Þegar nýbakaðir for­eldrar lenda á vegg

Undanfarnar vikur hafa fjölmargir foreldrar stigið fram og lýst reynslu sinni af samskiptum við Fæðingarorlofssjóð. Frásagnirnar eru um margt keimlíkar; löng bið, óljós svör og sú upplifun að þurfa ítrekað að sanna rétt sem foreldrar töldu skýran. Á sama tíma glíma fjölskyldur við fjárhagsáhyggjur á tímabili sem á fyrst og fremst að einkennast af öryggi og samveru með nýfæddu barni.

Fæðingarorlof er ein mikilvægasta réttarbót sem íslenskt samfélag hefur byggt upp fyrir barnafjölskyldur. Tilgangurinn er að gefa foreldrum svigrúm til að sinna barni sínu án mikillar óvissu um afkomu. Þess vegna skiptir ekki aðeins máli að lögin séu góð heldur einnig að framkvæmd þeirra sé skilvirk, skýr og mannleg.

Ábendingar sem ber að taka alvarlega

Þetta er ekki ný umræða. Umboðsmaður Alþingis hefur áður bent á að Fæðingarorlofssjóði beri að gæta betur að leiðbeiningarskyldu sinni gagnvart þeim sem til hans leita. Ábendingar um brotalamir eiga að vera tilefni til að fara reglulega yfir verklag og kanna hvort framkvæmdin þjóni þeim tilgangi sem löggjafinn lagði upp með.

Þetta á sérstaklega við þegar mál verða flóknari. Til að mynda vegna veikinda eða annarra sérstakra aðstæðna.

Framkvæmdin skiptir máli

Það er mikilvægt að halda til haga að starfsfólk sjóðsins sinnir mikilvægu og oft krefjandi starfi. Umræðan á því ekki að beinast að því að finna sökudólga heldur því að bæta þjónustuna. Þegar sambærilegar kvartanir berast ítrekað er eðlilegt að stjórnvöld fari yfir hvort ástæða sé til að einfalda ferla, skýra upplýsingagjöf og stytta afgreiðslutíma þar sem það er mögulegt.

Traust á opinberri þjónustu byggir ekki aðeins á lagalegum réttindum heldur einnig á því hvernig fólk upplifir samskipti þegar á reynir. Foreldrar eiga að vita hvar mál þeirra eru stödd, hvaða gögn hugsanlega vantar og hvenær megi vænta niðurstöðu. Óvissa getur reynst þungbær þegar tekjuöryggi heimilisins ráðast af afgreiðslu máls.

Tækifæri til úrbóta

Ég tel mikilvægt að farið verði yfir framkvæmd mála hjá Fæðingarorlofssjóði í ljósi þeirrar umræðu sem nú á sér stað. Ég treysti að þau sjónarmið sem foreldrar hafa komið á framfæri, ásamt þeim ábendingum sem áður hafa komið frá Umboðsmanni Alþingis, verði nýtt til að styrkja kerfið enn frekar. Markmiðið hlýtur að vera að Fæðingarorlofssjóður veiti þá þjónustu sem foreldrar eiga rétt á og að lögbundinn stuðningur þurfi ekki að kosta baráttu.

Höfundur er þingkona Flokks fólksins.