Stríðs­fangar barðir og beittir kyn­ferðis­legu of­beldi

Þetta er meðal þess sem kom fram í máli Claudiu Fuentes Julio, eins af yfirmönnum Mannréttindaráðs SÞ, á fundi Öryggisráðsins í gær.

Julio sagði að á fyrstu sex mánuðum þessa árs hefði dauðsföllum óbreyttra borgara fjölgað um 37 prósent, samanborið við sama tímabil í fyrra.

Hún sagði einnig að rannsakendur ráðsins hefðu frá árinu 2022 rætt við 910 úkraínska stríðsfanga og 403 óbreytta borgara en mikill meirihluti þeirra sagðist hafa orðið fyrir ofbeldi í haldi. Rúmlega 95 prósent stríðsfanganna og um 85 prósent borgaranna sögðust hafa verið pyntaðir eða beittir ofbeldi og margir sögðu það ítrekað hafa gerst.

Þeir sögðu einnig frá kynferðislegu ofbeldi og ómannúðlegum aðstæðum, þar sem fangarnir fengu ekki að borða eða læknisaðstoð, svo eitthvað sé nefnt.

Kerfisbundin misþyrming

Úkraínskir stríðsfangar sögðu að þeir hefðu ítrekað verið barðir til óbóta með kylfum og beltum. Þeim hafi verið gefið raflost, hundum hafi verið sigað á þá og að fangaverðir þeirra hafi oft þóst ætla að taka þá af lífi.

Þá sögðu þeir einnig frá því að mörgum þeirra hefði verið nauðgað og hópnauðgað og þeir beittir annars konar kynferðislegu ofbeldi. Þeir hafa verið barðir í kynfærin og þeim gefið raflost í þau og geirvörturnar.

Flestir þeirra sögðu að þeir hefðu fengið lítið af mat og maturinn sem þeir fengju innihéldi oft pöddur eða rusl og brak.

Þá sögðust fangarnir hafa verið illa klæddir og hýstir í köldum og skítugum klefum þar sem þeir veiktust en margir fengu berkla og húðsjúkdóma sem leiddu til sársaukafullra sára.

Þeim var einnig meinað að sofa og þvingaðir til að standa eða reyna á sig í langan tíma.

Starfsmenn mannréttindaráðsins hafa einnig skráð aftöku á í það minnsta 129 úkraínskum stríðsföngum í haldi Rússa og hafa að minnsta kosti 48 dáið í haldi, eftir pyntingar eða annars konar misþyrmingar.

Varnarmálaráðuneyti Rússlands tilkynnti á dögunum að búið væri að stofna sérstaka hersveit sem ætti að vera skipuð úkraínskum stríðsföngum. Slíkt er brot á Genfarsáttmálanum um meðferð stríðsfanga.

Sjá einnig: Se­ag­al braut gegn Genf­ar­sátt­mál­an­um á her­numd­um svæð­um í Úkra­ín­u

Sveitin mun einnig, samkvæmt Rússum, vera skipuð úkraínskum mönnum sem sagðir eru hafa gengið til liðls við Rússa.

Óbreyttir borgarar pyntir

Mannréttindaráðið áætlar að Rússar haldi rúmlega sextán þúsund óbreyttum úkraínskum borgurum í haldi, við slæmar aðstæður. Margir sögðust hafa berið beittir pyntingum og annars konar ofbeldi, eins og kynferðislegu ofbeldi.

Sömuleiðis sögðust þeir hafa fengið lítinn mat, litla sem enga læknisþjónustu og að heilt yfir hefði þeim verið haldið við hræðilegar aðstæður.

Sjá einnig: Látinn horfa á her­menn nauðga óléttri móður sinni og kærustu

Julio sagði í ávarpi sínu í gær að starfsmenn Mannréttindaráðsins hefðu sérstakar áhyggjur af því hvernig komið væri fram við konur í haldi Rússa. Vitað sé til þess að að minnsta kosti tvær ófrískar konur hafi misst fóstur eftir að hafa verið beittar ofbeldi í haldi.

Þá hafi konur verið þvingaðar til að vera naktar á meðan þær voru á blæðingum.

Fá ekki aðgang að föngum í Rússlandi

Rætt var við þessa fanga eftir að þeim hafði verið sleppt úr haldi Rússa, þar sem rannsakendur SÞ fá ekki aðgang að hernumdum svæðum Rússa í Úkraínu né að Rússlandi sjálfu. Sameinuðu þjóðirnar og starfsmenn Rauða krossins fá aðgang að rússneskum stríðsföngum í haldi Úkraínumanna.

Þegar kemur að rússneskum hermönnum í haldi Úkraínumanna hafa starfsmenn Mannréttindaráðsins rætt við 816 þeirra og 57 fanga frá öðrum ríkjum. Um helmingur þeirra sagðist hafa verið beittur ofbeldi og þá í flestum tilfellum á víglínunni, eftir að þeir voru fyrst handsamaðir.

Julio sagði að það ofbeldi sem rússneskir stríðsfangar sögðust hafa orðið fyrir væri af allt öðrum skala en það ofbeldi sem úkraínskir stríðsfangar væru beittir. Eðlismunur sé þar á.

Eftir að þeir eru komnir í fangabúðir er að mestu komið vel fram við þá, í samræmi við alþjóðasamþykktir, samkvæmt þeim sem rætt hefur verið við. Rannsakendur Mannréttindaráðsins segja að aðstæður rússneskra stríðsfanga í Úkraínu hafi skánað frá 2022.

Óttast að vera sendir aftur til Rússlands

Menn frá öðrum ríkjum en Rússlandi og hafa barist fyrir Rússa segjast margir óttast það að verða sendir aftur til Rússlands, þar sem þeir hafi aldrei ætlað sér að verða hermenn. Margir héldu því fram að hafa verið plataðir eða þvingaðir til herþjónustu.

Þeir óttast einnig að vera sendir til heimaríkja sinna, þar sem þeir gætu átt von á ákærum.

Fregnir hafa um nokkurt skeið borist af því að Rússar hafi í sífellt meira mæli leitað til Afríku og Asíu að nýjum hermönnum til að fylla upp í raðir sínar.

Fjallað hefur verið um það áður á Vísi.

Sjá einnig: Rýnt i stöðuna í Úkraínu - Gífurlegt mannfall en litlar breytingar á víglínunni

Í janúar birtu rússneskir hermenn myndband á netinu sem sýndi Francis Ndung‘u Ndarua frá Kenía. Hann hafði farið til Rússlands í fyrra og ætlaði að fá vinnu sem rafvirki. Fjölskylda hans í Kenía missti fljótt sambandið við hann en í desember fékk móðir hans senda mynd af honum en þar var hann að vara aðra frá Afríku við að fara til Rússlands.

Skömmu síðar var áðurnefnt myndband birt á netinu en þar mátti sjá Francis í herbúningi og var búið að festa stóra jarðsprengju framan á hann.

Francis virtist hræddur á myndbandinu þar sem rússneskumælandi maður jós rasískum fúkyrðum yfir hann og sagði að hann yrði notaður sem dósaopnari á varnir Úkraínumanna. Svo virðist sem Francis hafi verið þvingaður til að hlaupa óvopnaður og með sprengju fasta framan á sér í átt að víglínu Úkraínumanna.

Myndbandið af Francis má sjá hér að neðan. Hvar hann er í dag er ekki vitað. Rætt var við fjölskyldumeðlimi hans fyrir frétt PBS sem birt var í síðasta mánuði en þau höfðu ekkert frétt frá því myndbandið var birt.

Myndbandið getur vakið óhug hjá lesendum.

„Áróðursherferð“ gegn Rússlandi

Á fundi öryggisráðsins í gær sagði Maria Zabolotskaya, aðstoðarsendiherra Rússlands gagnvart Sameinuðu þjóðunum, fundinn hluta af áróðursherferð gegn Rússlandi, sem fjármögnuð væri af NATO. Hún sagði að markmiðið væri að grafa undan mögulegum friðarviðræðum og réttlæta árásir Úkraínumanna í Rússlandi.

Hún hélt því einnig fram að Rússar kæmu fram við stríðsfanga í þeirra haldi í samræmi við alþjóðasamþykktir og að rússneskum stríðsföngum væri misþyrmt í haldi Úkraínumanna.

Engar viðræður hafa átt sér stað um nokkuð skeið og hafa ráðamenn í Rússlandi ekki gefið til kynna að þeir hafi nokkurn áhuga á að láta af kröfum sínum.