Sagan frá hinni hliðinni

Um ást, fíkn, mörk og augnablikið þegar maður áttar sig á því að maður getur ekki bjargað annarri manneskju – en getur enn bjargað sjálfum sér

Lengi vel velti ég því fyrir mér hvort ég hefði rétt á að tala opinberlega um þetta.

Í dag veit ég að mig langar að tala.

Ekki vegna þess að ég sé að leita eftir samúð.

Ekki vegna þess að ég vilji enn einu sinni segja frá því hversu mikið fjölskyldan okkar hefur þurft að ganga í gegnum.

Og ekki vegna þess að ég sé að leita að einhverjum til að kenna um.

Mig langar að tala vegna þess að einhvers staðar er í dag móðir, faðir, eiginmaður, eiginkona eða annar aðstandandi sem lifir því lífi sem við lifðum svo lengi.

Bíður.

Óttast.

Reynir að stjórna aðstæðum.

Reynir að bjarga.

Trúir enn einu loforðinu.

Hugsar: „Ég hjálpa bara einu sinni enn og þá breytist allt.“

Og hættir smám saman að lifa sínu eigin lífi.

Ég veit mjög vel hvernig það er að festast þar.

Þess vegna vil ég byrja að tala um þetta.

Ekki sem sérfræðingur.

Ekki sem sálfræðingur.

Ekki sem manneskja sem hefur svör við öllum spurningum.

Heldur sem móðir sem hefur sjálf verið þarna.

Móðir sem hélt lengi að ef hún elskaði aðeins meira, reyndi aðeins meira, hjálpaði einu sinni enn, fyndi einn lækni í viðbót, eitt úrræði í viðbót eða eina lausn í viðbót – þá myndi hún geta bjargað barninu sínu.

Ég gat það ekki.

En á þessari leið áttaði ég mig á öðru:

Ég get ekki bjargað manneskju sem er ekki sjálf tilbúin að taka skrefin í átt að eigin bata.

Og til þess að skilja það þurfti ég næstum að missa sjálfa mig, heilsuna mína og hjónabandið mitt.

Ég hef oft áður skrifað um vanda sonar míns.

Ég kenndi kerfinu um. Ég varð reið út í lækna. Ég varð reið þegar mér fannst hjálpin ekki nægja. Ég skrifaði tölvupósta, hringdi, leitaði að sérfræðingum, úrræðum og fólki sem gæti hjálpað.

Lengi vel leitaði ég svara við einni spurningu:

Hverjum er þetta að kenna?

Í dag er það ekki lengur mikilvægasta spurningin fyrir mig.

Nú skiptir mig meira máli að skilja:

Á hverju ber ég ábyrgð – og á hverju ber hin manneskjan ábyrgð?

Því lengi vel hafði ég tekið á mig ábyrgð sem tilheyrði mér ekki.

Ég reyndi að lifa lífinu fyrir fullorðinn son minn.

Ég reyndi að sjá fyrir ákvarðanir hans.

Vernda hann fyrir afleiðingunum.

Laga það sem hafði farið úrskeiðis.

Og ég kallaði þetta allt saman ást.

Í dag veit ég að ást og það að bjarga einhverjum eru ekki það sama.

Stundum felst ást í því að vera til staðar.

En stundum felst ást líka í því að stíga til baka.

Segja „nei“.

Setja mörk.

Og leyfa annarri manneskju að taka sjálfri ábyrgð á eigin lífi.

Það var ein erfiðasta lexía lífs míns.

Þegar öll fjölskyldan fer að lifa lífi eins einstaklings

Það var tímabil í lífi fjölskyldunnar okkar þar sem allt fór að snúast um eina manneskju.

Hvernig líður honum í dag?

Kemur hann heim?

Þurfum við að hringja á lögregluna?

Þurfum við sjúkrabíl?

Fáum við að sofa í nótt?

Það komu upp aðstæður sem tengdust áfengi samhliða lyfjanotkun, sjálfsskaða, sjúkrahúsinnlögnum og augnablikum þar sem við vissum ekki hvernig nóttin myndi enda.

En í dag vil ég ekki mæla sögu mína eftir því hversu mikið ég þjáðist.

Það sem skiptir meira máli er það sem ég lærði.

Ég skapaði ekki vanda sonar míns.

En ég leyfði vanda hans að verða miðpunkt lífs míns.

Það er minn hluti ábyrgðarinnar.

Og það var sá hluti sem ég gat breytt.

Stundum er það ekki ráð sem stöðvar mann – heldur mörk

Í nóvember á síðasta ári kom augnablikið sem varð vendipunktur í lífi mínu.

Maðurinn minn sagði:

„Ég get þetta ekki lengur. Ég er orðinn þreyttur. Ég vil þetta ekki lengur.“

Hann bað um skilnað.

Á þeim tíma fannst mér ég vera komin upp að vegg.

Í dag sé ég þetta allt öðruvísi.

Maðurinn minn setti sín mörk.

Og ef hann hefði ekki gert það þá er vel mögulegt að saga okkar hefði haldið áfram á sama hátt miklu lengur.

Ég hefði reynt að bjarga einu sinni enn.

Trúað einu loforði enn.

Leitað að enn einu úrræðinu fyrir son minn.

Og frestað sjálfri mér um einn dag í viðbót.

Stundum er ekki nóg að einhver segi við mann:

„Þú verður að hugsa um sjálfa þig.“

Það dugði ekki fyrir mig.

Ég þurfti að mæta mörkum sem ég gat ekki lengur hunsað.

Og þá horfði ég í fyrsta sinn af alvöru ekki á líf sonar míns.

Heldur mitt eigið.

Ég sá manninn minn.

Ég sá hjónabandið okkar.

Ég sá sjálfa mig.

Og ég áttaði mig á því að í tilraun minni til að bjarga einni manneskju gæti ég misst allt annað sem mér var kært.

Hjálpin var til staðar

Þess vegna vil ég ekki lengur segja að kerfið hafi ekki hjálpað mér.

Já, það komu upp aðstæður þar sem mér fannst ekki hlustað á mig. Það voru ákvarðanir sem ég skildi ekki. Það var reiði og vanmáttur.

En það var líka fólk.

Og án þess fólks væri ég líklega ekki að skrifa þessa grein í dag.

Hjá mér hófst þessi leið með Berglind.

Stundum þarf aðeins eina manneskju til að sýna manni fyrstu dyrnar.

Síðan komu fleiri inn í líf mitt.

Hlynur og „Það er von“.

Séra Sigurður.

Tekla sálfræðingur.

SÁÁ.

Og fleiri sem á mismunandi tímum hlustuðu, töluðu við okkur, ráðlögðu og hjálpuðu okkur að leita leiða.

Sumir reyndu að hjálpa syni mínum.

Aðrir reyndu að hjálpa allri fjölskyldunni.

Og sumir gerðu það sem ég sjálf skildi ekki á þeim tíma að ég þyrfti mest á að halda:

Þeir byrjuðu að hjálpa mér.

Lengi vel horfði ég á alla aðstoð út frá einni spurningu:

„Hvernig getur þetta hjálpað syni mínum?“

Hann var númer eitt.

Þangað til fólk í kringum mig fór smám saman að sýna mér það sem ég sjálf vildi ekki sjá:

Ég er líka til.

Og einn daginn breyttist spurningin.

Ekki lengur:

„Hver getur hjálpað syni mínum?“

Heldur:

„Hver getur hjálpað mér?“

Ég held að þar hafi minn eigin bati í raun byrjað.

Ekki þegar sonur minn breyttist.

Ekki þegar vandamálin hurfu.

Þau hurfu ekki.

Ég breyttist.

Ég áttaði mig á því að ég get ekki stjórnað lífi hans, en ég get tekið ábyrgð á mínu eigin.

Orsök og afleiðing

Í dag hugsa ég oft um mjög einfalda reglu lífsins – orsök og afleiðingu.

Þegar ég hugsa um karma sé ég það ekki lengur sem refsingu eða umbun.

Fyrir mér minnir það einfaldlega á eitt:

Val okkar hefur afleiðingar.

Það sem við gerum hefur afleiðingar.

Það sem við gerum ekki hefur líka afleiðingar.

Val sonar míns hefur afleiðingar fyrir hann.

Mín eigin ákvörðun og hegðun hafði afleiðingar fyrir mig, manninn minn og hjónabandið okkar.

Lengi vel reyndi ég að verja son minn fyrir afleiðingum eigin ákvarðana.

Í dag geri ég það ekki lengur.

Ekki vegna þess að ég elski hann ekki.

Heldur vegna þess að ég hef skilið:

Ef ég tek stöðugt á mig afleiðingar ákvarðana annarrar manneskju, hvenær fær hún þá tækifæri til að taka ábyrgð á eigin lífi?

Ég get ekki lært hans lexíur fyrir hann.

Rétt eins og hann getur ekki lært mínar fyrir mig.

Þegar maður byrjar að finna sjálfan sig aftur

Ég fór að heiman í fjóra mánuði.

Ég þurfti tíma til að komast að því hver ég væri þegar líf mitt snerist ekki lengur eingöngu um vanda sonar míns.

Og þá fóru mjög einfaldir hlutir að gerast.

Eftir þrjú ár byrjaði ég aftur að lesa.

Ég byrjaði að stunda jóga.

Ég byrjaði að hlaupa.

Ég fór að borða betur.

Ég fór að taka eftir sjónum.

Taka eftir morgninum.

Taka eftir sjálfri mér.

Og um leið fór ég að sjá manninn minn aftur með öðrum augum.

Þegar maður finnur sjálfan sig aftur fer maður líka að sjá fólkið sem hefur staðið við hlið manns allan tímann á annan hátt.

Ég fann þakklæti.

Ást.

Skilning.

Virðingu.

Hæfileikann til að hlusta.

Þolinmæði.

Ég áttaði mig á því hversu mikið maðurinn minn hafði líka gengið í gegnum.

Hversu oft hann hafði reynt að ná til mín þegar ég gat ekki eða vildi ekki heyra hann.

Þess vegna lít ég ekki lengur á beiðni hans um skilnað eingöngu sem eitt sársaukafyllsta augnablik hjónabands okkar.

Ég finn líka fyrir þakklæti.

Ef hann hefði ekki sagt stopp, hefði ég kannski haldið áfram á sömu braut.

Stundum er það sem virðist vera hrun lífsins á þeirri stundu einmitt augnablikið sem verður upphafið að því að byggja lífið upp á nýtt.

Að elska úr fjarlægð

Ég elska son minn.

Það hefur ekki breyst.

En í dag elska ég hann úr fjarlægð.

Frá því í maí hef ég nánast ekkert vitað um líf hans.

Skiptir það mig máli?

Já.

En að láta sér annt um manneskju og að taka ábyrgð á lífi hennar er ekki það sama.

Ég fylgist ekki lengur með.

Ég reyni ekki lengur að stjórna.

Ég reyni ekki lengur að laga allt.

Þetta er hans leið.

Hans val.

Hans orsakir.

Hans afleiðingar.

Hans ábyrgð.

Og mín ábyrgð er mitt eigið líf.

Þess vegna hef ég ákveðið að tala

Ég veit ekki hvernig saga sonar míns mun enda.

Áður hefði þessi setning ein og sér fyllt mig ótta.

Í dag leyfi ég mér að vita það ekki.

Hann verður sjálfur að skrifa sína sögu.

Of lengi reyndi ég að halda á pennanum fyrir hann.

Nú hef ég sleppt honum.

Og tekið upp minn eigin.

Þess vegna vil ég byrja að tala.

Ekki um það hversu sterk ég sé.

Ekki um það hversu slæmt kerfið sé.

Ekki um það hversu mikið ég hafi þurft að þola.

Mig langar að tala um fjölskyldurnar sem eru fastar í svipuðum aðstæðum í dag.

Um móðurina sem veit ekki lengur hvar hjálpin endar og hvar það byrjar að brjóta niður hennar eigið líf.

Um föðurinn sem þegir vegna þess að hann veit ekki lengur hvað hann á að segja.

Um eiginmanninn eða eiginkonuna sem bíður árum saman eftir því að aftur verði pláss fyrir þau í eigin fjölskyldu.

Um skömmina.

Um sektarkenndina.

Um mörkin.

Um hjálpina sem aðstandendur sjálfir þurfa.

Og um þá staðreynd að hægt er að elska manneskju af öllu hjarta og segja um leið:

„Ég ætla ekki lengur að lifa lífinu þínu fyrir þig.“

Ef ein manneskja sem les sögu mína stoppar og spyr sjálfa sig:

„En hvar er ég sjálf/ur í þessu öllu saman?“

– þá var þess virði að tala.

Ég hef enga uppskrift að því hvernig eigi að bjarga annarri manneskju.

En af minni eigin reynslu veit ég eitt:

Að elska þýðir ekki að maður þurfi að farast með annarri manneskju.

Það er hægt að elska og setja mörk.

Það er hægt að elska og segja „nei“.

Það er hægt að elska og leyfa annarri manneskju að upplifa afleiðingar eigin ákvarðana.

Það er hægt að elska barnið sitt af öllu hjarta og samt velja sitt eigið líf.

Það er ekki endalok ástarinnar.

Það er upphaf ábyrgðar.

Líf hans tilheyrir honum.

Og mitt líf tilheyrir mér.

Höfundur er móðir og aðstandandi.