Húrra fyrir konum – í miðjum Mottumars

Frá Samhæfingarstöð krabbameinsskimana bárust þær frábæru fréttir í gær að þátttaka kvenna í krabbameinsskimunum hefur aukist umtalsvert undanfarin tvö ár. Það eru stórfréttir og miklu meira en bara tölur á blaði, það hefur áhrif á líf svo margra. Með aukinni þátttöku má gera ráð fyrir að leghálskrabbameinum fækki enn frekar þar sem hægt er að greina forstig þeirra í skimun og greina brjóstakrabbamein áður en þau fara að valda einkennum. Það getur aukið batahorfur og leitt til minna íþyngjandi meðferðar.

Krabbameinsfélagið og aðildarfélög þess hafa beitt sér með margvíslegum hætti fyrir bættu aðgengi að krabbameinsskimunum og núna hrópum við hátt húrra fyrir konum í landinu sem hafa sýnt með afgerandi hætti að fyrirkomulag skimana skiptir máli. Ef aðgengið er auðveldara eykst þátttakan, sem getur leitt til betri árangurs í baráttunni gegn krabbameinum.

Mörg skref hafa verið stigin á síðustu árum til að stuðla að aukinni þátttöku og ekki að ástæðulausu því þátttaka hafði minnkað umtalsvert frá árinu 2021. Nokkra þætti er vert að nefna sérstaklega; lækkun komugjalds fyrir leghálsskimanir í 500 krónur í janúar 2021 og fyrir brjóstaskimanir í október 2024, auðveldara aðgengi að bókunum í leghálsskimanir frá árinu 2021 og aukið aðgengi að leghálsskimunum á höfuðborgarsvæðinu með opnum húsum á heilsugæslustöðvum án tímapantana frá febrúar 2024. Þetta voru stór skref sem skiptu miklu máli. Afar ánægjulegt er líka að sjá árangur af því að endurvekja brjóstaskimanir á Suðurnesjunum í nóvember 2024.

Enginn vafi er heldur á að stöðug umræða og hvatning krabbameinsfélaganna í fjölmiðlum, á málþingum, í fræðsluerindum, fréttabréfum og á samfélagsmiðlum um að konur nýti boð í skimun á stóran þátt í aukinni þátttöku. Því til viðbótar koma sérstakar hvatningarherferðir, til dæmis á vegum Krabbameinsfélags höfuðborgarsvæðisins og opinberra aðila.

Betur má ef duga skal

Konur á Íslandi hafa verið í fararbroddi í ýmsum málum og geta án vafa orðið bestar í heimi í því að taka þátt í krabbameinsskimunum. Til þess þarf að gera enn betur varðandi aðgengi að skimunum og þar er nærtækt að nýta betur gæðavísa um skimanir sem sýna mismunandi þátttöku eftir landssvæðum. Þar má meðal annars líta til þess árangurs sem náðist á Suðurnesjum.

Við þurfum að halda áfram að finna leiðir til að auðvelda konum þátttöku. Með samstarfi við Íslandsbanka og fyrirtæki í viðskiptum við bankann veitti Krabbameinsfélagið Landspítala styrk til að þróa rafrænt bókunarkerfi fyrir brjóstaskimanir í byrjun árs 2025. Þróunin er komin áleiðis og kerfið komið í notkun og hefur þegar aukið þátttöku án þess að vera alveg tilbúið. Vonandi verður kerfið klárað á þessu ári þannig að þátttakan aukist enn frekar.

Skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini farin af stað

Seint á síðasta ári urðu langþráð kaflaskil í krabbameinsskimunum hér á landi, en þá hófst loksins skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi sem mun bjóðast öllum á aldrinum 50 – 74 ára óháð kyni, þegar skimunin hefur verið að fullu innleidd. Fyrstu árgangarnir hafa þegar fengið send boðsbréf og við vonum að þátttakan verði góð. Krabbamein í ristli og endaþarmi eru með algengustu krabbameinum hér á landi og með skimunum er unnt að greina forstig þeirra eða mein á byrjunarstigi. Að miklu er að vinna.

Við getum aldrei gengið of langt í forvörnum gegn krabbameinum. Góð þátttaka í krabbameinsskimunum er þar lykilatriði; sameiginlegt verkefni metnaðarfullra stjórnvalda og almennings sem vill draga úr líkum á krabbameinum.

Gerum enn betur, tryggjum með öllum ráðum sem auðveldast aðgengi að skimunum og nýtum boð í skimun þegar það berst. Krabbamein hefur ekki eingöngu áhrif á þann sem greinist heldur alla sem eru í kringum viðkomandi. Lífið liggur við.

Höfundur er framkvæmdastjóri Krabbameinsfélagsins.