkum.

Niðurstaða

Já 2026 svaraði spurningum mínum – Áfram Ísland gerði það ekki. Ekki einni einustu spurningu. Það er umtalsverður munur á viðmóti fylkinganna tveggja gagnvart fyrirspurnum fjölmiðla og almennings og full ástæða til að halda því til haga.

Svörin sjálf draga þó fram sama grunnmynstur og einkennir bæði félögin: hvorugt er stjórnmálaflokkur og því lýtur hvorugt þeim reglum um framlagaþak, opinbera birtingu og eftirlit Ríkisendurskoðunar sem gilda um stjórnmálaflokka.

Kjósandinn fær samt að vita heildartöluna – 85 milljónir hjá Já 2026. En leyndi hvílir hjá Áfram Ísland sem samkvæmt Meta eyddi 200–300 milljónir á FaceBook, auk 150 þús króna fyrir leigu á léninu aframisland.is. Í tilfelli beggja fær almenningur ekki að vita hverjir í raun stóðu að baki fjármögnuninni, né hvers þeir kunna að hafa vænst í staðinn.

Sú staðreynd að í svo viðamiklu og mikilvægu máli sem ESB-viðræður eru fyrir þjóðina í heild og hvern og einn kjósanda skuli umræðunni snúið upp í kappsmál sem í reynd klauf þjóðina í tvær fylkingar ætti að vera Alþingi tilefni til að skoða nánar.

Spurningin um hvort fjársterkir aðilar eigi að geta ráðið því með leynd hvernig lýðræðisleg umræða fer fram ætti einnig að vekja alvarlegar spurningar.

Það að hópur fjársterkra aðila geti, að því er virðist, tekið yfir umræðuna, keypt sér athygli almennings fyrir fé og komið ákveðnum hugmyndum á framfæri – hugmyndum sem í sumum tilvikum kunna að vera skrumskældar eða jafnvel ósannar – ætti að verða okkur alvarlegt umhugsunarefni.

Það er hafið yfir vafa að báðar þessar fylkingar voru fyrst og fremst að verja þá hagsmuni sem þær töldu mikilvæga.

Þangað til löggjafinn ákveður að félög sem í reynd stunda kosningabaráttu í jafn afdrifaríku máli og aðildarviðræður við Evrópusambandið skuli lúta sambærilegum gagnsæiskröfum og stjórnmálaflokkar, verður þessari spurningu ósvarað í hvert sinn sem þjóðin gengur að kjörborðinu.

Höfundur er verkfræðingur á eftirlaunum.