Litla gula hænan biður Ingu Sæ­land um að vanda sig, fjör­egg þjóðarinnar er í húfi

Veiðitímabilið er hafið. Bráðin er grunnskólakennarar á Íslandi. Handhafi veiðikortsins er Inga Sæland.

Það er sama hversu langan tíma bakari fær til að baka köku, 25 mínútur eða 25 aldir. Kakan verður aldrei eins og væntingar stóðu til um nema að fyrir hendi sé rétta hráefnið og þau tól sem þarf til að baka kökuna. Færni bakarans og menntun nýtist illa ef vinnuskilyrði eru afleit.

Í alvöru fólk. Haldið þið virkilega að lenging skólaársins og að auka kennsluskyldu grunnskólakennara eigi eftir að vera galdraþulan sem leysi vandann fyrir þá sem rýna stíft í Pisaniðurstöður ? Ég get fullyrt að sú er ekki raunin og rannsóknir styðja grun minn.

Kannski ætti það ekki að koma neinum á óvart, að yfirvöld skuli í stað þess að ræða vandann heildrænt þá koma með ofangreindar fullyrðingar, miðað við þá orðræðu sem hefur verið frá því að sveitarfélögin tóku við grunnskólunum og róðurinn fór að þyngjast í menntamálum. Því miður þá er oft ekki rýnt nógu vel í þau gögn sem til eru áður en hrópað er á torgi. Kannski er ástæðan sú að yfirvöld þurfa að finna blóraböggul til að afsaka þá stöðu sem skólakerfið er í á Íslandi í dag í samanburði við aðrar þjóðir.

Því miður var ríkið fljótt að láta sig hverfa þegar búið var að skila barninu til sveitarfélaganna og illa hefur gengið að fá það til að bera ábyrgð á barninu með sveitarfélögunum síðan það kom í ljós hversu kostnaðarsamar sérþarfir barnsins eru sem í þessu samhengi eru skólarnir.

Ef „skóli án aðgreiningar“, „skóli fyrir alla“, „inngildandi skóli“ á að virka þarf að skapa aðstæður þar sem nám getur farið fram. Og það kostar meira að starfa eftir þeirri hugmyndafræði sem unnið er eftir í skólum á Íslandi í dag. Hættum öllum getgátum og að bera saman epli og appelsínur eða öllu heldur epli og grjónagraut. Greinum stöðuna á faglegan hátt og tökum ábyrgar ákvarðanir til framtíðar.

Það er svo langt síðan við skitum upp á bak í menntamálum og svo langt síðan kennarar skutu upp neyðarblysum til að vekja yfirvöld og upplýsa um vandann.

Mér féllust hendur þegar ég sá nýjasta útspil menntamálaráðherra. Sérstaklega í ljósi þess að við stöndum á tímamótum hvað varðar vinnu við virðismat kennara í tengslum við síðustu kjarasamninga.

Ykkur að segja þá voru það ekki skotgrafirnar sem ég óttaðist mest, það að þurfa að svara fólki sem spyr út í orð ráðherra. Því eftir áratugi í faginu er ég komin með skráp. Það sem skelfdi mig mest var að þetta yrði kannski dropinn sem fyllti mælinn hjá einhverjum frábærum kennurum sem eru orðnir þreyttir á að vinna við ómanneskjulegar aðstæður og fá síðan yfir sig að þeir séu ekki að standa sig sem skyldi.

Skólarnir eru ekki bara timbur og steypa heldur allt sem gefur þeim líf. Það er ógerlegt að reka skóla án fagfólks. Við höfum misst allt of mikið af flottu fagfólki úr skólakerfinu því það hefur ekki látið bjóða sér núverandi aðstæður.

Ef við vöndum okkur ekki í þeirri vegferð að byggja upp öflugt skólakerfi á þeim stað sem við erum á í dag þá eigum við eftir gera meiri skaða en orðið hefur.

Ég veit að margir kennarar bíða eftir niðurstöðu virðismatsins og hvernig yfirvöld ætla að tækla menntamálin í landinu. Við eigum eftir að missa fleira fagfólk úr menntageiranum ef við gerum ekki betur. Þá er ég líka að tala um þá sem hafa áhuga á að starfa í skólakerfinu í framtíðinni en taka u-beygju í aðra geira vegna þess ástands sem ríkir í dag.

Það eru svo margir þættir sem þarf að rýna í hér á landi varðandi menntamál til að færast í rétta átt. Vegferðin er ekki einföld og sér í lagi ekki þegar um uppsafnaða innviðaskuld er að ræða.

Við megum ekki gleyma því að sóknarfærin eru mörg og orðræðan um málaflokkin skiptir miklu máli fyrir alla til farsældar.

Það sér það hver sem vill sjá að skóli fyrir alla er flókið fyrirbæri. Setjið ykkur í spor kennara með hóp af börnum sem öll hafa sínar sérþarfir. Hvað haldið þið að fari mikill tími í það í dag að útbúa námsefni og finna leiðir fyrir alla þessa nemendur í landi eins og Íslandi þar sem stjórnvöld gera kröfur en uppfylla ekki skilyrði um þau gögn, tæki og tól sem þarf til að uppfylla þær kröfur.

Spáið aðeins í það.

Hvaða aðrar fagstéttir á Íslandi eru meðhöndlaðar eins og kennarastéttin ? Það myndi engum detta í hug að sameina allar deildir á Landspítalanum og segja bæklunarlækni að taka við hjartasjúklingi og ná góðum árangri með hann án þess að skapa þannig aðstæður að hægt sé að bjarga sjúklingnum og útvega fagfólk, tæki og tól á deildina sem eru nauðsynleg til að sinna honum.

Skólakerfið á Íslandi á ekki að blæða fyrir það hversu norðarlega á hnettinum við búum í fámennu strjálbýlu landi og hversu launa, húsnæðis og aðfangakostnaður er hár miðað við þær milljónaþjóðir sem við berum okkur saman við.

Litla gula hænan segir: Vöndum okkur.

Höfundur er sérkennari í grunnskóla, í stjórn KFR og áhugamanneskja um menntamál og framtíð komandi kynslóða.