Ís­lensk stjórn­völd eiga að virða Árósa­samninginn

Náttúruverndarsamtök Íslands og Landvernd umhverfissamtök hafa skrifað Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, dómsmálaráðherra bréf og óskað eftir því að réttur náttúrunnar verði tryggður í íslenskum lögum, eins og vera ber og Árósasamningurinn kveður á um. Eins og staðan er í dag hafa náttúruverndarsamtök ekki þann aðgang að dómsstólum sem til þarf. Veikt aðhald dómstóla með stjórnsýslunni bitnar fyrst og fremst á náttúrunni og möguleikum félagasamtaka til að gæta að því að grundvallarsjónarmið íslensks réttarríkis séu tryggð. Davíð Þór Björgvinsson, fyrirverandi dómari við mannréttindadómstól Evrópu, skrifaði bréfið fyrir samtökin og við vonumst til þess að sjálfsögðu og réttmætu erindi okkar verði vel tekið.

Árósasamningurinn á rætur sínar í Ríó-yfirlýsingunni frá 1992. Þar segir: „Raunverulegur aðgangur skal veittur að réttar- og stjórnsýslukerfum þ. á m. réttarúrræðum.” Svo er ekki á Íslandi. Í bréfi sem Davíð Þór Björgvinssno skrifaði dómsmálaráðherra fh. Landverndar og Náttúruverndarsamtaka Íslands og í bréfi hans segir m. a:

… gild rök standa til þess að hafin verði vinna við endurskoðun laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eða annarra laga ef svo ber undir. Markmiðið ætti að vera að tryggja að viðurkennd umhverfis- og náttúruverndarsamtök geti, að uppfylltum málefnalegum skilyrðum, borið undir dómstóla lögmæti stjórnvaldsákvardana sem varða umhverfi, náttúru og loftslag og fengið um það efnislega úrlausn hvort lög hafi verið brotin. Slík breyting myndi styrkja réttaröryggi, efla aðhald dómstóla með stjórnsýslunni og án efa stuðlað að betra samræmi íslensks réttar við Árósasamninginn, þróun EES/ESB-réttar, Mannréttindasáttmála Evrópu og grundvallarsjónarmið íslensks réttarríkis.

Það er því eindregin afstaða Landverndar og Náttúruverndarsamtaka Íslands að þessi þróun gefi brýnt tilefni til að endurmeta hvort gildandi íslenskar reglur um lögvarða hagsmuni og aðild að dómsmálum samrýmist þeim sjónarmiðum og skuldbindingu sem Ísland hefur tekið á sig og að ráðstafanir verði gerðar til að gera nauðsynlegar lagabreytingar til að tryggja ótvírætt að svo verði.

Í niðurlagi bréfsins segir:

Jafnframt skal upplýst að samtökin hafa farið þess á leit við undirritaðan að kannaður verði grundvöllur á því að höfðað verði mál fyrir dómstólum til að freista þess að fá slíkan rétt umhverfissamtaka viðurkenndan í íslenskum rétti.

Við vonum auðvitað að ekki komi til þess að höfða þurfi mál.

Árni Finnsson, Náttúruverndarsamtökum Íslands

Björg Eva Erlendsdóttir, Landvernd.