Verðmætasköpunarhaustið? Af 1000 störfum voru 962 opin­ber og 38 á al­menna markaðnum

Stundum segir ein mynd meira en mörg orð. Þessi mynd öskrar á okkur þann veruleika að af þeim þúsund störfum sem urðu til á seinasta ári (árstaktur) voru 96% hjá hinu opinbera. Sem sagt 962 opinber störf á móti 38 störfum á almennum vinnumarkaði.

Þetta var þá uppskeran af hinu margboðaða „verðmætasköpunarhausti“ ríkisstjórnarinnar.

Haustið sem varð að ráðningarvori ríkisins

Ég vil taka skýrt fram að opinber störf eru ekki óþörf störf. Kennarar, hjúkrunarfræðingar, lögreglumenn, starfsfólk leikskóla og þeir sem sinna öldruðum og fötluðu fólki vinna ómetanleg störf. Þetta er fólkið sem heldur samfélaginu gangandi. Málið snýst ekki um fólkið. Það snýst um hlutföllin og hver stendur undir hverjum. Opinber þjónusta verður ekki fjármögnuð með fleiri opinberum störfum. Hún er fjármögnuð með verðmætum sem verða til í atvinnulífinu. Með útflutningi, framleiðslu, nýsköpun, fjárfestingu og vinnu fólks sem selur vöru og þjónustu á markaði.

Einkaframtakið sett í frost

Þróunin á sér auðvitað efnahagslegar skýringar. Vextir eru háir, fjármögnun dýr og óvissa mikil. Seðlabankinn hækkaði meginvexti í 7,75% í maí og sagði sjálfur að störfum væri hætt að fjölga og að dregið hefði úr ráðningaráformum fyrirtækja. Fjárfesting segir sömu sögu. Á fyrsta ársfjórðungi dróst fjármunamyndun saman um 12%. Fjárfesting atvinnuveganna dróst einnig saman um 12% og fjárfesting í íbúðarhúsnæði um rúm 8%. Fyrirtæki og heimili hafa stigið á bremsuna. Hið opinbera fór hins vegar með fótinn á bensingjöfina.

Hið opinbera heldur áfram að eyða

Á meðan heimilin og atvinnulífið eru að hægja á sér heldur hið opinbera áfram að þenjast út. Útgjöld hins opinbera jukust um 8,3% á fyrsta ársfjórðungi en tekjurnar aðeins um 3,8%. Hallinn varð 23,7 milljarðar króna á aðeins þremur mánuðum.

Þetta er sérkennileg hagstjórn.

Atvinnulífið er kælt með háum vöxtum, auknum álögum og óvissu. Samhliða heldur hið opinbera áfram að auka útgjöld og fjölga starfsfólki. Heimilin og fyrirtækin eru látin bera vaxtabyrðina en hið opinbera heldur sínu striki.

Síðan eru sömu heimili og fyrirtæki látin greiða reikninginn með hærri sköttum, hærri gjöldum og enn hærri vöxtum.

Ekki allt ríkisstjórninni að kenna

Ríkisstjórnin ræður auðvitað ekki allri þróuninni. Alþjóðleg óvissa, hátt vaxtastig, aflabrestur og erfiðleikar í einstökum útflutningsgreinum hafa áhrif. En hlutverk stjórnvalda er einmitt að mæta mótvindi, ekki magna hann. Í stað þess að verja samkeppnishæfni atvinnulífsins hafa stjórnvöld boðað og innleitt skattahækkanir, stóraukið veiðigjöldin, aukið álögurnar á ferðaþjónustu og látið fjárfestingarverkefni bíða í hægvirku kerfi. Samhliða hefur verið varið miklum tíma í nefndir, stefnumótun, samráðsgáttir og ný stjórnsýsluverkefni.

Undirbúningur fyrir aðlögunarviðræður?

Nú á þjóðin að greiða atkvæði 29. ágúst um hvort hefja eigi að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verði niðurstaðan já þarf eflaust nýjar nefndir, fleiri sérfræðinga, fleiri verkefnastjóra, fleiri lögfræðinga, fleiri samhæfingarteymi og fleiri opinbera starfsmenn til að undirbúa allar aðlaganirnar. Kannski var „verðmætasköpunarhaustið“ allan tímann hugsað sem upphitun fyrir „aðlögunarviðræðuveturinn“.

Velferðin verður ekki byggð á launaskrá ríkisins

Við þurfum öflugt velferðarkerfi. Við þurfum góða heilbrigðisþjónustu, sterka skóla, öryggi og þjónustu við þá sem þurfa á samfélaginu að halda. En velferðin verður ekki byggð með því einu að fjölga fólki á launaskrá hins opinbera. Hún verður byggð með því að skapa skilyrði fyrir fólk og fyrirtæki til að fjárfesta, framleiða, flytja út og skapa störf. Með einfaldara regluverki, stöðugu skattaumhverfi, öflugum innviðum og stjórnvöldum sem skilja að einkaframtakið er ekki skattstofn heldur undirstaða lífskjaranna.

Þegar 96% fjölgunar starfandi fólks er hjá hinu opinbera er það ekki merki um verðmætasköpun. Það er viðvörun um að framleiðslugrunnurinn sé að veikjast á meðan yfirbyggingin stækkar. Það sýnir að hagstjórn ríkisstjórnarinnar er ekki að skapa atvinnulífinu þau skilyrði sem það þarf.

Þetta er ekki uppskera. Það er verið að éta útsæðið.

Höfundur er bæjarstjóri í Ölfusi.