Hvernig get ég á­vaxtað peninga barnanna minna sem best?

Sæll Björn, þú minntist á í Viltu finna milljón podcastinu að geyma ekki sparifé fyrir börn á þeirra kennitölu, en mín spurning er: Eru framtíðarreikningarnir ekki með bestu ávöxtunina, verandi verðtryggðir? Hvar væri hægt að geyma þá annarstaðar og fá sömu góðu kjör og framtíðarreikningarnir bjóða? Er maður ekki að fórna smá ávöxtun með því að geyma peningana ekki á framtíðarreikning?

Kær kveðja, Einn 34 ára sparióður pabbi

Þetta er áhugavert viðfangsefni og mikilvægt að velta vel fyrir sér. Þegar kemur að sparnaði fyrir börn vil ég að mælikvarðar á árangur séu fleiri en einungis ávöxtun, en hún er þó að sjálfsögðu afar mikilvæg. Byrjum á að velta fyrir okkur ávöxtuninni og lítum svo á aðra mikilvæga þætti.

Ávöxtun sparnaðar

Eitt af því sem einkennir sparnað fyrir börn er að hann er yfirleitt hugsaður til tiltölulega langs tíma, t.d. 18-25 ára í upphafi. Þessi langi tími lyftir ávöxtuninni enn frekar upp og þegar vel gengur fer ávöxtunin sjálf jafnvel að vega þyngra en höfuðstóll sparnaðarins. Þú spyrð hvort framtíðarreikningar séu ekki með bestu ávöxtunina, þar sem þeir séu verðtryggðir og við séum því að fórna ávöxtun með því að líta á aðra kosti. Ég er því ósammála.

Peningar sem ávaxtaðir eru til langs tíma, til dæmis hjá lífeyrissjóðum, tryggingafélögum og styrktarsjóðum, eru nær aldrei geymdir á bankabókum. Ástæðan er sú að vænt ávöxtun er almennt lág. Framtíðarreikningar bera í dag um 2,5% raunávöxtun (verðtryggingu er bætt við), en gerð er krafa um mun hærri ávöxtun á hlutabréfamarkaði og í blönduðum verðbréfasöfnum. Svo dæmi séu tekin hefur S&P 500 hlutabréfavísitalan vestanhafs hækkað um að meðaltali ríflega 7% umfram verðbólgu undanfarna hálfa öldina, þrátt fyrir öll hrun og klandur.

Reiknum með 3% verðbólgu að meðaltali á sparnaðartímanum. Séu 10.000 krónur lagðar fyrir mánaðarlega í 20 ár á framtíðarreikningi safnast 2,4 m.kr. í höfuðstól og tæpar 2 milljónir í vexti og verðtryggingu. Fáist hins vegar 7% raunávöxtun nemur ávöxtunin 5,2 m.kr.

Þetta sýnir okkur að þegar við höfum nægan tíma skiptir ávöxtun afar miklu máli. Það er ekki þar með sagt að við eigum að geyma sparnað barnanna alfarið í hlutabréfum og ég er ekki að mæla með tilteknum sparnaðarkostum umfram aðra. Það er þó mikilvægt að huga að væntri ávöxtun og muna að það eru til fleiri kostir en bankabókin.

Öryggi

Það er lykilatriði að sparnaðurinn verði til staðar þegar barnið þarf á honum að halda. Verðtryggður reikningur hefur þar óneitanlega kosti, enda eru íslenskir bankareikningar vel tryggðir, verðtryggingin leiðréttir fyrir hverri þeirri verðbólgu sem á sparnaðartímanum verður og sparnaðurinn byggist þar að auki upp með stöðugum hætti. Þegar illa gengur í efnahagslífinu halda vextir áfram að berast, þótt ekkert sé að sjálfsögðu 100% öruggt.

Aðrir sparnaðarkostir, svo sem verðbréf sveiflast hins vegar í verði og bjóða okkur sjaldan fyrirsjáanlega ávöxtun. En þá þurfum við aftur að líta til tímalengdar sparnaðarins. Eftir því sem sparnaðartíminn er lengri, þeim mun minni áhætta fylgir sveiflum á eignasafni. Því líta stórir langtímafjárfestar ekki á það sem áhættu að dreifa vel úr eignum safnsins heldur þvert á móti að eignadreifingin sem slík dragi úr áhættu.

Reglulegur sparnaður

Þegar sparað er fyrir börn eru yfirleitt lagðar fyrir fastar fjárhæðir í hverjum mánuði. Það er einfalt að gera með reglulegum sparnaði á bankabækur, svo sem framtíðarreikning. Slíkt er þó ekki flóknara að útfæra sé sparað í verðbréfum, ef stillt er áskrift í sjóði. Sparnaðurinn getur því verið sjálfvirkur og reglulegur hvort sem hann er á bankabókum eða í sjóðum.

Aðgengi

Framtíðarreikningur verður aðgengilegur fyrir barnið við 18 ára aldur, en það getur séð peningana fyrr, þegar það fær aðgengi að netbanka og appi. Það þýðir að við 18 ára aldur, þegar barnið er fjárráða, hefur það full og ótakmörkuð völd yfir allri fjárhæðinni.

Ef foreldrar spara þess í stað á eigin nafni ráða þeir hvenær og við hvaða kringumstæður barninu verður afhentur sparnaðurinn. Þeir stýra því hvernig honum verður varið, til dæmis við kaup á íbúð eða til að fjármagna nám. Vissulega fylgir því áskorun varðandi fjármagnstekjuskatt á sparnaðartímanum og þegar fénu er komið til barnsins, en kostirnir vega þó að mínu mati umtalsvert þyngra.

Þetta er langa svarið við spurningunni. Stutta svarið er að engin gögn sem ég hef séð styðja við að langtímaávöxtun bankabóka sé betri en langtímaávöxtun á vel dreifðu eignasafni eða alþjóðlegum hlutabréfum. Þar að auki er lítið gagn af ávöxtun ef fénu verður ekki skynsamlega varið. 

Því er mikilvægt að mennta og fræða börnin sín um fjármál snemma og stöðugt eftir því sem þau eldast. Langbesta fjárhagsaðstoðin er að kenna þeim að fara vel með peninga, skipuleggja sig, vera samviskusöm í vinnu og að vera sjálfstæð fjárhagslega. Fjárhagslega sjálfstæð börn eru sömuleiðis besta fjárfesting foreldranna.