Fæðuöryggi byrjar hér heima

Páskarnir eru tími kyrrðar og íhugunar. Tími þegar margir staldra við og horfa fram á veginn. Þess vegna er ekki úr vegi að velta því fyrir sér um páskana hvort fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar gefi raunverulega tilefni til bjartsýni. Svarið, miðað við það sem nú liggur fyrir, er því miður nei.

Fjármálaáætlunin var kynnt í síðustu viku og Alþingi mun ræða hana eftir páska. Hún á að vera vegvísir til næstu ára. Hún á að sýna hvernig stjórnvöld ætla að styrkja samfélagið, hvaða málaflokka þau setja í forgang og hvernig þau sjá framtíðina.

En þegar áætlunin er lesin með hliðsjón af fæðuöryggi, nýliðun í landbúnaði og byggðastefnu blasir ekki við sérlega björt mynd.

Heimurinn er að vakna. En hvað með okkur?

Fæðuöryggi er ekki lengur hugtak sem við lesum um í gömlum kennslubókum. Þjóðir um allan heim eru að endurmeta eigin getu til innlendrar matvælaframleiðslu, setja sér skýr markmið og fjárfesta í innviðum og þar með framtíðinni.

Ísland er eyþjóð sem reiðir sig að verulegu leyti á innflutt aðföng. Við erum því berskjaldaðri en margir vilja viðurkenna eða átta sig hreinlega á. Aukinn órói í alþjóðamálum og truflanir í aðfangakeðjum undanfarnar vikur og misseri hafa minnt okkur á þá stöðu.

Orðasalat í stað aðgerða

Í stefnumótun málefnasviðs landbúnaðar í nýrri fjármálaáætlun er að finna heldur bragðlitið orðasalat um verðmætasköpun, auðveldari nýliðun og eflingu fæðuöryggis. Þetta eru falleg orð. En falleg orð tryggja ekki nýliðun og leiða ekki til aukinnar framleiðslu heilbrigðra matvæla ein og sér.

Tölurnar segja sína sögu. Fjárheimildir málefnasviðs landbúnaðar dragast saman á tímabilinu, úr 25.872 milljónum króna árið 2027 niður í 25.296 milljónir árið 2031. Þetta er skýrt merki um að ríkisstjórnin taki þennan málaflokk ekki nægilega alvarlega.

Hvar eru aðgerðirnar?

Stærsti veikleiki áætlunarinnar er að engar raunverulegar aðgerðir eru tilgreindar um nýliðun í landbúnaði eða matvælaframleiðslu. Hvar eru tillögurnar um betra aðgengi frumkvöðla að fjármagni? Hvar er stuðningurinn við ungt fólk sem vill hefja búskap? Hvar er skýr sýn á kynslóðaskipti, svo bændur geti afhent bú rekstrarhæfum arftökum í stað þess að hætta einfaldlega?

Nýjar rætur

Nýjar rætur er ein af þeim hugmyndum sem Framsókn hefur sett fram til að styðja við nýliðun í matvælaframleiðslu og tengdri nýsköpun. Hugmyndin er sú að nýliði finni jörð eða land sem hentar starfseminni og geri kauptilboð í eignina. Í stað þess að viðkomandi þurfi sjálfur að bera allan kostnaðinn frá fyrsta degi gangi ríkið tímabundið inn í kaupin. Frumkvöðullinn fær þannig svigrúm til að byggja upp rekstur og skapa þekkingu og verðmæti, en hefur síðan kauprétt að eigninni eftir 3–5 ár ef starfsemin hefur gengið upp. Að sjálfsögðu þyrfti að útfæra slíkt fyrirkomulag nánar, meðal annars með skýrum skilyrðum, fyrirvörum og reglum um mat á rekstrarhæfni, tímalengd, áhættudreifingu og réttarstöðu aðila. Takist verkefnið ekki situr ríkið eftir með eign sem hefur sjálfstætt verðmæti og getur vel hækkað í verði með tímanum.

Þetta er aðeins ein afmörkuð leið, en hún sýnir hvernig hægt er að auðvelda nýju fólki að hasla sér völl án þess að öll áhættan sé lögð á herðar þess strax í upphafi.

Fjárfesting er lykilatriði

Að yrkja landið og framleiða mat næstu ár kallar á fjárfestingu í tækni, þekkingu og innviðum. Neytendur gera í auknum mæli kröfur um gæði, rekjanleika og fjölbreytni í vöruframboði. Þessar kröfur munu ekki minnka. Þær munu aukast. Ef við ætlum að mæta þeim með innlendri framleiðslu þarf að efla garðyrkju, kornrækt og aðra akuryrkju og skapa hvata til fjölbreyttari og gæðaríkari framleiðslu. Það þarf stefnu. Það þarf forgangsröðun. Það þarf fjármagn.

Rætur þurfa næringu

Páskar minna okkur á að ekkert vex af sjálfu sér. Það þarf jarðveg, næringu og umhyggju. Það á jafnt við um fólk, byggðir og matvælaframleiðslu.

Ríkisstjórnin hefur lagt á borð bragðdauft orðasalat með núgildandi fjármálaáætlun. En þjóðin á skilið meira en það. Hún á skilið skýrar aðgerðir, raunverulega forgangsröðun og stjórnvöld sem þora að taka fæðuöryggi og nýliðun alvarlega.

Framtíðin bíður ekki.

Gleðilega páska.

Höfundur er þingmaður Framsóknarflokksins.