Saumaði föt úr gardínum fyrir ballið

María Ólafsdóttir er fjögurra barna móðir búsett í Vesturbænum og fædd árið 1968. Hún er gift Vigfúsi Birgissyni ljósmyndara og listin flæðir um tilveru og hversdagsleika fjölskyldunnar.

Gróði aldrei verið útgangspunktur

Hún er sprenglærð og hefur komið víða við í heimi tísku og hönnunar. Júnía Lín vakti mikla athygli þegar hún klæddist einstaklega fallegum kjól á tónleikum Laufeyjar tvíburasystur hennar en í ljós kom að hann var úr smiðju Maríu. Það er heldur betur saga að segja frá upphafi þeirrar tískulínu.

„Ég og Lin Wei mamma Laufeyjar og Júníu erum góðar vinkonur. Hún er frá Peking og við fórum einu sinni saman út. Það var mikið ævintýri og við áttum frábæra tíma þar sem við fórum saman að skoða hin ýmsu efni,“ segir María en hún fer varla erlendis án þess að stoppa í efnabúðum.

View this post on Instagram

A post shared by Junia (@junialin)

„Við hittum alls konar kínverska framleiðendur og ég lét þá fá nokkrar flíkur til að prófa að framleiða. Sumt var ekki hægt að klára úti og einhverjar flíkur lauk ég við heima,“ segir María og bætir við að þegar línan var tilbúin hafi hún sýnt hana tvisvar. Þegar fólk fór að sýna flíkunum áhuga fann hún að hún var ekki tilbúin að láta þær frá sér.

„Ég fann að þetta var eins og börnin mín. Ég var búin að leggja ótrúlega mikla vinnu í þetta og gat eiginlega ekki hugsað mér að selja þetta. Gróði hefur aldrei verið útgangspunktur hjá mér ég verð að viðurkenna það. Ánægjan af því að skapa er aðalatriðið. 

Þetta er einhver þörf innra með mér, að handfjatla arfleifð og efni og nostalgían er umlykjandi.“

Glerhnappar úr kastala og innblástur frá þjóðbúningnum

Þegar hún segir ótrúlega mikla vinnu þá meinar hún hvert orð.

„Margt af þessu er handbróderað með hefðbundnum íslenskum munstrum sem ég hafði fundið á Þjóðminjasafninu. Ég lét útbúa íslenskt silfur til að skreyta kjólana með og búa til skartgripi og belti við. 

Ég notaði glerhnappa í ákveðna kjóla og þeir eru fengnir úr kastala sem var verið að tæma í Suður-Frakklandi,“ segir María brosandi. Ævintýrin elta hana uppi og það er eins og örlög hennar séu tískan.

„Ég fékk þetta tækifæri í gegnum vini mína sem fengu að tæma þennan kastala. Þau réttu mér poka með alls konar skemmtilegu og leyfðu mér að sitja úti í horni og fara í gegnum hann. 

Ég var í áfalli að skoða allt þetta efni og allt þetta skraut sem þau þurftu að losna við. Allt var þetta líklega frá aldamótunum 1900. Þetta var náttúrulega súrrealískt fyrir mig.“

Fortíð og samtíð í eina sæng

María stóð fyrir annarri sýningu á Þjóðminjasafninu þar sem hana langaði að sýna hvernig hún væri að vissu leyti að vísa í íslenska arfleifð.

„Daginn sem ég opna sýninguna er verið að halda upp á Þjóðbúningadaginn á Þjóðminjasafninu og ég hugsa með mér: „Guð minn góður, ég fæ þetta fólk alveg brjálað á móti mér yfir því að ég sé að nota ákveðna hluti úr þjóðbúningnum.“ En þau voru svo ánægð og greinilega ánægð með nálgunina. Ég var ofboðslega glöð að ég væri ekki að gera þetta í óþökk neins.“

Hið gamla og hið nýja blandast skemmtilega innra með Maríu.

„Mér finnst að maður megi nota íslenska þjóðbúninginn í bland við annað. Ég nota til dæmis stokkabeltið mitt mikið við alls konar síðkjóla og vestið eitt og sér við aðrar flíkur. Fyrir mér er mjög fallegt að nota arfleifðina á fjölbreyttan máta.

Það er alltaf smá togstreita innra með mér, litla ævintýrabarnið sem vill hoppa út í næstu á og láta þetta reddast og svo er það hinn karakterinn sem segir bíddu nú aðeins hæg,“ segir María og skellir upp úr. „Það er fjögurra barna móðirin sem talar þar.“

Umkringd tískudrottningum

Móðir Laufeyjar og Júníu á kjólinn sem Júnía klæddist á tónleikum tvíburasystur sinnar.

„Kjóllinn fór Júníu náttúrulega ofboðslega vel og það var virkilega gaman að sjá þennan gamla vin kominn á Júníu. Þá fór ég að hugsa hvar allt þetta væri eiginlega, ég er búin að geyma megnið af þessu og fann það til úr geymslunni. 

Ég bauð svo Laufeyju og Júníu að koma í heimsókn að kíkja á hina kjólana líka og það var svo skemmtilegt að sjá hvað þeim finnst þetta fallegt. Þær fengu einhverjar flíkur með sér og það verður gaman að fylgjast með því hvort þær klæðist þessu á komandi tímum,“ segir María brosandi.

Vaka og Anna Camilla dætur Maríu eru miklar tískudrottningar og hafa löngum vakið athygli fyrir einstaka kjóla, sem er auðvitað úr smiðju móðir þeirra.

„Við höfum brallað alls konar saman eins og að setja saman kjóla á engum tíma og velja alls konar efni úr efnalagernum. Ég hef gert ófáa kjóla fyrir stelpurnar og það er alltaf jafn gaman.“

Háaloftið hjá ömmu aðal staðurinn

Listrænn áhugi hefur fylgt Maríu alla tíð en hún var í ballett sem barn og hefur verið að teikna frá því hún man eftir sér.

„Foreldrar mínir voru ekki týpurnar sem réttu mér pening til að kaupa mér eitthvað. Það var aldrei í mínu uppeldi og þau hafa alltaf farið rosalega vel með pening. Það var aldrei þannig að ég gæti bara fengið það sem var nýjast í tískunni. Ég byrja ung að hafa gaman að því að sauma.“

María er mjög þakklát fyrir uppeldið í dag.

„Í staðinn fyrir að kaupa það nýjasta fór ég upp á háaloft til ömmu. Hún hafði geymt mikið af efnum og gardínum og ég bjó mér til heilu dressin úr því. 

Svo fór ég bara á skólaböllinn í því án þess að spá neitt hvað fólki fannst. Þetta var líka eitís tímabilið, það var svo mikið sem var leyfilegt og tískan var ekki eins „censoruð“ og hún er í dag. 

Þessi efni frá ömmu nýtast mér enn, sem dæmi voru nokkrar flíkur úr línunni úr gegnsæjum ótrúlega fallegum bróderuðum gardínum frá ömmu.“

Sá auglýsingu í Vogue og sendi strax bréf

Arfleifðin fylgir Maríu í listinni og lífinu og hefur hún meðal annars nýtt sér munstur frá langömmu sinni á silkikjóla.

„Amma mín var algjör dekurrófa, hún var í sérsaumuðum hátískuflíkum og hún var klæðskeri. Ég er skírð í höfuðið á henni og ætli þetta sé ekki bæði í blóðinu og nafninu. Ung var ég mjög ákveðin í því að ég myndi fara út í fatahönnun.“

Þegar María var átján ára gömul fletti hún Vogue blaði heima hjá sér og rak augun í auglýsingu á skóla í Bretlandi sem hún heillaðist að.

„Ég skrifaði skólanum og var ekkert að sækja um, ég sagði þeim bara að ég væri að koma,“ 

segir María hlæjandi. Hún var þá að klára annað árið í Verzlunarskóla Íslands.

„Ég gerði samning við mömmu og pabba að ef ég myndi standa mig rosalega vel og fá fyrstu einkunn þá mætti ég fara. Ég náði því og hætti til að fara út. Ég hef oft spurt mömmu og pabba hvað þau hafi eiginlega verið að hugsa en ég held að þau hafi alveg áttað sig á því að líklega væri ég ekki í réttum skóla og þyrfti að vera í einhverju meira skapandi.

Það hefur alltaf verið rosalega sterk löngun í mér að fara þessa leið og þau báru virðingu fyrir því. Ég held líka að þau hafi viljað sjá hvert ég ætlaði en foreldrar mínir voru bæði með ævintýraþrá sem ungt fólk sem þau fengu kannski ekki almennilega útrás fyrir. Ég held að þau hafi ekki viljað hefta mig.“

Ákvað að fylgja drauminum

Stuttu eftir að María flutti til London áttaði sig hún á því að hún væri ekki á réttum stað.

„Þetta var rosalega strangur klæðskeraskóli sem var alveg rangur fyrir mig. Ég fékk fína einkunn fyrir fyrstu önnina en kom heim og ákvað að láta verða að því að sækja um draumaskólann sem var Parsons í New York.“

María hafði heyrt af skólanum í gegnum annað íslenskt listafólk sem fór þangað að læra.

„Ég ákvað að láta slag standa og byrjaði að undirbúa portfólíó. Ég komst inn nítján ára en mér fannst ég svo mikið barn á þeim tíma að ég ákvað að fresta því um ár og undirbúa mig betur.“

Hvarf inn í mannhaf Manhattan

Hún segir fyrstu stundirnar í stórborginni algjörlega ógleymanlegar.

„Þetta var stórkostlegt. Ég gleymi því aldrei þegar ég kveð mömmu og pabba og þau sjá mig hverfa inn í mannhafið á Manhattan. Þau fylgdu mér og bróður mínum út en hann fór á sama tíma út að læra í Syracuse. 

Mamma og pabbi fóru upp í strætó upp á völl og þau veifa mér þangað til ég hverf þeim sjónum. Ég veit að pabba leið eins og mér, hann fékk áfall að sjá mig hverfa inn í mannhafið og ég fékk áfall þarna á stéttinni. 

Ég hugsaði bara hvað er ég eiginlega búin að koma mér út í.“

Keypti sér sólgleraugu til að forðast augnsamband

Viðbrigðin voru mikil hjá ungri Reykjavíkurmær sem var allt í einu farin að búa í þessari sögulegu stórborg.

„Þetta voru æðisleg mótunarár en ég þurfti að læra inn á New York. Þegar ég var nýlega flutt út gekk ég fram hjá einhverjum manni og hann kemur hlaupandi á eftir mér og spyr: „Meintirðu eitthvað með þessu?“ Ég skildi ekkert hvert hann var að fara en þá var það af því ég horfði á hann. 

Ég var náttúrulega vön að þræða Laugaveginn og horfa í augun á fólki en þarna var það alls ekki málið. Sama dag fór ég og keypti mér risastór dökk sólgleraugu sem ég hafði á mér alla daga, svona á meðan ég vandist því að horfa ekki fólk. Það var mikið kúltúrsjokk að koma frá Íslandi en ég lifði þetta af,“ segir María kímin.

 Vinnur þangað til að verkið er búið

Úti lagði hún grunn að mikilli vinnusemi en samhliða náminu kláraði hún stúdentsprófið á kvöldin og svefninn þurfti að mæta afgangi.

„Þetta er ekki eingöngu af góðu komið en ég lærði vissa vinnusemi sem er sú að þú vinnur þangað til að verkið er búið. Á þessum tíma var ég ánægð ef ég náði fjögurra eða fimm tíma svefni, það var lúxus. 

Ég var náttúrulega bara með Verzlunarskólapróf og ég þekkti nokkra sem komust upp með það því skólinn fattaði ekki að þau hefðu ekki klárað stúdentinn.“

María hafði fengið mjög hæfan aðila til að þýða prófskírteinið sitt og skólinn fattaði að hún yrði að klára stúdent.

„Á daginn var ég því í fatahönnun og á kvöldin lærði ég mannfræði, algebru og hvað eina. Ég tók meira að segja kúrs í frönskum arkítektúr eitt sumarið og fór til Frakklands. 

Þetta var mikið ævintýri en ofboðslega erfitt, ég var eiginlega allan sólarhringinn í skólanum og vann fram á nótt allar nætur. Því miður hef ég svolítið fært þetta yfir á mitt vinnulíf, ég vinn út í eitt,“ segir María og segir það ekki til eftirbreytni.

„Ég á alveg óendanlega góðan eiginmann sem hefur tekið boltann og séð um hlutina þegar ég er í þessum ham.“

Hannaði fötin fyrir Veggfóður

Þegar María kláraði skólann ætlaði hún að koma heim í stutta stund til að vinna fyrir skuldum.

„Ég ætlaði strax aftur út svo en ég fæ enga vinnu og það er ekkert að gera fyrir fatahönnuð þangað til að gamall vinur hringir í mig og spyr hvort ég vilji vera með í bíómynd, sem ég stekk á.

Er um að ræða költmyndina Veggfóður og naut María sín í botn í kvikmyndaverkefni.

„Ég fer á flug í bíómyndum fyrstu árin mín heima og það gengur vel. Ég mun aldrei gleyma deginum þegar ég borgaði niður síðasta hluta í láninu mínu. 

Það er vor úti og sólin skín. Ég fór í Búnaðarbankann sem var þá á Laugavegi, borgaði lánið mitt, gekk út í sólina og hugsaði með mér vá, ég er frjáls. Ég get gert hvað sem ég vil. 

Svo halda frábær atvinnutilboð áfram að koma til mín og ég ílengdist heima.“

Svo bankaði ástin upp á.

„Ég kynntist manninum mínum og það var ást við fyrstu sín þannig ég þurfti að finna nýjan snúning,“ segir María en þegar þau eignuðust elstu dóttur sína færði María sig yfir í auglýsingaverkefni.

Auðvelt að verða háð leikhúsinu

Samhliða öllu byrjaði María ung að vinna í leikhúsinu.

Ég vann með Baltasar Kormáki að uppsetningu á Hárinu í Gamla Bíói á sínum tíma og vann að nokkrum skemmtilegum verkefnum. Árið 2011 er ég svo komin á fullt í leikhúsið.

Leikhúsið hefur að hennar sögn alla tíð verið stór partur af henni.

„Ef ég á að segja alveg eins og ég þá held ég að leikhúsið komist næst því að vera starf eins og þú værir „couture“ fatahönnuður. Þú ert umkringd ævintýralega góðu starfsfólki og það er ótrúlega mikil fagmennska á saumastofum og búningadeildum leikhúsanna hérlendis. 

Þegar þú kemur inn í leikhúsið er auðvelt að verða háður. Það er einhver rosalega lokkandi orka og ég er ótrúlega heppin að hafa fengið að vinna þarna allan þennan tíma.“

Allt í einu ekkert fram undan

María hefur komið að hönnun ótal verkefna í leikhúsinu og var búin að vinna gríðarlega mikið þegar Covid allt í einu skellur á.

„Ég man að allt í einu var bara ekkert að gera. Ég hugsaði guð, þetta er í fyrsta skipti í mörg ár þar sem ég veit ekkert hvað er fram undan og ég á mjög erfitt með að slaka á.“

Samhliða öllu hafði þó María tekið meistaragráðu í Menningarmiðlun sem átti eftir að koma að góðum notum.

„Ég hafði bitið í mig að ég væri óskrifandi og ólæs því ég var mjög lesblind sem barn. Ég vissi ekki fyrr en löngu síðar að mjög margir skapandi einstaklingar voru að glíma við það sama. En ég þurfti alltaf að skrifa allt upp og lesa mörgum sinnum yfir til að koma mér í gegnum skólann. 

Þegar ég var 45 ára fór ég allt í einu að hugsa að ég væri auðvitað með BA gráðu þannig ég hlyti að geta sótt um í meistaranám.

Eftir námið var ég eitt sumarið að hjálpa krökkunum mínum að finna sumarvinnu og fór inn á vefsíðu sem ég hafði aldrei séð áður sem heitir Alfreð. Þar sá ég svona líka skemmtilegt starf sem var sýningarstjóri yfir sýninguna Ljáðu mér vængi um ævi og ágrip Vigdísar Finnbogadóttur.“

María kýldi á umsókn.

„Ég hafði aldrei nokkurn tíma áður sótt um vinnu en ég fékk starfið. Svo þróast það út í að ég verð forstöðumaður Loftskeytastöðvarinnar þar sem ég sé bæði um sýningu Vigdísar og er með fullt af litlum skemmtilegum viðburðum, þetta er lítið hús við hliðina á Veröld. 

Við erum alltaf að reyna að opna sýningar með vissu millibili og þar er alls konar fjölbreytt og skemmtilegt í gangi.“

Ekki til eftirbreytni fyrir börnin

Það verður að segjast að það er gríðarlegur kraftur í þessari smávöxnu konu sem lætur ekkert stoppa sig.

„Ég skal alveg viðurkenna að það er ekki glóra í þessu hjá mér og það er ekki skynsamt að vera á svona mörgum sviðum að vinna alla daga, öll kvöld og alltaf annan hvern dag um helgar. 

Ef ég er ekki að vinna þá er ég með samviskubit yfir því að vera ekki að vinna, auðvitað er það ekki sjálfbært. Ég segi við krakkana mína að þetta sé ekki til eftirbreytni, ég vil ekki að þau verði svona.“

Taka vinnuna með sér heim

Þegar vinnan er mikil ástríða segir María að mörkin geti auðvitað orðið óljós.

„Ég treysti mjög mikið á Vigfús manninn minn, við spjöllum mikið um vinnuna heima og ráðleggjum hvort öðru. Við tökum vinnuna með okkur heim. Ég teikna mikið heima og hann myndvinnur sínar myndir heima.

Það hefur alltaf virkað fyrir mig, ég skil samt vel að taka ekki vinnu með þeim, það er kannski öðruvísi starf,“ segir María og bætir við að það sé mjög erfitt að slökkva bara á skapandi vinnu. 

„Mig dreymir vinnuna og stundum vakna ég um miðja nótt með hugmynd. Þetta snýst líka um að treysta ferlinu alltaf, það er alls konar í gangi í hausnum á manni sem fær að malla. 

Ég byrja að hugsa leikritið löngu áður en ég byrja að teikna, fer í mikla hugmyndavinnu, legg það aðeins til hliðar og svo þegar ég kem að því aftur þá er heilinn búinn að vinna úr því hvað ég ætla að gera.“

Ögraði sér með Ormstungu

Nýjasta verkefni Maríu í leikhúsinu er stórsýningin Ormstunga og þar á sér stað skemmtilegt samtal milli fortíðar og samtímans.

„Ormstunga reyndi mjög á því ég var að ögra sjálfri mér mikið og mér fannst það spennandi. Það gerir lífið svo skemmtilegt að vera stöðugt að prófa eitthvað nýtt. 

Ég held að margir sem þekki til mín myndu segja að búningarnir mínir í gegnum tíðina einkenndust af miklum smáatriðum en í þetta skipti ákvað ég að gera það ekki. Ég fer alltaf til London að kaupa efni og það var rosalega erfitt að þurfa að hunsa alla litina og leita bara í sauðaliti,“ segir María og skellir upp úr.

View this post on Instagram

A post shared by Þjóðleikhúsið (@leikhusid)

„Þetta hefur verið mikil og frábær áskorun með æðislegu teymi. Ilmur Stefánsdóttir hannar leikmyndina og við höfum mikið unnið saman áður. Við kveikjum mikla sköpunargleði hjá hvor annarri, sem er það sem þetta snýst um,“ segir María brosandi að lokum.