Áður en lengra er haldið

Íslenskur landbúnaður verður ekki endurreistur á einni nóttu ef gæði og sérstaða afurða hverfa. Þekking, reynsla, sjálfbær nýting landgæða og samheldni samfélaga í sveitum byggjast upp á áratugum. Þess vegna á að fara varlega með ákvarðanir sem breyta starfsumhverfi greinarinnar til frambúðar.

Laugardaginn 29. ágúst er kosið um hvort hefja skuli á ný viðræður um aðild að ESB. Það er jákvætt að þjóðin ákveði framhaldið. En tímasetningin er óheppileg og undirbúningurinn hefði þurft að vera miklu betri. Svo virðist sem stjórnvöld skorti virðingu fyrir tækifærum og mikilvægi íslenskrar matvælaframleiðslu.

Óundirbúið ferli verður engum til góðs

Matvælaframleiðsla byggist á langtímahugsun og jarðir tengjast fjölskyldum kynslóðum saman. Bændur og frumkvöðlar sem endurnýja tækjabúnað eða byggja fjós og vinnsluaðstöðu þurfa fyrirsjáanleika. Boðuð hafa verið uppfærð samningsmarkmið, kjósi þjóðin að hefja viðræðurnar að nýju. En fyrir löngu hefði þurft að liggja skýrt fyrir hvað Ísland ætlar að verja og hvaða áhrif hugsanleg aðild gæti haft á íslenska matvælaframleiðslu. Verði niðurstaðan „já“ er veruleg hætta á að viðræður hefjist án nægilega skýrra markmiða og fullnægjandi undirbúnings.“

Skýr markmið þurfa jafnframt að byggjast á raunsærri mynd af því hvað aðild felur í sér. Of oft er ESB rætt ýmist sem lausn á öllu eða ógn við allt íslenskt. Hvorugt er rétt. Evrópusamvinna er Íslandi lykilatriði. En samvinna og full aðild eru ekki sama málið. Við aðild yrði Ísland hluti af tollabandalagi ESB og íslenskur landbúnaður félli undir sameiginlega landbúnaðarstefnu sambandsins. Tollvernd gagnvart landbúnaðarvörum frá öðrum aðildarríkjum myndi því að meginstefnu falla niður og stuðningskerfið þyrfti að laga að reglum ESB. Það myndi gjörbreyta núverandi umgjörð íslensks landbúnaðar.

Hvernig matvælaframleiðslu viljum við?

Framleiðslan gæti í auknum mæli færst á færri og stærri bú, eins og þróunin hefur orðið víða erlendis. Er það landbúnaðurinn sem við viljum? Eða viljum við smærri fjölskyldubú, heilnæmar afurðir, dreifða framleiðslu og áframhaldandi byggð í sveitum landsins? Kjósum við hið síðara þarf að liggja fyrir hvernig það verði tryggt, hvort sem af aðild verður eða ekki.

Gleymum ekki að landbúnaður hér starfar við allt aðrar aðstæður en víðast í Evrópu: heimamarkaðurinn er lítill, ræktunarskilyrði erfið og framleiðslukostnaður hár. En í sérstöðu okkar felast jafnframt mikil tækifæri.

Töpum ekki verðmætum framtíðarinnar

Okkur er tamt að horfa á kostnað dagsins og það er á margan hátt skiljanlegt. En kostnaður í dag kann að verða forsenda stóraukinna verðmæta síðar. Heilnæmi, lítil sýklalyfjanotkun, rekjanleiki og jákvæð ímynd Íslands eru samkeppnisforskot á heimsvísu.

Verði Ísland aðili að ESB breytist umgjörðin og ekki verður auðvelt að snúa aftur. Þjóðin hefði þess vegna þurft miklu skýrari svör áður en lengra er haldið: Hvernig tryggjum við fæðuöryggi, sveitir í byggð og þau verðmæti sem framleiðslan getur skapað? Og hvernig leggjum við grunn að stórsókn í verðmætasköpun?

Svara þarf þessum spurningum fyrst af öllu. En afstaða Framsóknar er skýr: aðild að ESB þjónar ekki hagsmunum Íslands.

Höfundur er bóndi og alþingismaður.