Fimm ár frá hamförunum í Japan

Fimm ár eru liðin frá því að öflugur jarðskjálfti varð undan ströndum Japan. Gríðarstór flóðbylgja skall á norðausturhluta Japan í kjölfar jarðskjálftans. Nærri því 19 þúsund manns létu lífið í flóðbylgjunni sem skolaði heilum bæjum á brott. Þá þurftu um 160 þúsund manns að flýja frá Fukushima kjarnorkuverinu sem varð fyrir verulegum skemmdum vegna flóðbylgjunnar.

Jarðskjálftinn var 9,0 stig og þúsundir Japana búa enn í neyðarskýlum.

Flóðbylgjan skall á með gífurlegum krafti. Heilu samfélögin flutu á haf út og enn er leitað líkum að 2.561 manns sem týndust. Afleiðingar hamfaranna munu fylgja Japönum í áratugi.

Í eyðileggingunni miðri stóð þó eitt þorp af sér flóðbylgjuna. Það var þorpið Fudai en bæjarstjóri þess til fjörutíu ára varði miklum tíma og fjármunum í að byggja varnarveggi þrátt fyrir mikið mótlæti. Íbúar Fudai sögðu bæjarstjórann Kotaku Wamura vera að sólunda opinberu fé, en veggurinn þótti óþarflega stór og dýr.

Wamura, sem dó árið 1997, mundi alltaf eftir að flóðbylgja fór illa með Fudai árið 1933 og var staðráðinn í að verja þorpið skyldi önnur flóðbylgja ógna því.

Íbúar eru þakklátir fyrir að Wamura hafi haldið sínu striki, þrátt fyrir mótlætið.

Þrátt fyrir að bærinn hafi verið vel varinn var höfnin það þó ekki. Þar eyðilögðust skip og fiskvinnslur og lét einn maður lífið. Sá hafði farið og kannað ástandið á báti sínum eftir jarðskjálftann.

Byggingu varnargarðsins var lokið árið 1984 og þremur árum seinna hætti Wamura sem bæjarstjóri. Þegar hann var að láta af störfum hélt hann ræðu og í henni sagði hann: „Þó þið verðið fyrir mótlæti, haldið í sannfæringu ykkar og klárið það sem þið byrjið á. Fólk mun skilja það á endanum.“

Heilu þorpin skoluðust á brott í flóðbylgjunni og eru hlutir eins og heilir bátar enn að finnast hinu megin við Kyrrahafið. Á vef BBC segir frá því hvernig mótorhjól fannst í Kanada, sem flotið hafði yfir hafið. Eigandi þess fannst og í stað þess að láta flytja það til baka lét hann koma því fyrir á safni.

Frá því í september í fyrra er búið að staðfesta að 64 hlutir frá Japan hafi fundist á vesturströnd Ameríku eða á eyjum í Kyrrahafinu. Yfirvöld í Japan telja að um 20 milljónir tonn af braki hafi skolað á haf út. Mest allt sökk það undan ströndum Japan, en talið er að um eitt og hálft tonn hafi flotið á brott.

Enn stendur mikil uppbygging enn yfir. Tjónið er talið vera um 300 milljarðar dala, sem samsvarar um 39 þúsund milljörðum króna. Hægt er að sjá nokkrar fyrir og eftir myndir hér á vef CBC. Einnig má sjá myndir sem sýna eyðilegginguna á vef Business Insider.

Flóðbylgjan olli einnig miklum skemmdum á kjarnorkuverinu í Fukushima. Skemmdirnar voru það miklar að þrisvar sinnum kom til bráðnunar í kjarnakljúfum versins. Flytja þurfti um 160 þúsund manns á brott vegna geislunar. Um 70 þúsund þeirra hafa ekki getað snúið aftur heim enn. Stjórnvöld hafa þó hægt og rólega leyft fólki að flytja aftur í heimabæi sína.

Það mun taka áratugi að hreinsa svæðið.

Einn af stærri hlutum vandans í Fukushima varðar grunnvatnið á svæðinu. Það rennur frá nálægum fjöllum og í gegnum rústir kjarnorkuversins á leið til sjávar. Margt hefur verið reynt til að hamla flæði vatns um rústirnar. Þar á meðal hefur verið reynt að gera stóran ísvegg neðanjarðar, en tilraunirnar hafa aldrei tekist að fullu.

Þess í stað hefur verið brugðið á það ráð að færa vatnið í gegnum flókið síunarferli sem ætlað er að ná geislavirkni úr vatninu. Um milljón tonn af vatni, sem hefur ekki verið síað, eru í geymum á svæðinu.

Þar að auki varð jarðvegur á svæðinu fyrir geislun en sérfræðingar telja að hún hafi sé þó um helmingi minni en hún var2011.

Ástæða minnkunar geislavirkninnar er að miklu leyti vegna þess að gífurlegt magn af jarðvegi hefur verið fjarlægt. Það hefur þó leitt til ákveðins vanda. Jarðvegurinn er geymdur í pokum og um níu milljónum slíkra poka hefur verið safnað saman á túnum nærri Fukushima. Ekki liggur fyrir hvað hægt sé að gera við allan þennan jarðveg en yfirvöld eru í sama vanda með áðurnefnt vatn.

Stærsti vandinn er þó hvað gera eigi við kjarnakljúfana sjálfa, sem eru mjög geislavirkir. Eftir slysið í Chernobyl var ákveðið að hella miklu magni af steypu yfir kljúfana þar, en stjórnvöld í Japan vilja fjarlægja þá. Ekki komi til greina að graf þá í steypu, þar sem þeir ógni nærliggjandi umhverfi.

Enn sem komið er hefur þó engin lausn verið fundin á þeim vanda heldur. Sérfræðingar hafa ekki einu sinni komist að kjarnakljúfunum vegna geilsunar. Nokkur vélmenni sem send hafa verið inn hafa eyðilagst áður en þeir hafa komist í sjónfæri við kljúfana. Það mun einnig taka marga áratugi að tryggja öryggi kjarnakljúfanna og nágrennis kjarnorkuversins.

Japanir komu saman í um allt land klukkan 14:46 að staðartíma, 5:46 hér heima, í morgun og minntust þeirra sem létu lífið.

Shinzo Abe, forsætisráðherra Japan, hefur heitið því að ljúka endurbyggingunni og byggja heimili fyrir þá sem enn halda til í skýlum. Upprunalega var fjármunum varið til uppbyggingar í fimm ár og verður minna fé varið til málsins í næstu fjárlögum sem taka gildi í apríl.

Hér að neðan má sjá nokkur myndbönd sem fanga umfang flóðbylgjunnar og þær skemmdir sem hún olli.