Hæsti­réttur stað­festir dóm yfir móður sem drap son sinn

Móðirin var dæmd í átján ára fangelsi í nóvember 2024 fyrir að myrða sex ára son sinn og gera tilraun til að bana eldri syni sínum. Hún var þjökuð af alvarlegu þunglyndi en ekki geðveiki að mati dómkvaddra matsmanna. Hún tilkynnti lögreglu sjálf um andlát sonarins. Eldri sonurinn sagði mömmu sína hafa spurt þegar hún reyndi að kæfa hann hvort hann vildi ekki deyja áður en hann næði tilteknum aldri því þá færi hann í „góða heiminn“. Konan var sakfelld í héraðsdómi árið 2024 til 18 ára fangelsisvistar og Landsréttur staðfesti síðar þann dóm.

Þegar Hæstiréttur samþykkti að taka málið fyrir í nóvember í fyrra var áréttað að niðurstaða Landsréttar um sönnun og sakfellingu sem byggi á munnlegum framburði verði ekki endurskoðuð fyrir dómnum. Hins vegar taldi dómstóllinn að málið kynni að hafa verulega almenna þýðingu, einkum varðandi hvort málsmeðferð hafi verið ábótavant. Á þeim grundvelli var áfrýjunarbeiðni konunnar samþykkt.

Mat geðlækna ekki reist á röngum grundvelli

Í niðurstöðu dómsins, sem kveðin var upp í dag, kemur fram að konan hafi krafist ómerkingar á dómi Landsréttar á þeim grundvelli að henni hefði verið synjað um viðbótarmat við meðferð málsins þar fyrir dómi. Niðurstaða Hæstaréttar er sú að spurningar í beiðni um viðbótarmat hafi falið í sér efnislega beiðni um nýtt mat á sömu atriðum um geðheilsu hennar sem þegar hafði verið fjallað um og því væru engin efni til þess að slíkt mat færi fram að nýju. Þá telur Hæstiréttur ekki að þeir geðlæknar sem stóðu að undir- og yfirmatsgerð hafi reist mat sitt á röngum grundvelli.

Dómstóllinn féllst svo heldur ekki á að slíkur annmarki hefði verið á meðferð málsins fyrir Landsrétti að komið hefði niður á vörnum hennar. Var því synjað um ómerkingu dóms Landsréttar.

Hæstiréttur staðfesti sömuleiðis í sínum dómi að konan hefði verið sakhæf og að það hefði því verið heimilt að gera henni refsingu. Við ákvörðun hennar hafi verið litið til aðdraganda brotsins og alvarleika þess. Hæstiréttur staðfesti því niðurstöðu Landsréttar um refsingu hennar auk þess sem dómurinn staðfesti ákvæði hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta, svo og um sakarkostnað, gjafsóknarkostnað og málskostnað.

Refsing væri hæfileg fimmtán ár

Skúli Magnússon, dómari við Hæstarétt, skilaði sératkvæði með dómi og segist þar ósammála meirihluta dómenda um að sú geðheilbrigðisþjónusta sem konan eigi rétt á í fangelsi hafi þýðingu við mat á því hvort að refsing geti borið árangur. Um annað, forsendur og niðurstöður dóms, er hann sammála meirihluta. Hann telur hæfilega refsingu 15 ára fangelsisdóm.

Í sératkvæði sínu segir hann að eins og komi fram í dómi hafi dómkvöddum matsmönnum í meginatriðum borið saman um að konan hafi verið haldin alvarlegum geðsjúkdómi, þunglyndi með geðrofseinkennum, á verknaðarstundum, sem hafi haft áhrif á dómgreind hennar, ákvarðanatöku og hegðun. Hún hafi haldið því fram vikurnar áður að hún væri með ólæknandi krabbamein og hugleitt ítrekað hvort að börn hennar væru betur sett dáin en umkomulaus eftir andlát hennar.

Hann segir að þó svo að konan hafi alið með sér hugmyndir um að svipta syni sína lífi einhverjar vikur fyrir verknaðinn og þær styrkst dagana áður hún myrti son sinn hafi hún getað bægt þessum hugsunum frá sér fram að þeim tíma. Skúli segir það samræmast þeirri niðurstöðu matsmanns að hún hafi, þrátt fyrir allt, gert sér grein fyrir því að slíkar áætlanir væru siðferðilega rangar og fælu jafnframt í sér alvarleg brot á reglum samfélagsins.

Þá segir hann það liggja fyrir miðað við samskipti hennar við barnsföður sinn kvöldið áður að hún hafi upplifað að hann yrði þeim ekki til staðar og það hafi haft ráðið úrslitum um að hún hafi ákveðið að myrða son sinn.

„Verður þá einnig að hafa í huga það sem fram er komið um bjargarleysi ákærðu, lága greind, félagslega einangrun og nánast algeran skort á stuðningsneti hér á landi,“ segir hann í sératkvæði sínu.

Aðstæður hafi skapað djúpstæða örvæntingu

Hann segir að við mat á því hvort hún hafi verið sakhæf og á geðrænu ástandi hennar verði að leggja það til grundvallar að þessa „örlagaríku nótt“ hafi fleiri þættir í lífi konunnar spunnist saman og skapað hjá henni djúpstæða örvæntingu.

„Í skýrslu eins matsmanna fyrir dómi segir þannig orðrétt í þessu sambandi að „þarna, einhvern veginn, það hrynur bara svolítið heimurinn hennar akkúrat þarna“. Aðspurður af sérfróðum meðdómsmanni um hvort hún hafi upplifað að hún ætti enga aðra leið en að gera það sem hún gerði svaraði sami matsmaður því játandi. Þá hefur ástandi ákærðu á verknaðarstund af dómkvöddum matsmönnum verið lýst sem alvarlegum geðsjúkdómi á mörkum geðrofs svo sem áður greinir. Hefur þeirri niðurstöðu hvorki verið haggað af héraðsdómi né Landsrétti sem í báðum tilvikum voru skipaðir sérfróðum meðdómsmanni með kunnáttu í geðlæknisfræði. Verður því ekki önnur ályktun dregin af gögnum málsins en ákærða hafi á verknaðarstund að einhverju leyti haft skerta getu til að átta sig á raunverulegu eðli og afleiðingum gjörða sinna,“ segir Skúli í sératkvæði sínu.

Hann segir að þessum atvikum sé að hans mati jafnað til þess þegar einhver fremur brot í ákafri geðshræringu eða vegna annars skammvinns ójafnvægis á geðsmunum sem geti mælt fyrir um að horft sé til refsilækkunar. Hún hafi ekki sjálf komið sér í það ástand sem hún var í og hafi sjálf sagt frá brotum sínum og játað.

„Að þessu slepptu stendur eftir að ákærða réðst gegn barnungum syni sínum þar sem hann lá sofandi og varnarlaus á heimili sínu og átti sér einskis ills von. Í kjölfarið reyndi hún hið sama gagnvart þeim eldri en hvarf frá vegna mótstöðu hans. Þótt samkvæmt framangreindu beri að líta svo á að ákærða hafi verið í verulegu ójafnvægi á geðsmunum þegar hún framdi brot sín verður heldur ekki hjá því litið að til þeirra gekk hún skipulega og sumpart yfirvegað. Hugmyndir ákærðu um að með gjörðum sínum væri hún í reynd að koma börnum sínum til annars og betri heims geta einar og sér ekki talist henni til sérstakra málsbóta. Jafnvel þótt litið sé til fyrrgreindra atriða um geðrænt ástand ákærðu á verknaðarstund til refsimildunar eru þau brot sem hún hefur verið sakfelld fyrir gagnvart sonum sínum alvarleg og stórfelld,“ segir Skúli og að öllu framangreindu virtu telur hann að refsing hennar ætti að vera hæfileg fimmtán ára fangelsi.