Menntun sem griðarstaður

Nú hafa verið boðaðar breytingar á fornmáladeild Menntaskólans í Reykjavík, þar verður ekki lengur hægt að fá þriggja ára nám í latínu heldur einungis tveggja. Með því er í raun verið að leggja niður deildina og bjóða upp á máladeild þar sem latína er eitt þeirra mála sem er kennt, en þó ekki nægilega lengi til þess að nemendur öðlist í því raunverulega færni. Hingað til hefur námið miðað að því að nemendur geti á lokaári lesið klassíska texta frá rómverskri fornöld. Nemandur hefja námið með enga þekkingu en þegar þeir útskrifast geta þeir, undir leiðsögn kennara, tekist á við verk sem hafa verið lesin samfleytt í tvöþúsund ár á frummálinu. Þessir nemendur vita í kjölfarið að þeir geta lagt fyrir sig hvað sem þá lystir.

Eins og lesendur geta líklega giskað á er ég stúdent af fornmáladeild MR og útskrifaðist þaðan 2007. Get ég í dag lesið latínu af sömu fimi og ég hafði náð við stúdentsprófið? Þó ég noti latínukunnáttu mína í starfi þá verð ég að svara þeirri spurningu neitandi. Almennt séð held ég að mér gengi illa að ná flestum stúdentsprófunum mínum núna í dag en það breytir því ekki að sú menntun sem ég fékk í fornmáladeild breytti lífi mínu. Án þessa náms væri ég ekki sú manneskja sem ég er í dag. Og þar sem ég er hæstánægð með þessa útgáfu af sjálfri mér finnst mér það óréttlæti að fólk sem er yngra en ég fái ekki að búa að sömu tækifærum, bara af því að kerfið langar að spara pening og gera okkur öll eins.

Það fallega og frábæra við fornmáladeild er heildarmynd námsins. Latínan, grískan, fornfræðin og málvísindin sem bættust við grunn í íslensku, ensku, dönsku, þriðja máli og sögu. Þetta er dýrmætt nám af því tagi þar sem summan er stærri en hver þáttur fyrir sig Námið á fornmáladeild gaf mér heildarundirstöðu og skilning í hugvísindum sem reyndist mér ómissandi í háskólanámi og hefur hjálpað mér að fá botn í sjálfa mig og umheiminn alla tíð síðan.

Fornmáladeild bauð upp á nám sem hentaði mér, þar sem ég fann minn stað í tilverunni á unglingsárunum. Í einhverju öðru námi hefði ég allt eins getað komið út úr framhaldsskóla með þá sjálfsmynd að ég væri frekar vitlaus. Þess í stað fann ég mína hillu í námi sem er á heimsmælikvarða. Er hægt að segja eitthvað betra um íslenskt menntakerfi eða menntun yfirhöfuð? Viljum við ekki að hver einasti framhaldsskóli geti boðið upp á eitthvað af þessu tagi, ekki endilega fornmáladeild en eitthvað sérstakt, þar sem nemendur finna sér nám við hæfi og til staðar eru kennarar, kennsluaðferðir, námsefni og skólamenning sem gerir þeim kleift að fá menntun sem gagnast þeim alla ævi? Viljum við ekki hlúa að þessum sviðum frekar en eyðileggja þau?

Á hverjum degi getum við lesið fréttir frá öðrum löndum þar sem eitthvað er eyðilagt. Það getur gerst með sprengjuárás og það getur gerst með niðurskurði á fé. Það þarf ekki nema hendingssvipan til að eyðileggja eitthvað sem hefur tekið áratugi að byggja upp. Þegar það skref hefur verið stigið, er ekki víst að það sem var eyðilagt verði nokkurn tíma endurheimt aftur.

Takk fyrir mig fornmáladeild, megir þú lengi lifa.

Höfundur er sagnfræðingur og rithöfundur.