Hvítt fyrir börn sem biðja um frið

Fyrir ári síðan horfðumst við í augu við skelfilega tölfræði: eitt barn af hverjum sex í heiminum bjó við vopnuð átök og afleiðingar þeirra. Við hjá UNICEF vildum gera eitthvað stórt til að vekja fólk til umhugsunar um hvað þessar afstæðu tölur þýða í raun. Úr varð einstök myndlistarsýning sem unnin var í samstarfi við ríflega 800 börn í 17 Réttindaskólum UNICEF um allt land.  

Það tekur tíma að vinna að svona stóru verkefni; við vorum í sambandi við myndlistarkennara skólanna, börnin fengu fræðslu um stríð og réttindi barna og svo það verkefni að teikna, lita eða skapa mynd af einu barni, það þurfti að safna myndunum saman og setja í eina, heildræna sýningu. Þetta gekk allt eins og í sögu. Annað gekk ekki eins vel. 

Heimsmyndin versnaði svo hratt á þessum mánuðum að þegar upp var staðið og sýningin var hengd upp á veggi Hörpu í lok apríl þá var hlutfallið komið upp í eitt barn af hverjum fimm. Fimmta hvert barn. 

520 milljónir barna búa við stríðsátök í heiminum í dag, í maí 2026. Hvernig komum við þeirri tölu fyrir í höfðinu á okkur? Hún jafngildir því að ef börn sem búa við stríðsátök væru íbúar eins ríkis, þá væri það þriðja fjölmennasta land í heiminum, á eftir Kína og Indlandi. Þetta eru ekki afleiðingar náttúruhamfara eða afla sem við höfum ekki stjórn á. Stríð er framhald stjórnmála með öðrum aðferðum, sagði einn helsti hernaðarfræðingur sögunnar, Carl von Clausewitz, eftir reynslu sína af Napóleonsstríðunum. Stríð er pólitík, afleiðing ákvarðana fullorðins fólks sem getur ekki  - vill ekki - leysa málin á friðsaman hátt og velur „aðrar aðferðir.“ Afleiðingarnar eru skelfilegar: ef þær eru ekki banvænar þá munu þær marka lífsvegferðina fyrir alla sem fyrir þeim verða. Og í dag eru það 520 milljónir barna.  

Við þurfum að horfast í augu við ábyrgðina sem við berum á því að velja átök yfir umburðarlyndi, sundurlyndi í stað skilnings. Börn bera enga ábyrgð á þessum ákvörðunum en taka kostnað þeirra á sig með lífi sínu, limum og framtíð.  

Listakonan Olga Guðrún Árnadóttir gaf út lagið Myndin hennar Lísu á plötunni Babbidí-bú árið 1994, á ári þegar mannkynið spurði sig stórra samviskuspurninga vegna stríðanna í fyrrum Júgóslavíu og Rúanda. Sama ár var hafin vinna hjá Sameinuðu þjóðunum um að taka saman fyrstu heildstæðu skýrsluna um  áhrif stríða á börn. Skýrslan var unnin af Graca Mahel, fyrrum ráðherra frá Mósambík (enn öðru stríðshrjáðu landinu) og markaði tímamót þegar hún kom út tveimur árum síðar, fyrir 30 árum. Þar sagði Graca Mahel meðal annars: „Börn eru bæði ástæða okkar til að berjast gegn verstu birtingarmyndum hernaðar og besta vonin okkar um að takast það.“  

Listinni tekst þó betur að hreyfa við okkur heldur en skýrslum. Þess vegna er ástæða til að gera sér ferð í Hörpu á næstu dögum og upplifa einstaka myndlistarsýningu barnanna 800. Einnig þess vegna fær Olga Guðrún lokaorðin hjá mér: 

Gult fyrir sól, grænt fyrir líf,

grátt fyrir þá sem reka menn út í stríð.

Hvítt fyrir börn, sem biðja um frið

biðja þess eins að fá að lifa' eins og við.

Er ekki jörðin fyrir alla?

Taktu þér blað, málaðu' á það

mynd þar sem að allir eiga öruggan stað.

Augu svo blá, hjörtu sem slá

hendur sem fegnar halda frelsinu á.

Þá verður jörðin fyrir alla. 

Höfundur er framkvæmdastjóri UNICEF á Íslandi.