Al­gengt að krafa sé gerð í sam­bandi um að deila stöðugt stað­setningu

Þetta er meðal þess sem kemur fram í niðurstöðum ungmennaþings Barnaheilla um kynferðisofbeldi í nánum samböndum ungmenna. Þar kom fram að slíkt ofbeldi væri verulega algengt og mun útbreiddara en flestir gera sér grein fyrir. Þá kemur einnig fram að ungmenni séu hrædd við að segja frá.

Í niðurstöðunni kemur fram að kynjaðar staðalmyndir liti hugmyndir um hinn fullkomna kærasta og kærustu alvarlegum augum og íhaldssöm viðhorf laumist inn í samskipti og sambönd ungmenna. Stelpur eigi að líta vel út og vera kvenlegar, sjá um heimilið og börnin og vera tilbúnar að setja kærastann í fyrsta sæti. Strákar eiga aftur á móti að vera karlmannlegir, sterkir, stjórnsamir, sjá um bílinn og það sem bilar, vinna mikið og græða peninga, og kaupa blóm og gjafir.

Barnaheill, með styrk frá dómsmálaráðuneytinu, héldu sex ungmennaþing um kynferðisofbeldi í nánum samböndum ungmenna í febrúar og fram í apríl 2026. Alls tóku um 300 nemendur þátt í þingunum sem haldin voru á Suðurnesjum, í Hafnarfirði, á Egilsstöðum, á Selfossi, á Akureyri og á Ísafirði.

Hrædd við að segja frá

Í tilkynningu frá Barnaheillum kemur fram að á þingunum hafi komið saman nemendur úr efstu bekkjum grunnskóla og úr framhaldsskólum og var kynjaskipting frekar jöfn. Í tilkynningu segir að mikill samhljómur hafi verið um allt land varðandi upplifun unga fólksins af ofbeldi í nánum samböndum. Öll hafi verið sammála um að slíkt væri of algengt og mun útbreiddara en flestir geri sér grein fyrir. Ítrekað hafi komið fram í umræðum að andlegt ofbeldi og stjórnun væru vandamál í samskiptum en einnig að ungmennin væru hrædd við að segja frá.

Í skýrslu um þingið kemur fram að algengast sé að þau segi vinum, svo foreldrum eða starfsfólki í skólanum eða félagsmiðstöðinni. Mörg nefndu úrræði eins og Sjúkt spjall eða 1717 sem leið til að fá speglun á sambandið sitt og leið til að segja ókunnugum frá.

Þá sögðu þau að þeim þætti auðveldara að skipta sér af ef vinur eða vinkona væri beitt ofbeldi en þegar vinur eða vinkona væri að beita ofbeldi. Félagsleg staða skipti líka máli, ef hin manneskjan á stærri eða sterkari vinahóp þá sé enn ólíklegra að viðkomandi þori að segja frá því hópurinn tekur afstöðu með vini sínum.

Dægurmenning og klám hafi mikil áhrif

Þá kemur einnig fram í niðurstöðunum að dægurmenning og klám hafi veruleg áhrif á hegðun, framkomu og kröfur í nánum samböndum ungmenna og að tæknin hafi þar mikil áhrif. Stöðug krafa sé um að vita hvar hinn aðilinn sé með því að hafa kveikt á staðsetningarbúnaði, til dæmis á Snapchat. Þá kemur fram að stafrænt ofbeldi sé mjög algengt og að mikið sé um að strákar skiptist á nektarmyndum af kærustum sínum án þeirra vitundar. Þá er algengt að ungmenni upplifi pressu til að stunda kynlíf og prófi kyrkingartök og líkamlegar meiðingar í samförum.

Í skýrslu Barnaheilla um þingið kemur fram að enginn munur hafi verið á skilaboðum ungmennanna til stjórnvalda milli landshluta. Þau krefjast þess að stjórnvöld tryggi betri kynja- og kynfræðslu til allra barna og unglinga. Fræðslan eigi að byrja strax á yngsta stigi og vera gerð að skyldufagi. Miklu meira fjármagn þurfi í málaflokkinn, forvarnir og fræðslu, og auka þurfi aðgengi að fagfólki og úrræðum inni í skólunum. Þá þurfi stjórnmálamenn að vera miklu betri fyrirmyndir.