Stækkum og styrkjum sérsveitina

Vopnaútköll sérsveitar ríkislögreglustjóra rúmlega sjöfölduðust á ellefu árum. Á sama tíma breyttist mönnun sveitarinnar lítið. Þetta kemur fram í nýrri greiningu sem Varða, hugveita um þjóðaröryggi, birti nýverið. Útköllin fóru úr 56 árið 2014 í 424 árið 2025. Vorið 2025 voru 46 sérsveitarmenn starfandi, jafnmargir og árið 2018. Tillögur Vörðu til umbóta eru einfaldar: að tryggja fjármögnun til að manna þau tíu stöðugildi sem þegar hafa verið heimiluð og vinna samhliða heildarmat og langtímaáætlun um mönnun og uppbyggingu sveitarinnar. Birta þarf niðurstöður matsins eftir fremsta megni svo almenningur og þingheimur geti tekið upplýstan þátt í umræðu um öryggismál.

Viðbrögðin létu ekki á sér standa. Fjölmiðlar tóku niðurstöðurnar til umfjöllunar og Karl Steinar Valsson, yfirmaður greiningardeildar ríkislögreglustjóra, staðfesti að mikið álag væri á sérsveitinni. Hann kallaði eftir fjármagni til að fullmanna þau stöðugildi sem þegar hafa verið heimiluð og orðaði stöðuna skýrt í viðtali við RÚV: „Þetta eru dýr verkefni, öryggi almennings er dýrt. Það kostar að búa í öruggu samfélagi.“

Í viðtali við mbl.is síðar sama dag sagði Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra stöðuna vera miður og taldi að sérsveitin gæti hæglega verið 70-80 manns. Hún kynnti einnig áform um að fækka lögregluumdæmum úr níu í þrjú og byggja upp stærri og burðugri embætti. Að hennar mati fara stærri lögregluembætti og öflugri sérsveit vel saman. Samstaða virðist ríkja um að álagið hafi aukist og að sérsveitin þurfi að stækka.

Nú þarf þessi samstaða að skila fjármagni og fjölgun sérsveitarmanna. Dómsmálaráðherra sagði sjálf á Alþingi að fjárlagafrumvarpið rúmaði ekki fjölgunina í núverandi mynd. Fjárveitingar til ríkislögreglustjóra hækka að mestu í takt við almennt verðlag og þar sést ekkert svigrúm til að fjölga sérsveitarmönnum. Verði frumvarpið samþykkt óbreytt verða tíu heimiluð stöðugildi áfram án tryggðrar fjármögnunar. Alþingi þarf því að bæta fjármögnun þeirra inn í fjárlög næsta árs. Annars lýkur umræðunni með viðtölum, fyrirsögnum og almennri samstöðu um að gera þurfi betur, án þess að nokkuð breytist.

Stöðugildin tíu eru fyrsta skrefið. Stjórnvöld þurfa jafnframt að vinna langtímaáætlun um uppbyggingu sérsveitarinnar og annarra vopnaðra viðbragða lögreglunnar. Þar þarf að meta mannafla, þjálfun, búnað og verkaskiptingu sérsveitarinnar og aðgerðasveita lögregluumdæmanna með hliðsjón af breyttu skipulagi lögreglunnar og öryggisumhverfi. Áætlunin þarf að ná yfir fleiri en eitt fjárlagaár, tryggja fyrirsjáanlega fjármögnun og tengjast heildstæðri varnar- og öryggisstefnu Íslands. Þar þarf einnig að meta hvaða fjárfestingar falla undir 1,5 prósenta ramma Atlantshafsbandalagsins.

Viðbrögðin við greiningu Vörðu sýna að stjórnvöld og lögreglan sjá vandann. Nú þurfa orðin að skila sér í ákvörðunum. Fjármagna þarf heimiluðu stöðurnar og hefja vinnu við langtímaáætlunina.

Höfundur er rannsakandi og greinandi hjá Vörðu, hugveitu um þjóðaröryggi.