„Hand­tekinn á að­fanga­dags­kvöld fyrir það eitt að vera svartur“

„Hvernig myndi ykkur líða ef að klukkan sex á aðfangadagskvöld væri einn fjölskyldumeðlimur horfinn? Það kom fyrir okkur.“

Svona hefst færsla Þórunnar Helgadóttur á Facebook þar sem hún lýsir raunum fjölskyldu sinnar á aðfangadagskvöld. Þórunn er gift manni frá Kenía, sem á 28 ára gamlan son, Brian, sem hefur búið á Íslandi í tíu ár, og saman eiga þau fimmtán ára gamlan son sem er ættleiddur frá Kenía. Allir karlmennirnir þrír eru því þeldökkir. 

„Á aðfangadag var Brian að koma úr vinnu í vesturbænum og ætlaði að ganga upp á Hlemm til að ná síðasta strætó heim. Þá kom lögreglubíll upp að honum og þau spurðu hann um skilríki. Hann hafði óvart gleymt veskinu heima og var ekki með neitt á sér. Þau sögðu að það væri ólöglegt að ganga um skilríkjalaus og þau gætu handtekið hann fyrir það,“ skrifar Þórunn. 

„Allt sem hann sagði sögðu þau vera lygi“

Brian hafi því næst verið yfirheyrður úti á götu, hann gefið upp nafn sitt og kennitölu en lögreglufólkið fullyrt að hann segði ósatt. Hann hafi þannig boðist til að koma með skilríkin meðferðis upp á lögreglustöð daginn eftir en lögreglufólkið óttast að hann myndi nýta tækifærið og flýja. 

„Þá spurði hann hvort þau gætu keyrt hann upp í Breiðholt svo þau gætu skoðað skilríkin hans. Þau sögðust ætla að gera það en keyrðu svo bara beint á lögreglustöðina á Hlemmi í staðinn. Sögðu að fyrst hann hefði sest sjálfviljugur upp í bílinn þá væri hann handtekinn. Þar var hann færður í móttöku fanga og í yfirheyrslu. Allt sem hann sagði sögðu þau vera lygi,“ skrifar Þórunn.

Lögreglufólkið hafi lofað að keyra Brian heim gegn því að fá samþykki hans fyrir húsleit, þar sem ætti að gera tilraun til að finna eiturlyf á heimili hans, ellegar hann fengi að dúsa í fangaklefa yfir nóttina. 

Brian hafi upplýst lögreglumennina um það að hann gæti ekki gefið slíka heimild, enda væri fjölskyldan heima að halda heilög jól, en hann skyldi sýna þeim vegabréfið ef þeir keyrðu hann heim.  

„Þau tóku af honum símann og hann fékk ekki að hringja heim. Var sagt að hann gæti bara hringt í lögfræðing. Hvaða lögfræðing er hægt að hringja í á aðfangadagskvöld?“ spyr Þórunn.

„Hann fékk ekki vatn að drekka og fékk ekki að fara á klósettið. Það var öskrað á hann og hann var spurður af hverju hann væri svona aggressívur þegar hann var að reyna að svara og útskýra sitt mál. Að lokum var hann færður í fangaklefa.“

Létu sig hverfa þegar Brian kallaði hana mömmu

Það sem hafi bjargað Brian var þegar rannsóknarlögreglumaður mætti á svæðið og gaf fyrirmæli um að Brian skyldi keyrður heim og skilríkin skoðuð þar. Heima fyrir hafi fjölskyldan verið í miklu uppnámi, enda hvorki heyrst né sést til Brian svo tímunum skipti. 

„Rétt fyrir klukkan 22 um kvöldið kom löggan loksins með hann. Við vorum mjög fegin að sjá hann en brá að sjá lögguna. Þau biðu fyrir utan dyrnar en þegar ég kom fram á gang og spurði hvað væri að gerast þá kom smá fát á þau. Þau sögðust þurfa að vita hver hann væri. Á þeirri stundu skildi ég ekki hvers vegna þau þurftu að vita það. Fattaði svo að þau þurftu að vita það af því hann er svartur,“ segir Þórunn. 

Lögreglumennirnir hafi flett í gegnum vegabréf Brians í leit að stimpli frá landamæraeftirlitinu dagsettan á þessu ári. Þórunn hafi útskýrt fyrir þeim að engan slíkan stimpil væri að finna, enda hafi Brian búið hér frá 2014. 

„Brian sagði Mamma við mig og þá bara lokaði löggan vegabréfinu og lét sig hverfa þegjandi.“

Eitt af mörgum atvikum hjá fjölskyldunni

Þórunn segir í samtali við fréttastofu að fjölskyldan sé í sárum yfir þessu. 

„Við erum döpur, Brian er dapur og við höldum samt áfram með lífið. Þetta hefur áhrif. Það er þessi tilfinning að þú ert svartur og lítur öðruvísi út og þú færð ekki að vera með í því sem er að gerast hér. Þú færð ekki að taka þátt í stórum atburðum eins og jólum eða menningarnótt eða því sem við gerum sem þjóð,“ segir Þórunn og bætir við að þetta sé ekki fyrsta sinn sem fjölskyldan lendi í atviki sem þessu. 

Yngri sonur hennar, Daníel, hafi til að mynda verið stoppaður af lögreglunni þegar hann var á heimleið í góðra vina hópi af Menningarnótt í haust. Þar hafi verið leitað á honum en ekki hvítum vinum hans. 

„Bara toppurinn á ísjakanum“

Sömuleiðis hafi lögreglan tæklað Daníel og haldið honum í niðri í jörðinni og verið handjárnaður á hátíðinni Í Túninu heima í Mosó. Ástæða þess hafi verið sú að framin hafði verið líkamsárás og Daníel að hlaupa á klósett, sem lögreglu þótti mjög grunsamlegt. Brian íhugi nú að kvarta vegna atviksins á aðfangadag.

„Það er ekki sjálfsagt fyrir svartan mann að taka þátt í þessu óáreittur. Þetta myndi aldrei koma fyrir hvítan Íslending. Við höfum aldrei hugsað um að fara lengra með þessi atvik en þetta gekk svo ofboðslega langt á aðfangadagskvöld. Mér finnst það mannvonska að koma svona fram á aðfangadagskvöld.“

Hún bætir því við að lögregluþjónarnir sem handtóku Brian á aðfangadag hafi talað íslensku sín á milli en ensku við Brian, sem skilur og talar tungumálið.

„Það er ekki litið á þá sem hluta af íslensku samfélagi af því að þeir líta öðruvísi út. Það er staðreynd að hér eru svartir Íslendingar og svartir Íslendingar að alast hér upp. Þeir eru að gera það nákvæmlega sama og aðrir Íslendingar. Samt er ekki litið þannig á þá,“ segir Þórunn.

„Þær sögur sem rata í fjölmiðla eru bara toppurinn á ísjakanum.“

Snert var á málinu í dagbók lögreglunnar á sjötta tímanum á aðfangadag.

„Því miður, þá gistir einn fangageymslu þegar þetta er ritað en sá aðili neitaði af gefa upp persónuupplýsingar sínar sem honum er skylt að gera. Þrátt fyrir miklar tilraunir lögreglumanna um að tala fyrir manninum um að gefa upp upplýsingar um sig þá bar það ekki árangur. Hann mun því eyða kvöldinu við aðstæður sem lögreglumenn vildu ekki enda okkur verulega kært að allir séu í faðmi sinna nánustu,“ sagði í dagbók lögreglu klukkan 17:13 á aðfangadag.