Þorpið okkar allra

„Það þarf þorp til að ala upp barn.“

Við höfum eflaust flest heyrt þessi orð. En hvenær hugleiddir þú síðast hvað stendur á bak við þau?

Ég man hvað mér þótti þetta orðatiltæki sérstakt þegar ég heyrði það fyrst. Að það taki heilt þorp til að ala upp eitt barn. „Ég get alveg séð um mitt barn sjálfur“ var ég fljótur að hugsa, barnlaus og reynslulítill.. Það var ekki fyrr en ég eignaðist börnin mín að ég sá hvað það er ótrúlegur fjöldi sem kemur að velferð þeirra og styður við fjölskylduna. Allt frá nánustu fjölskyldu til vina, frá okkar ómetanlega starfsfólki í heilbrigðiskerfinu á heilsugæslum og spítala til okkar dýrmætu leikskólakennara og svona mætti lengi telja. Meira að segja vagnstjórinn í strætisvagninum sem veifar reglulega til dóttur minnar þegar við röltum í og úr leikskóla, sem gleður hana svo óheyrilega mikið.

Þegar ég lít til baka og velti fyrir mér hver mótaði mig sem manneskju, þá koma foreldrar mínir fyrst upp í hugann. En listinn er síðan fljótur að lengjast af öllu því ólíka og frábæra fólki sem ég hef mætt á lífsleiðinni. Ég sé heilt þorp, fólk sem gerði svo mikið en vissi kannski ekki einu sinni hversu mikil áhrif það hafði einmitt þá. Ekkert barn elst upp í tómarúmi, það elst upp í samfélagi. Þorpið okkar er því ekki staður heldur tengslanet.

Þorpin okkar eru misstór og ólík og ég geri mér grein fyrir því að gæði þorpanna eru einnig misjöfn. Bakland fólks og tækifæri eru oft misskipt. En hvað með heildarmyndina?

Við erum öll fyrirmyndir hvort sem við gerum okkur grein fyrir því eða ekki. Samtíminn er farinn að einkennast af miklum hraða, miklum kröfum, einangrun, samanburði, falsfréttum, þrýstingi.. Við höfum sennilega aldrei þurft jafn mikið á samstöðu að halda og nú.

Undanfarið finnst mér stóra þorpið okkar, Ísland, aðeins hafa sofið á verðinum í ýmsum málum. Það er eins og þreyta og pirringur hafi læðst aftan að okkur og í staðinn fyrir að standa saman er einfaldara að benda á næsta og halda áfram að pirra sig yfir stöðunni.

Í dag búum við kannski ekki öll í litlu þorpi þar sem allir þekkja alla. En þorpið er samt til. Það er bara öðruvísi. Foreldrar finna oft fyrir þrýstingi um að þurfa að gera allt sjálfir og standa sig fullkomlega, án þess að mega halla sér að öðrum. En þorpið er fjölskyldan sem stígur inn þegar á reynir.

Það er amma og afi sem sækja á leikskólann þegar dagurinn fer úr skorðum.

Það er kennarinn sem klappar á öxlina þegar algebran þyngist.

Það er vinahópurinn sem stendur saman í blíðu og stríðu.

Foreldrar bera mikla ábyrgð, en þeir geta ekki verið allt. Enginn getur verið allt. Enginn einstaklingur getur kennt barninu allt sem það þarf að læra. En hægt og rólega raðast molarnir saman í eina heildarmynd. Einn aðili kennir þrautseigju, annar eflir hugrekki, þriðji sýnir samkennd og fjórði þjálfar sköpunarkraftinn.

Þegar barn upplifir að fleiri en tveir fullorðnir standi með því, hlusti á það og sjái það fara hlutirnir að gerast. Öryggi eykst, sjálfstraust styrkist, sjálfsmynd vex. Við gleymum stundum að börn læra af okkur öllum. Ekki bara af foreldrum sínum. Þau fylgjast með hvernig við tölum hvert við annað. Hvernig við leysum ágreining. Hvernig við sýnum mildi, eða skort á henni.

Uppeldi er ekki einstaklingsverkefni. Það er samfélagsverkefni. Og samstaða er ekki merki um veikleika. Mig minnir að Grikkir hafi kallað samstöðu merki um visku.

Þorpið verður aldrei til af sjálfu sér. Við þurfum að velja að taka þátt í því og það eru margar leiðir til þess. Heilsum hvort öðru, bjóðum fram aðstoð þó enginn biðji um hana, höldum aftur af dómhörku og veljum frekar skilning, kjósum kærleikann fram yfir pirringinn, brosum og hvetjum.

Við vitum í raun og veru aldrei hvaða setning, augnablik eða stuðningur verður vendipunkturinn í lífi barns.

Við erum að byggja framtíðina, ekki bara fyrir mig og þig heldur okkur öll. Og þá sérstaklega börnin okkar sem eru framtíðin.

Þegar við styðjum við foreldra erum við ekki bara að létta þeim lífið heldur aðstoða við að móta börnin sín. Þegar við sýnum börnum virðingu erum við ekki bara að ala upp einstaklinga heldur erum við að móta samfélag. Samfélag þar sem börn finna að þau tilheyra og þar sem enginn stendur einn.

Það þarf þorp til að ala upp barn og spurningin er ekki hvort þetta þorp sé til eða ekki. Spurningin er ætlar þú að taka virkan þátt í þorpinu?

Því þegar við leggjum öll hönd á plóg þá erum við ekki bara að ala upp barn, við erum að byggja framtíð.

Þegar allt kemur til alls, þá er ekkert dýrmætara í þessum heimi en börnin okkar og unglingarnir.

Þess vegna þarf þorpið að koma saman og standa saman.

Höfundur er faðir og grunnskólakennari