Kári segist hafa verið rekinn vegna lyga­sögu

Undirritaður, Kári Stefánsson, tók þátt í að stofna Íslenska erfðagreiningu (ÍE) árið 1996 og var forstjóri hennar þangað til þann fyrsta maí í ár að ég var fyrirvaralaust rekinn úr starfi af Amgen sem hafði eignast ÍE í lok ársins 2012. Í þau tæp 29 ár sem ég stjórnaði ÍE varð hún leiðandi á heimsvísu í mannerfðafræði og hefur það aldrei verið augljósara en undanfarinn áratug. Síðasta hálfa annað árið hefur hins vegar komið í ljós umtalsverður munur á minni sýn og sýn Amgens á framtíð ÍE. Ég hef reynt að sjá til þess að ÍE hafi ákveðið sjálfstæði frá Amgen þannig að sérstaða ÍE fái notið sín. Ég hef verið þess fullviss að það sem skilur á milli ÍE og Amgen, sé einmitt það sem geri ÍE að botnlausri námu af grundvallaruppgötvunum um mannlega fjölbreytni. Stjórnendur Amgen hafa hins vegar litið svo á að það sé mikilvægara að innlima ÍE algjörlega í móðurfélagið, gera hana að hverri annarri deild í Amgen. Í átökum um þennan mun á framtíðarsýn ÍE hef ég til dæmis verið skammaður fyrir að birta of margar vísindagreinar og er það þó hin hefðbundna aðferð til þess að deila með heiminum uppgötvunum sem skipta dýrategund okkar máli. Ég á hins vegar ekkert erfitt með að skilja afstöðu Amgen þótt hún sé um margt ólík minni. Megin markmið Amgen er ekki að dreifa þekkingu heldur að búa til lyf sem linna þjáningar og lækna sjúkdóma, en það krefst annars konar aga en þekkingarleitin kristaltæra sem ég hef barist fyrir. Ef ég væri beðinn að kveða upp dóm um það hvort sé göfugra þekkingarleitin tæra eða uppgötvun lyfja myndi ég hiklaust svara því til að uppgötvun lyfja væri miklu þarfari og stæði þekkingarleitin tæra í vegi fyrir uppgötvun lyfja ætti að ýta henni úr vegi.

Aðferðin sem Amgen beitti til þess að losa sig við mig virðist við fyrstu sýn markast af fantaskap: Ég var á þriggja daga fundi hjá Amgen í Thousand Oaks í Kaliforníu ásamt félögum mínum Patrick Sulem og Daníel Guðbjartssyni. Snemma um eftirmiðdaginn síðasta fundardaginn sem var fyrsti maí var ég sóttur inn á fund og beðinn að fara yfir í aðra byggingu að hitta lögfræðing sem ætlaði að ræða við mig hugmyndir mínar um samvinnu við Abu Dhabi. Þegar þangað kom var mér umsvifalaust sagt að störfum mínum fyrir ÍE væri lokið. Á meðan ég sat og hlustaði á yfirmann rannsókna og þróunar hjá Amgen útlista fyrir mér stöðu mála voru Daníel og Patrick teknir út af fundi og ekið út á flugvöll og síðan flogið heim í einkaþotu þannig að ég fékk ekki tækifæri til þess að ræða málin við þá. Ég fékk heldur ekki tækifæri til þess að ræða málin við aðra félaga mína hjá ÍE áður en Amgen sendi út fréttatilkynningu aðfararnótt föstudagsins annan maí. Þetta kann að virðast býsna harðvítug aðferð en allt á þetta sínar rætur. Yfirlögfræðingur Amgen tjáði mér að þeir hefðu beitt þessum aðferðum vegna þess að einn af félögum mínum í stjórnunarteymi ÍE hefði tjáð Amgen að ég hefði á fundi nokkrum dögum fyrir fyrsta maí sagt að ég myndi gera allt sem í mínu valdi stæði til þess að koma í veg fyrir sameiningaráformin. Ég sagði þetta aldrei og hef ekki hugmynd um það hvernig þessi saga varð til en ég er sammála lögfræðingnum að Amgen varð að bregðast við henni með því að brýna öxina svolítið meira.

Nú eru þrír dagar liðnir og ég er kominn á þann stað að ég er einfaldlega að springa úr monti yfir því að hafa búið til bestu mannerfðafræðistofnun í heimi og stjórnað henni í tuttugu og níu ár. Ég er líka þakklátur yfir því að hún er nú í höndum hóps af ótrúlega hæfileikaríkum vísindamönnum sem munu halda áfram að leiða heiminn á sínu sviði. Þessi hópur á engan sinn líkan, hvergi í veröldinni. Ég mun sakna daglegra samskipta við hann en mun svo sannarlega dást að honum úr fjarlægð. Ég kem líka til með að sakna samskipta við skemmtilegt og hæfileikaríkt fólk hjá Amgen sem hafa verið frábærir samstarfsmenn. Þetta eru einstaklingar einbeittir í tilraun sinni til þess að búa til ný og betri lyf við vondum sjúkdómum. Það er fátt fallegra.

Kári Stefánsson