Hafi fjár­magnað ís­lensku­kennslu fyrir hundruð milljóna

„HVIN hefur fjármagnað verkefni fyrir 153 milljónir krónur á þessu ári sem auka eiga aðgengi útlendinga að íslenskukennslu sem annað mál á háskólastigi,“ segir Hrafnhildur Helga Össurardóttir, upplýsingafulltrúi Háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytisins.

Íslenskukennsla fyrir innflytjendur heyri þó formlega undir félags- og vinnumarkaðsráðuneytið og sé hluti af málaflokknum framhaldsfræðsla.

Gagnrýndi aðgerða og fjárveitingaleysi

Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor emeritus í íslenskri málfræði, hefur harðlega gagnrýnt íslensk stjórnvöld fyrir aðgerðarleysi hvað varðar íslenskukennslu fyrir útlendinga. Hann hefur meðal annars sagt að fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar sé dapurleg lesning.

„Þetta eru aðeins óskir og áform – engar aðgerðir, hvað þá fjármagn,“ sagði Eiríkur í aðsendri grein sem birt var hjá Vísi þann 4. apríl síðastliðinn.

Benti hann á að árið 2022 fluttu um tíu þúsund erlendir ríkisborgarar til landsins umfram brottflutta. Í ljósi þessa hefði mátt búast við því að í áætluninni væri að finna fjármögnuð áform um stórátak í íslenskukennslu. En því sé ekki að heilsa. Hins vegar séu stjórnvöld með markmið um að fjölga skráningum í viðurkennd íslenskunámskeið úr 8.400 í 15.000 á árunum 2022 til 2028. Einnig að ánægja með námskeiðin eigi að aukast úr 40 í 70 prósent.

„Ekkert kemur samt fram um það hvernig eigi að ná þessum markmiðum og ekki verður séð að til standi að auka fjárveitingar til málaflokksins að marki,“ sagði Eiríkur.

Máltækniklasi og háskólabrú

Í svari Háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytisins við fyrirspurn Vísis. Kemur fram að ráðuneytið fjármagni verkefni í gegnum Samstarf háskóla sem muni auka aðgengi að íslenskunámi fyrir útlendinga á háskólastigi.

Annars vegar er það Íslensku- og máltækniklasi HÍ, HA, HR, Háskólans á Bifröst, Árnastofnunar, Landspítalans og Háskólaseturs Vestfjarða.

„Samstarfið felst í að efla og auka aðgengi að íslenskukennslu fyrir útlendinga um allt land með sameiginlegu fjarnámi í íslensku sem annað mál og notkun máltæknilausna við kennslu,“ segir Hrafnhildur. „Auk þess verða máltæknilausnir þróaðar við framkvæmd stafræns stöðuprófs í íslensku sem verður byggt á evrópska tungumálarammanum.“

Þetta verkefni fékk 100 milljón króna styrk og áætlað er að kennsla geti hafist haustið 2024.

Einnig Háskólabrú innflytjenda sem HÍ og HA sjá um. Það er sameiginlegt undirbúningsnám fyrir innflytjendur, hælisleitendur og flóttafólk.„Námið verður til 60 ECTS eininga með áherslu á íslensku sem annað mál auk valnámskeiða á ensku í félagsvísindum, heilbrigðisvísindum, hugvísindum, viðskiptum og náttúruvísindum,“ segir Hrafnhildur. „Um er að ræða fjarnám í íslensku sem annað mál.“

Fékk það verkefni 53 milljón króna styrk og áætlað er að námið geti hafist haustið 2025.

Þróa starfstengt íslenskunám á vinnustað

Aðspurð um hvernig stjórnvöld hyggist ná þeim markmiðum sem Eiríkur nefnir í greininni, um fjölda nemenda og fjölda ánægðra, segir Hrafnhildur að félags- og vinnumarkaðsráðuneytið beri ábyrgð á þeim markmiðum og mælikvörðum í fjármálaáætlun.

Í fjármálaáætlun komi meðal annars fram að aðgengi að íslenskunámi og samfélagsfræðslu þurfi að vera auðvelt og verið sé að þróa stuðningskerfi við starfstengt íslenskunám á vinnustað. Einnig hafi samstarfshópur hafið störf um úrbætur í íslenskukennslu samhliða endurskoðun á framhaldsfræðslukerfinu og heildarstefnumótun í málefnum innflytjenda.

Fullorðinsfræðsla

Sigríður Víðis Jónsdóttir, upplýsingafulltrúi Félags- og vinnumarkaðsráðuneytisins, segir að sá hluti sem tilheyrir ráðuneytinu þegar kemur að íslenskukennslu varði svokallaða framhaldsfræðslu, stundum nefnd fullorðinsfræðsla og er formlega utan skólakerfisins. Heildarendurskoðun fari nú fram á lögum um framhaldsfræðslu, meðal annars vegna mikillar fjölgunar innflytjenda og flóttafólks.

„Til að endurskoðunin geti byggst á traustum og faglegum grunni hefur ráðuneytið samið um framkvæmd fjögurra rannsóknar- og úttektarverkefna og munu niðurstöður þeirra liggja fyrir snemmsumars,“ segir hún.

Þar að auki fari nú fram á vettvangi ráðuneytisins heildarstefnumótun í málefnum innflytjenda og flóttafólks þar sem verður mótuð stefna varðandi íslenskukennslu. Í þingsályktun um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda fyrir árin 2022 til 2025 séu jafn framt tilgreindar aðgerðir sem tengjast íslensku sem öðru máli og markvisst sé unnið að framkvæmd þeirra.

Hundruð milljón króna aukning

Aðspurð um fjármagn segir Sigríður að málaflokkurinn liggi hjá mörgum ráðuneytum en af þeim verkefnum sem heyri undir Félags- og vinnumarkaðsráðuneytið hafi fjármagn verið aukið.

Árið 2022 var 118 milljónum varið til íslensku kennslu fyrir fullorðið fólk utan formlega skólakerfisins en árið 2023 verður sú upphæð 310 milljónir samkvæmt fjárlögum. Það er hækkun um 190 milljónir króna. Þarna inni er meðal annars 75 milljón króna nýtt verkefni um starfstengda íslensku á vinnustað. Markmiðið er að bæta aðgengi að hagnýtri talþjálfun á vinnustað og auka fjölbreytni hvað varðar möguleika á að tala íslensku.

Til viðbótar þessu mun Vinnumálastofnun verja um 2f00 milljón krónum á árinu í íslenskukennslu fyrir flóttafólk.

Á von á því að markmið náist

Hvað varðar markmið um ánægju segir Sigríður að HA vinni að rannsókn og úttekt á ánægju með íslenskunámskeið hjá viðurkenndum fræðsluaðilum. Skipulega verði leitað eftir viðhorfum fullorðinna innflytjenda á samanburðarhæfan hátt.

Hvað varðar markmið um fjölda segir Sigríður að ráðuneytið eigi ekki von á öðru en að þau markmið náist, miðað við þátttöku fyrri ára, fjölgun fólks með íslensku sem annað mál og þeirrar aukningar sem orðið hefur á fjármagni til íslenskunámskeiðanna.

„Ráðuneytið bindur auk þess vonir við að sú endurskoðun sem nú stendur yfir á umgjörð íslenskukennslu þvert á kerfi muni leiða í ljós hvernig enn megi bæta samhæfingu, samlegð og samstarf á þessu sviði,“ segir hún.

Í fyrri útgáfu af þessari frétt var sagt að svör hefðu ekki borist frá Félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu. Það var rangt af tæknilegum ástæðum.