Ó­sýni­legi reikningurinn í grunn­skólum

Grunnskólinn á og getur verið eitt mikilvægasta jöfnunartæki samfélagsins. Skólinn á að tryggja að öll börn hafi jafna stöðu, aðgang og möguleika, óháð efnahag foreldra/forráðamanna, bakgrunni eða búsetu. Það er bæði lagaleg og ekki síður siðferðisleg skylda skólanna og okkar að sjá um að svo verði.

Raunveruleikinn stundum annar

Í starfi stýrihóps sem mennta- og barnamálaráðherra skipaði og undirrituð fer fyrir, til að móta stefnu og aðgerðir til að takast á við fátækt barna, höfum við rekist á dæmi um verulega mismunun varðandi kostnað sem fellur á fjölskyldur vegna þátttöku barna í skólasamfélaginu. Kostnaður sem tengist ekki beint kjarna námsins, heldur félagslegri þátttöku, sem er órjúfanlegur hluti af skólagöngu barna.

Dæmin eru skýr

Í sumum skólum eru skólaferðir að fullu greiddar af skólanum, meðal annars vegna tilmæla fræðslustjóra. Í þeim skólum hefur þátttaka aukist og allir nemendur geta verið með. Í öðrum skólum eru dæmi um tuga þúsunda kostnað foreldra, sem greiða tæp fimmtíu þúsund krónur fyrir skólabúðir, auk kostnaðar vegna árshátíða, skóladansleikja, bekkjarkvölda og jafnvel til kaupa á sér merktum skólapeysum.

Við sjáum líka að börn eru sum staðar hvött til að standa í fjáröflunum, með sölu á kökum eða með vinnu við viðburði til að geta tekið þátt í eigin skólagöngu. Þótt slík þátttaka geti verið jákvæð og lærdómsrík má hún aldrei verða forsenda þess að barn fái að taka þátt í félagsstarfi innan skólans.

Í sumum sveitarfélögum og skólum er boðið upp á úrræði fyrir einstaka nemendur, til dæmis með stuðningi frá mikilvægum sjóðum eins og Hróa Hetti. Flestir skólastjórnendur og kennarar eru meðvitaðir um þessa mismunun og fara ýmsar leiðir til að tryggja að börn frá tekjuminni heimilum geti tekið þátt í skólasamfélaginu. En það leysir ekki kerfisbundinn vanda.

Spurningin sem við verðum að svara er einföld: Hvernig stendur á því að við höfum leyft þessari mismunun að þrífast?

Grunnskólinn vettvangur jafnaðar

Hvers vegna er það háð búsetu eða skóla hvort barn getur tekið þátt í skólaferð, árshátíð eða öðru félagsstarfi skólans án fjárhagslegs álags á fjölskylduna?

Þetta er ekki smávægilegt atriði. Þátttaka í skólasamfélagi er lykilþáttur í félagsfærni, sjálfsmynd og tengslamyndun barna. Í grunnskólanum verða til minningar sem fylgja börnunum alla ævi og þær minningar geta verið neikvæðar ef reynsla barna er að hafa staðið utan veltu.

Ef við tökum jöfnuð í menntakerfinu alvarlega verðum við að horfast í augu við þetta misræmi og bregðast við því. Það þarf skýrari stefnu, eftirfylgni og samræmi í framkvæmd og ábyrgð á því að kostnaður sem tengist nauðsynlegri þátttöku í skólasamfélaginu falli ekki á foreldra. Grunnskólinn á að vera vettvangur jafnaðar, ekki vettvangur mismununar.

Höfundur er þingmaður Flokks fólksins.