Neytendastofu óheimilt að banna vaxtabreytingu

Héraðsdómur Reykjavíkur ógilti í gær ákvörðun áfrýjunarnefndar neytendamála frá því í fyrra. Nefndin hafði staðfest niðurstöðu Neytendastofu um að bankanum væri óheimilt að breyta vöxtum lánsins með vísan til ákvæða laga nr. 121/1994 um neytendalán. Þann 1. nóvember 2013, mánuði áður en kvörtun barst, tóku hins vegar gildi ný lög um neytendalán, nr. 33/2013.

Málavextir voru þeir að í desember 2013 barst Neytendastofu kvörtun í kjölfar þess að Íslandsbanki hækkaði vexti á láni kvartanda úr 4,15 prósentum í 4,8 prósent.

Lánið er frá árinu 2005 en í skilmálum þess eru ákvæði um mögulega endurskoðun vaxta þess fimm árum eftir útgáfu þess. Þeirri endurskoðun var frestað um þrjú ár og nýjir vextir ákveðnir í júlí 2013. Lántaki taldi þá framkvæmd ekki standast lög þar sem hvergi kæmi fram til hvaða þátta væri litið við endurskoðunina.

Ákvæði um lagaskil ekki „svo ófullkomin“

Í úrskurði áfrýjunarnefndarinnar kemur fram að ákvæði lánsamningsins, sem vaxtahækkunin var byggð á, hafi ekki verið í samræmi við ákvæði eldri laga um neytendalán. Í eldri lögum var Neytendastofu heimilt að banna athafnir sem brutu gegn lögunum en í nýju lögunum er heimild til að „grípa til aðgerða“ gegn aðilum sem gerast brotlegir.

Héraðsdómari benti á að í nýju lögunum væru tæmandi talin þau ákvæði sem ættu að gilda um opna lánssamninga sem væru í gildi fyrir gildistöku laganna. Áðurnefnt ógildingarákvæði væri þar ekki talið upp. Ekki var fallist á það að ákvæði laganna um lagaskil væru svo ófullkomin að byggt yrði á því.

Í íslenskum rétti er það meginregla að ákvarðanir stjórnvalda skuli byggðar á lögum. Niðurstaða dómara var sú að ákvörðun áfrýjunarnefndarinnar hefði verið íþyngjandi fyrir Íslandsbanka og hún ekki byggð á skýrri lagaheimild. Yrði af þeim sökum að fella hana úr gildi.

Leiðrétting: Í upphaflegri frétt var fullyrt að Íslandsbanka hefði verið heimilt að endurskoða vexti lánsins þrátt fyrir ófullkomin samningsákvæði. Hið rétta er að dómurinn tekur aðeins afstöðu til niðurstöðu áfrýjunarnefndarinnar en ekki hvort bankanum var breytingin heimil.