Vélfag kvartar til ESA og ræður kanónu

Frá þessu greinir Vélfag, sem hefur verið í fréttum undanfarna mánuði vegna viðskiptaþvingana sem félagið sætir. Viðskiptaþvinganirnar eru hluti af aðgerðum Íslands, Evrópusambandsins og Noregs gegn rússneskum fyrirtækjum vegna innrásar Rússa í Úkraínu. 

Fyrri eigandi sagður tengjast skuggaflota Rússa

Fyrri eigandi fyrirtækisins, rússneska fyrirtækið Norebo, er talið tengjast svonefndum skuggaflota Rússa, flota skipa sem þeir nota til þess að komast í kringum refsiaðgerðir og fremja skemmdarverk gegn vestrænum ríkjum.

Ivan Nicolai Kaufmann, sem á 82 prósenta hlut í Vélfagi í gegnum félag í Hong Kong, hefur gagnrýnt bæði utanríkisráðuneytið og Arion banka. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins á Akureyri hefur sagt starfi sínu lausu og níu starfsmönnum verið sagt upp störfum.

Þurftu samþykki ráðuneytisins

Í tilkynningu Vélfags segir að ráðning Baudenbachers hafi verið formlega samþykkt af utanríkisráðuneytinu í lok október, í framhaldi af beiðni félagsins um slíka heimild þann 29. október.

Hluti af viðskiptaþvingununum er að ráðuneytið hefur veitt Vélfagi takmarkaðar heimildir til ráðstöfunar fjármuna og samningsgerðar.

Í fyrri tilkynningu um að félagið hefði óskað eftir heimild ráðuneytisins til ráðningar Baudenbachers segir að hann sé einn virtasti sérfræðingur Evrópu í Evrópurétti, svissneskum og alþjóðlegum viðskiptalögum. Hann hafi verið dómari við EFTA-dómstólinn frá 1995 til 2018, þar af forseti hans frá 2003 til 2017, og hafi stýrt yfir 230 málum, þar á meðal fjölmörgum fordæmamálum innan EES-samstarfsins.

„Dr. Baudenbacher þekkir íslensk málefni vel; hann gegndi embætti forseta EFTA-dómstólsins þegar svonefnt ICESAVE-mál var dæmt árið 2013. Í því máli komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að Ísland hefði ekki brotið gegn EES-samningnum – niðurstaða sem hefur verið talin eitt mikilvægasta fordæmi um rétt smáríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins.“

Hafi leitað leiða innanlands

Þá segir að helstu atriði kvörtunarinnar séu eftirfarandi:

• Frysting fjármuna: Þann 8. júlí 2025 hafi reikningar Vélfags verið frystir að beiðni utanríkisráðuneytisins, sem síðar hafi sett skilyrði um samþykki þess fyrir ráðstöfunum og stjórnarskipan.
• Takmarkanir á stjórnarsetu: Meirihlutaeiganda félagsins, svissneskum fjárfesti, hafi verið hafnað setu í stjórn án efnislegs rökstuðnings.
• Skortur á sönnunargögnum: Tvær sjálfstæðar áreiðanleikakannanir, framkvæmdar af þýskum stjórnvöldum, sýni engin tengsl við aðila á viðurlagalistum.
• Brot á EES-samningnum: Aðgerðirnar brjóti gegn 4. gr. EES-samningsins (bann við mismunun eftir þjóðerni) auk reglna um frjálsa fjármagnsflutninga, stofnsetningarrétt og atvinnufrelsi.
• Óafturkræft tjón: Frysting reikninga og rekstrarhindranir hafi sett félagið í alvarlega fjárhagslega áhættu og geti haft áhrif á þjónustu við íslenskan sjávarútveg, þar sem meirihluti frystitogaraflotans noti vélar frá Vélfagi.

Í kvörtuninni sé þess krafist að ESA hefji hraðaða málsmeðferð samkvæmt 31. grein Eftirlits- og dómstólssamningsins, þar sem tafir gætu gert réttarbót ómögulega.

„Vélfag hefur ítrekað leitað formlegra leiða innanlands án árangurs. Með þessari kvörtun til ESA leitum við réttlátrar og hraðrar úrlausnar innan EES-rammans – þannig að jafnræði, réttindi og lögmæt málsmeðferð séu tryggð,“ er haft eftir Alfreð Tulinius, stjórnarformanni Vélfags ehf.