Eigum við að for­gangs­raða börnunum okkar?

Aðstoð við börn með taugafjölbreytileika (e. neurodiversity), en ADHD, einhverfa, og lesblinda falla undir þessa skilgreiningu, er virkilega ábótavant á Íslandi.

Það er margfalt ódýrara fyrir samfélagið að aðstoða börn strax sem upplifa vanlíðan, eiga erfitt með nám, eða eru utanvelta í samfélaginu. Þannig er hægt að koma í veg fyrir að þau flosni upp úr námi og einangrist félagslega. Andlega vanlíðan og einmannaleiki meðal barna og fullorðinna er að aukast; stór hluti landsmanna sem eru á örorkubótum þjást af andlegri vanlíðan.

Fyrir ekki svo löng voru hér háværar umræður um ofgreiningar og mikla lyfjanotkun Íslendinga við ADHD, samanborið við aðrar Evrópuþjóðir. Taugafjölbreytileiki er að einhverju leiti arfgengur, og því ekki skrítið að stór hluti landsmanna séu með athyglisbrest, ofvirkni, eða á einhverfu rófinu, enda eru flestir Íslendingar sem rekja rætur sínar til Landnámsmanna skyldir.

Taugafjölbreytileiki er hluti af okkar genamengi og því ber að taka alvarlega. Það þarf að mæta börnum strax sem bera þess merki að vera með ADHD, einhverfu eða lesblindu. Eins og staðan er núna er biðtími eftir greiningu að minnsta kosti 34 mánuðir. Þrjú ár. Þá er ekki tekinn með tíminn sem tekur að fá sálfræðing á vegum sveitafélags eða skólans til að gera forgreiningu og senda beiðni áfram til geðheilsumiðstöðvar.

Þegar greining er komin upplifa margir eins og ekkert taki við til að aðstoða börnin, annað en möguleg lyfjagjöf ef börnin eru svo heppin að komast að hjá lækni sem hefur leyfi til að ávísa lyf við taugafjölbreytileika. Þessi börn þurfa oft á aðstoð sálfræðinga og talmeinafræðinga að halda, og að fá aðstoð með félagsfærni. Skólar og sveitarfélög veita iðulega ekki slíka aðstoð og því þurfa foreldrar að sækja þess aðstoð utan skólans. Tími hjá barnasálfræðingum í dag kostar um 25.000 kr og félagsfærninámskeið frá 80.000-200.000 kr. Allt þetta eykur álag á foreldra gríðarlega því það þarf að sækja þessa þjónustu á vinnutíma, mögulega í öðru sveitarfélagi og kostnaður getur haft verulega áhrif á fjárhagslegt öryggi fjölskyldna.

Við þurfum að fjárfesta í framtíð barnanna okkar. Aðstoða þau strax, ekki eftir nokkur ár.

Við búum í velferðarsamfélagi hér á Íslandi. Okkur ber skylda að aðstoða börnin okkar. Við þurfum að bjóða upp á ókeypis sálfræðiþjónustu, félagsfærnikennslu, og talmeinaþjónustu innan skóla fyrir börn með taugafjölbreytileika, og efla fræðslu fyrir bæði kennara og nemendur um taugafjölbreytileika til að auka skilning.

Mikið af klárasta og mest skapandi fólki heimsins er með taugafjölbreytileika, og eru því allir vegir færir ef að réttu tólin eru til staðar. Við fjölskyldan höfum búið í ESB landi og vitum því vel að það er hægt að gera betur.

Höfundur er varaþingmaður Viðreisnar