Ill­skiljan­leg við­mið vinni gegn mark­miði Seðla­bankans

Seðlabanki Íslands tilkynnti í gær að bankinn muni hér eftir birta fasta lánstímavexti alla viðskiptadaga fyrir klukkan ellefu.

Þetta er gert með það fyrir stafni að eyða þeirri óvissu sem hefur ríkt á lána- og fasteignamarkaði í kjölfar dóms Hæstaréttar í Vaxtamálinu svokallaða sem féll í síðasta mánuði. Vaxtaviðmiðunum er ætlað að liggja til grundvallar verðtryggðum lánum.

Umræddir lánstímavextir sýni reiknaða vexti verðtryggðra og óverðtryggðra íslenskra ríkisskuldabréfa fyrir þrjú tímabil. Tvenns konar fastir lánstímavextir verði birtir á ársgrundvelli, annars vegar Par-vextir og hins vegar eingreiðsluvextir. 

• Par-vextir sem sýna á hverjum degi hvaða vexti og ávöxtunarkröfu ný vaxtagreiðslubréf ríkissjóðs til 3, 5 og 10 ára myndu bera ef þau væru gefin út þann daginn á pari, þ.e. á verðinu 100. Þessir vextir sýna í raun hvaða fjármögnunarkostnaði ríkissjóður stendur frammi fyrir til valinna lokagjalddaga á hverjum degi, og nefnast einnig fastir lánstímavextir ríkisskuldabréfa. Á ensku er þetta þekkt sem „Constant Maturity Treasury (CMT)“.
• Eingreiðsluvextir sem sýna hver ávöxtunarkrafa nýrra ríkisskuldabréfa með engar vaxtagreiðslur væri ef þau væru gefin út þann daginn til fasts lánstíma til 3, 5 og 10 ára. Unnt er að nota þessa vexti m.a. til að núvirða framtíðargreiðsluflæði.

Viðskiptabankarnir skoða nú hvernig þeir geti nýtt þessi nýju viðmið.

Már Wolfgang Mixa, dósent við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands segir með öllu óvíst hvort vaxtaviðmið takist ætlunarverk sitt að eyða óvissunni á lánamarkaði.

„Ég hefði viljað hafa þetta einfaldara. Ég sé ekki að margir skilji þessi viðmið og minn skilningur á þessum dómi um daginn var að viðmiðin ættu að vera skýr.  Það lægi miklu beinna við að miða einfaldlega við einhverja skuldabréfaflokka í staðinn fyrir einhvers konar vaxtakúrfu sem er erfitt fyrir flesta að átta sig á.“

Neytendur njóti ekki góðs af flóknu fyrirkomulagi. Nefnir hann sem dæmi að vaxtaviðmiðið miði við fastan lánstíma til þriggja, fimm og tíu ára.

„Og eins og ég skil þetta, bæði fyrir verðtryggt vaxtaróf og óverðtryggt. Í mínum huga væri miklu einfaldara fyrir hinn almenna neytenda að það væri einfaldlega eitt vaxtaviðmið fyrir verðtryggða flokkinn og eitt vaxtaviðmið fyrir óverðtryggða. Síðan gætu fjármálastofnanir haft meira eða minna álag miðað við lengd lána og þá væri auðveldara fyrir neytendur að gera samanburð. Eins og staðan er í dag, þá er þetta mjög erfitt.“

Að auki bendir hann á að miðað sé við kaupgengi í lok hvers dags sem veldur því að vaxtaviðmiðið verði örlítið hærra en það þyrfti að vera.

„Kaupgengið er með hærri ávöxtunarkröfur en síðustu viðskiptaviðmið. Með því að miða við kaupgengi sem er inni, þá munar afskaplega litlu en það munar einhverjum brotum og prósentum þannig að vaxtaviðmiðið verður hærra,“ segir hann og bætir við:  

„Kaupverðið er lægra þá almennt en síðasta viðskiptagengi og þetta er svolítið eins og að vega salt. Sá mismunur endurspeglast í hærri ávöxtunarkröfu á kaupgenginu.“

Hann ítrekar að mikilvægt sé að sjá hvað næstu dagar og vikur beri í skauti sér. Hann segir viðmiðin einnig taka til of stuttra tímabila. Betra væri að miða við lengstu flokka verðtryggðra og óverðtryggðra flokks því þeir endurspegli betur betur vaxtastig íbúðalána án álags. 

Mögulega hafi þó Seðlabankinn góð rök fyrir þessari leið og kallar Már eftir því að fá að fólk fái að heyra þau. 

„Aftur, ég hefði viljað sjá einfaldari útfærslu á þessu til að tryggja að óvissan sé ekki til staðar.“