Van­hæfur þegar hann dæmdi mann til að greiða 142 milljónir

Þetta var niðurstaða Landsréttar, sem ómerkti dóms Héraðsdóms Reykjaness og vísaði honum heim í hérað til úrlausnar á ný í gær.

Maðurinn, sem er ekki nafngreindur í dómi Landsréttar, var árið 2022 dæmdur til fimmtán mánaða skilorðsbundinnar fangelsisvistar og greiðslu 142,5 milljóna króna sektar fyrir að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2016 til 2018 með því að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram skattskyldar tekjur frá einkahlutafélagi upp á 162 milljónir króna og þannig komið sér hjá að greiða tekjuskatt og útsvar að fjárhæð 71 milljón króna.

Hann áfrýjaði þeim dómi Landsréttar og krafðist þess að hann yrði ómerktur vegna vanhæfis dómarans.

Hafi tekið afstöðu of snemma

Í dómi Landsréttar segir að ómerkingarkröfu sína hafi maðurinn byggt á því að héraðsdómari hafi tjáð sig með þeim hætti undir rekstri málsins, áður en hann hlýddi á vitni í málinu og áður en málflutningur fór fram, að hann teljist vanhæfur til að kveða upp dóm í því samkvæmt lögum um meðferð sakamála og því bæri að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

Í greinargerð mannsins var vitnað í fern orðaskipti milli Inga og mannsins, sem eru meðal annars eftirfarandi:

Af þessum ummælum mætti ráða að dómarinn hafi verið búinn að taka afstöðu til sakarefnis áður en málið var tekið til dóms.

Af hálfu ákæruvaldsins hafi ómerkingarkröfunni mótmælt og bent á að með framangreindum ummælum héraðsdómarans hafi hann verið að leiðbeina ákærða og ganga úr skugga um að hann skildi og væri ljós sú staða, sem hefði verið uppi gagnvart ákærða þegar búið var að flytja fjármuni félagsins af reikningi þess yfir á eigin bankareikning ákærða, og sem ákæruvaldið reisti málatilbúnað sinn á.

Sakborningur verði að geta treyst dómaranum

Í niðurstöðukafla Landsréttar segir að þegar lagt er mat á hæfi dómara til að fara með mál verði að gæta að því að tilgangur hæfisreglna í réttarfarslögum er ekki einungis að tryggja að dómari sitji ekki í máli nema hann sé óhlutdrægur gagnvart bæði aðilum máls og efni þess, heldur einnig að tryggja traust aðila jafnt sem almennings til dómstóla með því að koma í veg fyrir að dómari komi að úrlausn máls ef réttmæt tortryggni gæti risið um óhlutdrægni hans. 

Sé réttmætur vafi um óhlutdrægni dómara sé óhjákvæmilegt að hann víki sæti í máli

Samkvæmt lögum um meðferð sakamála sé dómari vanhæfur til að fara með mál ef fyrir hendi eru atvik eða aðstæður sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni hans með réttu í efa. Dómari ver'i jafnan að gæta að hæfi sínu þannig að efnisleg afstaða hans til þess ágreinings sem uppi er í málinu, komi ekki fram fyrr en í dómi.

Ekki sáttur með spurningarnar

Af upptökum úr dómsal sé ljóst að á stundum hafi maðurinn ekki verið alls kostar sáttur með þær spurningar sem Ingi beindi að honum.

„Þótt það sé að sínu leyti skiljanlegt að héraðsdómari hafi, við þessar aðstæður, talið rétt að útskýra fyrir ákærða hverjar sönnunarkröfur væru gerðar í máli sem þessu, verður ekki framhjá því litið að í ummælum dómarans, sem gerð er grein fyrir hér að framan í efnisgrein 8 og féllu áður en teknar voru skýrslur af vitnum og munnlegur málflutningur fór fram, fólust öðrum þræði ályktanir hans um sönnunarstöðuna í máli ákærða,“ segir í dóminum.

Því verði að fallast á það með manninum að ummæli dómarans hafi verið til þess fallin gefa honum tilefni til að draga óhlutdrægni dómarans í efa. Af þeim sökum væri óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm ásamt meðferð málsins í héraði frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því til héraðsdóms til úrlausnar á ný