Íslenskur fréttaljósmyndari í hremmingum á flugvellinum í Minsk

Ólafur Steinar Gestsson fréttaljósmyndari og félagi hans, hinn danski blaðamaður Frederik Tillitz, lentu í miklum hremmingum á flugvellinum í Mínsk. Þeir höfðu vonast til að komast inn í landið með það fyrir augum að greina frá ástandinu í Hvíta-Rússlandi, þá út frá því sjónarhorni götunnar hvar hinum miklu mótmæli standa yfir. En voru gripnir glóðvolgir. Ólafur Steinar komst reyndar í gegnum vegabréfaeftirlitið en Frederik var gripinn, handtekinn og í kjölfarið var þeim snúið við. Þeir eru nú staddir í Póllandi.

Ástandið í Hvíta-Rússlandi fer hríðversnandi dag frá degi. Mótmælaalda hefur risið í kjölfar forsetkosninganna, eftir að Alexander Lúkasjenkó forseti var endurkjörinn fimmta sinni fyrr í þessum mánuði. Samkvæmt opinberum niðurstöðum hlaut Lúkasjenkó yfirburðakosningu og er sagður studdur af yfir 80 prósent kjósenda en andstæðingar Lúkasjenkó að úrslit þeirra hafi verið ráðin fyrir fram. 

Leiðtogaráð Evrópusambandsins hefur haldið neyðarfundi vegna ástandsins, Lúkasjenkó hefur sagst ætla sér að kveða mótmælin í kútinn með góðu eða illu og nýjustu fréttir herma að blaðamenn, sem vilja greina frá stöðu mála, hafi verið handteknir í Hvíta-Rússlandi. Amnesty International hefur vakið sérstaklega athygli á alvarleika þessa.

Blaðamenn óvelkomnir í Hvíta-Rússlandi

Ólafur Steinar, sem hefur starfað í Danmörku undanfarin ár og er verðlaunaður fréttaljósmyndari, segir að þetta hafi verið heilmikill hasar. Búið er að loka fyrir það að blaðamenn komist inn í landið á blaðamannapassa sínum, eða svokölluðu blaðamannavísa, þannig að þeir gripu til þess ráðs að reyna að komast inn í landið á túristavísa. 

Þeir Ólafur Steinar og Frederik taka það fram að auðvitað vildu þeir fara til landsins á blaðamannavísa, að þeir þyrftu ekki að vera þarna á fölskum forsendum. En þeir gátu þó ekki séð að það væri siðferðilega rangt að teknu tilliti til vestrænna viðhorfa til blaðamennsku: Að greint sé frá því sem fyrir augu ber. En þeir gerðu sér hins vegar fulla grein fyrir því að þannig líta yfirvöld í Hvíta-Rússlandi, hvar Lúkasjenkó ræður ríkjum, ekki á málin.

Þeir Ólafur Steinar og Frederik mátu það svo að helmings líkurnar væru á því að þeir kæmust inn og það kom á daginn. Ólafur Steinar komst í gegnum vegabréfaeftirlitið en þar var hins vegar Frederik gripinn.

„Þeir vildu ekki trúa því að hann væri venjulegur túristi. Þeim fannst strax dularfullt að hann væri með nýtt vegabréf,“ segir Ólafur Steinar.

Reyndu að líta út sem venjulegir túristar

Þeir félagar flugu frá Kaupmannahöfn til Franfúrt í Þýskalandi og þaðan svo til Minsk. Þeir starfa sem sjálfstæðir blaðamenn en höfðu selt greinaflokk sinn fyrirfram til Dagbladed Information.

„Ég komst inn. Ég var spurður um hvert erindi mitt væri og ég sagðist vera að fara í frí,“ segir Ólafur Steinar en þeir Frederik voru búnir að panta sér sérstaklega dvöl á heilsuhóteli svo það liti út sem svo að það væri erindi þeirra. En það gekk ekki eins vel fyrir Frederik að komast inn.

„Þeir fóru að spyrja út í vegabréfið og vildu kanna hann nánar. Svo var hann tekinn á einhvern bás, vegabréfabás, og þaðan var hann leiddur inn í sérstakt yfirheyrsluherbergi þar sem hann var spurður fleiri spurninga,“ segir Ólafur Steinar.

Komust að því að Frederik er blaðamaður

Frederik segir að þar hafi lögreglan á flugvellinum tekið farsíma hans trausta taki og grandskoðað. Meðal annars fóru þeir í gegnum myndir sem á honum voru og svo símtalaskrá. Hann var búinn að eyða út öllum símtölum og símanúmerum á þá sem hann hafði verið í sambandi við í Hvíta-Rússlandi áður en þeir lögðu upp. Auk þess hafði hann eytt öllum þeim Hvít-Rússum sem hann hafði verið tengdur á samfélagsmiðlum. Hann vildi ekki koma heimildarmönnum sínum í vandræði og/eða setja í hættu. 

En allt kom fyrir ekki. Lögreglan á flugvellinum fann út að hann hafði verið í sambandi við aðila innan lands samkvæmt rakningu á símtölum. Frederik neitaði því hins vegar staðfastlega og hafði engan hug á að koma upp um heimildarmenn hans. Við svo búið var hann leiddur inn í þar til gert rými á flugvellinum hvar menn voru hafðir í haldi.

„Svo googluðu hann og sáu að í síðustu viku hafði hann skrifað grein um Hvíta-Rússland. En við vorum þarna saman í desember, þannig að … þeir komust að því að hann var blaðamaður,“ segir Ólafur Steinar.

Sveitt karlastemming í gæsluvarðhaldinu

Að sögn Frederiks var sveitt karlastemmning í því rými þar sem hann var hafður í haldi. Hann var í klefa með manni frá Pakistana og öðrum blaðamanni en enginn kunni ensku. Og ekki verðirnir. 

En honum var svo afhent sérstakt synjunarbréf, þar sem honum var tilkynnt að hann fengi ekki að fara inn í landið.

Meðan á þessu stóð, sem var í nokkra klukkutíma, var Ólafur Steinar á kaffihúsi á flugvellinum. Svo vel vildi til að Frederik fékk að halda síma sínum og tölvu, þrátt fyrir allt, og náði hann að upplýsa Ólaf Steinar um stöðu mála. Ólafur Steinar keypti því flugmiða til baka, í ljósi stöðunnar, og var nærtækast að kaupa miða til Póllands í snatri. Frederik fékk lögreglufylgd út í flugvél og þar eru þeir nú staddir. 

Ekki búnir að gefast upp

Þeir Ólafur Steinar og Frederik segjast ætla að reyna að finna leið til að komast inn í landið; telja nauðsynlegt að komast í nálægt við þessa miklu atburði sem eiga sér stað – mikilvægt sé að segja þá sögu og af mótmælum fólksins á götunni. Þeir hafa ekki gefist upp.

Ólafur Steinar segir reyndar, í ljósi nýjustu tíðinda af því að blaðamenn hafi verið handteknir í stórum stíl, meðal annars frá BBC, að þá megi þeir ef til vill prísa sig sæla að vera í Póllandi en ekki í landi Lúkasjenkós. En það er ekki spurt um slíkt.